سۇحبات • 25 قىركۇيەك، 2020

گۇلميرا سارينا: «تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش مەنى وسىنداي اق قانات اسەم اندەرگە عاشىق ەتتى»...

120 رەت كورسەتىلدى

قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا دومبىراسى كۇمبىرىمەن جاراسا ورىلگەن حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى ءان مۇراسى اسەم دە كۇردەلى يىرىمىمەن، دالاداي كەڭ دياپازونىمەن، ۇلتتىق سيپاتىمەن ەرەكشەلەنەدى دەسەك، بۇگىندە سول ءداستۇردى اۋەندىك، ورىنداۋشىلىق تۇرعىدان جاڭعىرتىپ، ءان مادەنيەتىنىڭ ۇزدىك ۇلگىسىنە اينالدىرا بىلگەن تۇلعالار نەكەن-ساياق. سونىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – ارقا ءداستۇرلى ءان مەكتەبىنىڭ وكىلى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇستازى، ءانشى-تەرمەشى ءارى سازگەر گۇلميرا سارينا.

– گۇلميرا ايىمعازىقىزى، اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىل­دىق مەرەيتويىنا وراي مادەنيەت جانە سپورت مينيس­تر­لىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىم­داس­تىرىلعان «ابايدىڭ ءان الەمى» اۆتورلىق جوباڭىزدى العاش تو­بىل-تورعاي وڭىرىنەن باستاپ، كەيىن اقتوبە، تالدىقورعان قالا­لارىندا جالعاستىرماق جوس­پارىڭىز بار ەدى. اۋەلى وسى سا­پارلار تۋرالى ەگجەي-تەگ­جەيلى بايان­داپ بەرسەڭىز.

– العاشقى سۇراقتى اباي اتا­مىزدان باستاعانىڭىز ءۇشىن راحمەت. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ الاش جۇر­تى عانا ەمەس، ادامزاتتىڭ ابايى­نا اينالعان ۇلى ويشىل، دانا اقىن، دارىندى كومپوزيتور اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىن ەل بولىپ اتاپ ءوتۋ تۋرالى جارلىعى ءبارىمىزدى قۋانت­قانى راس. ءاربىرىمىزدىڭ كوكەيىمىزدە جۇر­گەن بۇل مەرەيلى داتانى مەم­لەكەت كولەمىندە تويلاۋ – اقىن شىعارماشىلىعىنا قايتا ءۇڭىلىپ، مۋزىكالىق مۇراسىن ناسيحاتتاي تۇسۋگە مۇمكىندىك بەر­دى. مۇنداي مەزەتتە ونەر ادامى رەتىندە وسىناۋ ايتۋلى ءىس-شا­رادان تىس قالىپ قويعىم كەلمەدى. سول سەبەپتى قاسيەتتى قارا دومبى­رامدى ارقالاپ، ابايدىڭ ءان الەمىن ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنە ناسي­حاتتاپ-جەتكىزۋ ماقساتىندا وسى اۆتورلىق جوبامدى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە ۇسىنىپ، حات جولدادىم. باعدارلاماما ابايدىڭ ءوز اندەرى مەن اقىن ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەردى، شاكىرتتەرىنىڭ تۋىندىلارىن، سونداي-اق اقىنعا، ونىڭ تۋعان ولكەسىنە ارنالعان اندەرىمدى ەنگىزدىم. مينيسترلىك مەنىڭ بۇل جوبامدى بىردەن قول­داپ، وبلىستارعا حات جولدادى. بىرنەشە وڭىردەن جاۋاپ تا ال­دىم. ۇسىنىسىما الدىمەن قۇپ­تاپ، ءۇن قاتقان توبىل-تورعاي وڭى­رىنە ريزاشىلىعىم شەكسىز. قوس­تاناي وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىم­داستىرۋىمەن 14 اقپان كۇنى وت­كەن العاشقى كەشتە جوعارىدا اتالعان باعدارلاما بويىنشا جەكە دوم­بىرامەن «سەگىزاياق»، «اتا-انا­عا كوز قۋانىش»، «تاتيانانىڭ ءانى»، «قاراڭعى تۇندە تاۋ قال­عىپ» ان­دەرىن، شاكىرتتەرىنەن اسەت­تىڭ ء«ىنجۋ-مارجانىن»، اقىن ولەڭ­دەرىنە جازىلعان «وزگەگە، كوڭىلىم، تويارسىڭ» ء(ا.ەسباەۆ)، «ولسەم، ورنىم قارا جەر سىز بولماي ما؟» (ج.كارمەنوۆ) اندەرىن، سونىمەن قاتار قوستاناي وبلىستىق فيلارمونياسى قازاق ۇلتتىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ابايدىڭ «جەلسىز تۇندە جارىق ايىن» ورىندادىم. كەش بارىسىندا «ابايدىڭ ەلى»، «اباي جولى»، «اباي سالعان اۋەلەت سول ءبىر ءاندى» اتتى ءوز اندەرىم دە شىر­قالدى. حا­لىقتىڭ قوشەمەتىنە بو­لەنىپ، شابىتتانىپ قايتتىم. وكىنىشتىسى، بۇل جوبامدى بارلىق وڭىرگە ۇسىنا المادىم. الەمدى جاي­لاعان ىندەتتەن ساقتانۋ ماق­ساتىندا ەلىمىزدە كاران­تيندىك شەكتەۋ ەنگىزىلگەنى ءمالىم.

– جالپى، اباي اندەرى تۋرالى نە بىلەمىز؟ اقىننىڭ كوپ ورىندالا بەرمەيتىن قانداي اندەرى بار؟ ونەردە اباي ءداستۇرىن جال­عاستىرۋشىلار بار ما؟

– قازاق ۇلتتىق مۋزىكا ونە­رىنە اباي اتامىزدىڭ ءان مۇراسى جاڭالىق بولىپ جەتتى. ءوزىنىڭ اقىندىق ءتىلىن مۋزىكاسىمەن كور­­­كەمدەپ، ۇلتىنا ولمەس مۇرا ۇسىندى. اباي اندەرىنىڭ زەرت­تەلۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان احمەت جۇبانوۆ ەدى. كومپوزيتور ءوز زەرت­تەۋلەرىندە ءان تابيعاتىنا اي­رىقشا ءمان بەرىپ، اباي اندەرى ءوزىنىڭ تابيعاتى مەن رۋحى جاعىنان ۇلتتىق سيپاتقا يە ەكەنىن، قاي جا­عىنان دا حالقىمىزدىڭ با­يىرعى مۋزىكالىق داستۇرىنە ساي بولىپ كەلەتىنىن ايتادى. ونىڭ مۋزىكالىق مۇراسىنان الەمدىك وركەنيەتتىڭ وشپەس ىزدەرىن ءتول داستۇرمەن شەبەر ۇيلەستىرىپ، الەم­دىك قۇندىلىققا اي­نالدىرا العان اسقاق مۇراتتى ايقىن اڭ­عارامىز. وسىلايشا، اباي ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق جولىندا حا­لىقتىق ءان ونەرىنىڭ بايىرعى ءداستۇرىن دامىتۋمەن قاتار، ونى مۇل­تىكسىز جالعاستىرۋشى ءھام ناسيحاتتاۋشى قىزمەتىن اتقاردى. ەل ىشىنە كەڭىنەن تارالعان «سە­گىزاياق»، «جەلسىز تۇندە جارىق اي»، «ايتتىم سالەم، قالامقاس» اندەرى سوعان دالەل. ابايدىڭ ودان بولەك كوپ ورىندالا بەرمەيتىن «بويى بۇلعاڭ»، «سۇر بۇلت تۇمان دىم بۇركىپ»، «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ»، «اتا-اناعا كوز-قۋا­نىش» سياقتى ت.ب. تاماشا اندەرى بار. مىسالى، بۇگىندە كوبىنە ءبىر نۇسقاسى عانا ورىندالىپ جۇرگەن «سەگىزاياقتىڭ» ودان دا باسقا بىرنەشە ءتۇرى بار ەكەنىن ونەر ادامدارى بىلگەنىمەن، قاراپايىم حالىققا كەڭىنەن ءمالىم دەپ ايتا المايمىز. سونداي-اق كەيىنگى كەزدە ۇلتتىق ءان ونەرىن ناسيحاتتاپ جۇرگەن ءبىراز انشىلەر «ولسەم، ور­نىم، قارا جەر سىز بولماي ما؟»، «وزگەگە، كوڭىلىم، تويارسىڭ» سياق­تى تۋىندىلارىن ابايدىڭ ءوزى جازعان اۋەندە ورىنداپ ءجۇر. اقىننىڭ مۇنداي ەستى اندەرگە تولى مۋزىكالىق مۇراسى الداعى ۋاقىتتا دا ۇزدىكسىز ناسيحاتتالا بەرۋگە ءتيىس.

جالپى، اباي اندەرىنىڭ كوپ­شىلىگى اقىننىڭ نەمەرەلەرى ءارحام ىسقاقوۆتىڭ، ماكەن مۇحامەد­جا­نوۆانىڭ ايتۋىمەن، سونىمەن بىرگە امىرە قاشاۋباەۆ، جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ، كەيىننەن مادەنيەت ەشەكەەۆ، جانىبەك كارمەنوۆ سياقتى بەلگىلى انشىلەردىڭ ورىنداۋىمەن بۇگىنگە جەتتى. قازىرگى ءداستۇرلى ءان ونەرىنىڭ تۋىن ۇستاپ جۇرگەن ونەرپازداردىڭ دەنى اباي ءداستۇرىن جالعاستىرۋشىلار دەسەك تە بولادى. اقىن ەلىندە ونەردىڭ تۋىن جىقپاي جۇرگەن باقىت شا­عاتاەۆا، تامارا كوزباەۆا سياق­تى اپالارىمىز بەن قايرات قابى­شەۆتاي زامانداسىمىز قاراۋىل­دىڭ تورىندە اباي اندەرىن شىرقاپ، كۇللى قازاققا ۇلگى بولۋدا. بۇل جولدا سول وڭىردەگى 40 جىلدىق تاريحى بار «قالامقاس» ءان-بي ءانسامبلىنىڭ دە سىڭىرگەن ەڭبەگى ولشەۋسىز زور.

– ارمان-مۇراتى اقيقاتقا اينالىپ، ونەرگە قول جەتكىزگەن جاندار وتە سيرەك. ءسىزدىڭ ونەر جو­لىن تاڭداۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟

– ونەر جولىنا تۇسۋىمە سەبەپ بولعان نارسە – تۋعان جەرىمنىڭ كيەسى، كىندىك قانىم تامعان ولكەم­نىڭ قاسيەتى، تۋىپ-وسكەن ورتام. الاشتىڭ ارداقتىلارى اباي، شاكارىم، مۇحتارلار دۇنيەگە كەل­گەن وڭىردە تۋىپ ونەردى سۇيمەۋ مۇمكىن بە؟ مۇنىمەن قوسا، وتبا­سىمداعى ادامداردىڭ ءبارى سولاي. انام حالىق اندەرىن تامىلجىتا شىرقاعاندا، يليا جاقانوۆشا ايتقاندا، ء«السىز جۇرەككە ويدا جوقتا ىپ-ىستىق قان تولىپ، الپىس ەكى تامىر ءيىپ سالا بەرەتىن-ءدى». اكەمنىڭ دومبىرامەن ەمىنتە، ەمىرەنتە، ۇزدىكتىرە سالعان ءانى تۇلا بويىڭدى ساۋلەلەندىرىپ، ۇمسىنعان كوڭىلدىڭ ءتاتتى اڭساۋى شۋاقتى سە­زىمگە ۇلاساتىن. الدىڭعى بۋىن اعا-اپالارىمنىڭ ءبارى شەتىنەن ونەرگە وتە جاقىن جاندار ەدى. اۋلەتىمىزدىڭ تۇڭعىشى، مارقۇم گۇل­نار اپام جاس كۇنىندە كەرەمەت ءان سالاتىن، اكتەرلىك قابىلەتى مىقتى بولاتىن. ءوزىمنىڭ ونەردەگى ۇستاز اعام ەربول ءساريننىڭ ەسىمى بۇگىندە رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنا ەتەنە تانىس. وقىپ جۇرگەندە اۋىلعا دەمالىسقا كەلگەن سايىن ءبىر جاڭا ءان ۇيرەتىپ كەتەتىن. سونىڭ ءبارىن ءبىر ايتقاندا-اق لەزدە قۇلاعىما قۇيىپ الا قوياتىنمىن. ۇيدەگى وسى تاربيە ماعان قاتتى اسەر ەتتى. ونەر جولىن قۋ بالا كۇننەن ارمانىما اينالدى. «ۇيادا نە كورسەڭ، ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەمەكشى، وتباسىمداعى ءتالىم-تاربيەنىڭ ارقاسىندا ونەردىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستىم.

– ءوزىڭىز ورىندايتىن حالىق اندەرىمەن قوسا، ۇلتتىق اسپاپتارمەن اسپەتتەلىپ، حالىقتىق ما­قاممەن شىرقالاتىن «نەنى اڭ­سايمىن»، (م.ماقاتاەۆ، ت.را­حيموۆ)، «جارق-جۇرق ەتكەن دۇنيە» (ن.ايت ۇلى، ە.ۇسەنوۆ) سياقتى اندەر ساناڭدى ءدۇر سىل­كىندىرەدى. جۇرتشىلىق ءسۇيىپ تىڭ­دايتىن مۇنداي اندەردى قا­لاي تاڭدايسىز؟

– اللاعا شۇكىر، حالىق اندە­رىنىڭ ءوزى ءتۇپسىز تەرەڭ مۇحيت سياقتى مول قازىنا عوي. ودان قالا بەردى حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ، قا­زاق­ستان كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرى جەتەرلىك. ءتىپتى كەيىنگى كەزدە دارىنىمەن تانىلىپ جۇرگەن قان­شاما كومپوزيتور بار، ولاردىڭ دا تاماشا تۋىندىلارى جوق ەمەس. ءوزىنىڭ ىشكى ۇنىنە قۇلاق تۇرە بىلگەن، جان دۇنيەسى مۇنتازداي ءمول­دىر، كوكىرەك كوزى وياۋ جاننىڭ جاسىقتان جاقۇتتى اجىراتا الماۋى مۇمكىن ەمەس. ءمان بەرسەك، قازىر ءانى اۋەزدى، ماعىناسى تەرەڭ سۇلۋ اندەر كول-كوسىر. بۇل رەتتە ءانشى ءسوز بەن سازدىڭ اراسىن جالعاستىرىپ تۇراتىن رۋحاني كوپىر ىسپەتتى. وعان اقىن ولەڭىن تۇيسىكپەن ۇعى­نۋمەن بىرگە اۋەندى اۋەزبەن ادىپتەپ، ءسوز بەن سازدىڭ ىرعاعىنا قاتار ىلەسە الارلىق «سۋ توكپەس جور­عا مىنەز» ءتان بولۋعا ءتيىس. وسى جاعىنان ءوزىمدى ايى وڭىنان تۋعان ءانشىنىڭ قاتارىنا قوسامىن. سەبەبى مەن قاي ءاندى تاڭداسام دا، اۋەن مەن ءسوزدىڭ ۇيلەسىمىنە قاتتى ءمان بەرەمىن. مەنىڭشە، ءان كىتاپ سياقتى، پاراقتاي باستاعاننان پايىم-پارقى ءبىلىنىپ تۇراتىن دۇنيە. ال ءانشىنىڭ ەڭبەگى تەرەڭنەن مارجان سۇزگەندەي تىنىمسىز مول ىزدەنىس دەسەك، تىڭداۋشى – ونەر يەسىن ساحنا مادەنيەتىنىڭ ولشەمدi-مولشەرلi ەستەتيكاسى شەڭ­بەرiنەن شىعارماي ۇستاپ، ءاننىڭ جاسامپازدىق رۋحىنا، تار­بيەلiك ميسسياسىنا ەرەكشە ءمان بەرەتiن ءادىل دە جاقىن سىنشىڭ. حالىقتىق ولشەم-پىشىمنەن ءوزىن جوعارى قوياتىن ادام ۇتىلادى. ول ءۇشىن انشىگە قويىلار تالاپ كومپوزيتور مەن اقىنعا ارتىلاتىن جۇكتەن دە ەداۋىر سالماقتى. سەبەبى ءبارى ورىنداۋشىنىڭ جەتكىزۋىنە بايلانىستى. اقىن مەن كومپوزيتور ويىنىڭ استار-ايشىعىن تۇيسىنە دە، تۇسىنە ءبىلۋ، باعالاۋ سەزىمپاز ءدۇلدۇل ءانشىنىڭ عانا قولىنان كەلەر قاسيەت بولار، ءسىرا. وسى تۇرعىدان تۇجىرعاندا، ءان جەكە-دارا ءبىر كىسى يەمدەنىپ كەتە باراتىن جالعىزىلىكتى ونەر ەمەس، كوپتىڭ ماڭداي تەرى قوسىلا توگىلگەن، بىرنەشە ادامنىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىلا اتقارىلاتىن شارۋا. ونەر اتاۋلىنىڭ ىشىندە كىسىنى سۇلۋلىققا قۇشتارلاندىرۋمەن قاتار، وتانسۇيگىشتىك، ەلدىك رۋق ۇم­تىلدىراتىن ۇلتتىق تاربيەنىڭ قاينار كوزى دە – وسى اندە.

قازاق دالاسىندا ءاۋ دەمەيتىن قازاق بولماعان. سان عاسىر بۇرىنعى سازدىڭ، كۇي مەن دالا سارىنىنىڭ بۇگىنگە ۇزىلمەي، سارقىلماي جە­تۋى قازاقتىڭ ۇلتتىق جادىنىڭ مىقتىلىعىنان دەۋىمىز سودان... ءان ماقاممەن، ياعني سازبەن، ەكىنشىدەن، ماتىنىمەن، ءۇشىنشى ورىنداۋشىسى ارقىلى تارايدى دەسەك، كەز كەلگەن ءاننىڭ وزىنە ءتان ليريكالىق ماقامى، پوەتيكالىق ۇستىنى، ءماتىن-ءمانى ورىنداۋشىنىڭ شە­بەر­لىگىنە تۇمسىق تىرەپ جاتادى. مەن بۇل ويىمدى ۇنەمى قاي­تالاۋدان جالىقپايمىن. تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش پەن ادە­مى­لىككە قۇشتارلىق، ىشكى سەزى­مىم مەنى وسىنداي اق قانات اسەم اندەرگە عاشىق ەتتى. وسى ۋا­قىت­قا دەيىن كوپتەگەن ءاندى ماعان كوم­پوزيتورلاردىڭ وزدەرىنىڭ ۇسى­نۋى شىعارماشىلىق ورتادا قالىپ­تاسقان سونداي تۇسىنىكتەن بولسا كەرەك. ولاردىڭ ىشىنەن ءوز بول­مىسىما جاقىن اندەردى عانا تاڭدايمىن. رەپەرتۋارىمدا ەلگە دەگەن ساعىنىش پەن سۇيىسپەن­شى­لىكتەن تۋعان اندەر، تابيعات اسەم­دىگى مەن تىرشىلىكتىڭ اسەرلى سات­­تەرىن سۋرەتتەيتىن تۋىندىلار وتە كوپ... تاعى دا ساعىمداي بۇل­دىراپ بالالىق شاق ەسكە تۇسەدى. وتباسىلىق باسقوسۋلاردا ءانشى تال­عامى، ءان تابيعاتى جونىندە ءوز­ارا قىزۋ پىكىرتالاس كوپ بولاتىن. ورىنداعان ءانىمىزدى تالاسا تالداپ، ءوز ويىمىزبەن بولىسەتىنبىز. ەستى اندەرگە ەلىتۋىم مەنى ەرتە ەسەيتتى. جالپى، ومىردە توماعا-تۇيىق جانمىن، بىراق ەسەسىنە ادەمى انمەن بىر­گە جان سىرىم جارقىراپ اشىلادى.

– تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ سوزى­نە جازىلعان «ساعىنىش» اتتى ءانىڭىز جۇرەكتى تەبىرەنتىپ، جان-دۇنيەڭدى باۋراپ اكەتەدى. سول سياقتى جۇرتشىلىق ءسۇيىپ تىڭ­دايتىن «اتا-انانىڭ قادىرى» ء(سوزى ق.ساريندىكى)، «فاريزا-عۇمىر»، «جۇرەك ءسوزى»، « ۇلىسىم مەنىڭ، تىنىسىم مەنىڭ»، ء«ان-سەمەي»، «اباي سالعان اۋەلەت سول ءبىر ءاندى» ء(سوزى ج.ىسقاقتىكى)، «اتامەكەن» ء(سوزى و.تۇرجاندىكى) سياق­تى ت.ب. اندەرىڭىز قالاي تۋدى؟ باس-اياعى قانشا ءان جاز­دى­ڭىز؟

– ەلۋدەن اسادى-اۋ. ءالى دە جا­زاتىنىم كوپ دەپ ويلايمىن. اندەرىمنىڭ ءبىرازى تاسپاعا با­سىلماعان كۇيىندە. كەيدە ءوزىم ىڭىل­داپ ىشتەي قايتالاپ جۇرەمىن. ءوزىڭىز ايتقان بىرقاتار ءان ەل ىشىنە تارالىپ، وڭ باعاسىن الىپ تا جاتىر. ءتىپتى بىرازعا دەيىن وسى ماسەلەگە ونشا كوپ ءمان بەرە قويماپپىن. مۇنىم اۋەل باستا جۇرتقا ارقا ءان مەكتەبىنىڭ تۇلەگى ءارى ۇستاز، حالىق اندەرىن ورىنداۋ­شى رەتىندە تانىلعاندىعىمنان بولسا كەرەك. ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى پەدينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەننەن-اق ءار انگە وزىمشە ءبىر رەڭ قوسىپ، وڭدەپ، ءوز بوياۋىمدى قوسىپ ايتاتىن ەدىم. ءالى دە سولاي. مۇنىڭ ءوزى بويىمداعى سازگەرلىك قابىلەتتەن ەكەنىن كەيىن اڭعاردىم. سازگەرلەر ۇسىنعان اندەردىڭ ءوزىن ابدەن ىرىكتەپ-سۇرىپتاپ، تالعا­مى­ما نۇقسان تيگىزبەيتىنىن، داۋى­سىما ساي كەلەتىندەرىن عانا شىر­قايتىنمىن.

 جالپى، مەنىڭ جانىم پوەزياعا وتە جاقىن. اقىنداردىڭ جىر شاناعىنان توگىلگەن جىبەك اۋەنمەن سىرلاسقان سايىن الاپات ءبىر سە­زىم بۋىرقانىپ، تەڭىزدەي تولقي جونەلەسىڭ. وسى ءسات عايىپتان قۇ­لاعىڭا وزدىگىنەن اسەم ءبىر اۋەن قۇيى­لادى. جۇرەگىمنەن تۋعان سونداي اسەرلى ءاننىڭ ءبىرى – «شىعىسىم، شۇرايلى ەلىم». ەلگە دەگەن ساعىنىشتان تۋعان ءاننىڭ ءماتىنىن قالقامان باۋىرىما جازدىردىم. وسى انمەن دوداعا قاتىسىپ، جۇلدەلى بولدىم. اقىن بولماعانمەن ولەڭدى جۇرەك سۇزگىسىنەن وتكىزە بىلەمىن. كوڭىلىم قۇلازىعان شاقتا ولەڭ وقىپ، قۋات جيامىن. ءان ۇنەمى سونداي كەزدە تۋادى، ولەڭگە ارناپ جازىلعان ءانىمنىڭ كوپ بولۋى سودان. ياعني رۋحاني ءنار الاتىن تاۋسىلماس شال­قار باستاۋىم – جىر-داريا. تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ ولەڭدەرىن بالا كەزىمنەن ءسۇيىپ وقيمىن.

انامدى اۋىلعا ارۋلاپ جەرلەپ كەلگەننەن كەيىن نەمەرەلەرىنىڭ ءبارى «اجە، اجە» دەپ ىزدەپ قالدى. تاعدىردىڭ جازعانىنا ىشتەي مويىن­سۇنعانمەن، بالالاردىڭ وسىنشاما جاۋتەڭدەپ، اجە مەيى­رىمىن ىزدەپ الاسۇرۋى كوڭىلىمدى قاتتى قوبالجىتتى. ءبىر كۇنى اقەركە ەسىمدى قىزدىڭ فەيسبۋك جە­لىسىنە تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ «ساعىنىشىن» سۋرەتىمەن قوسا سالىپ قويعانىن كوردىم. بۇرىننان ءسۇيىپ وقيتىن اقىنىمنىڭ ولەڭىنە قايتا ءۇڭىلدىم. مول قازىنا تاۋىپ العانداي اسەردە بولدىم. سونداعى: «بابالار ءبىزدى ساعىنعان، جانىم، ارماننىڭ اڭساپ بيىگىن، اجەلەر ءبىزدى ساعىنعان، جانىم، تالدىرىپ اسقار يىعىن» دەگەن جولدار جۇبانىش كۇيىندەي جانىمدى ەرەكشە تولقىتتى. دەرەۋ دومبىرامدى قولىما الىپ، ساناما ساۋلە شاشقان اۋەندى قايتالاي بەردىم. جاتسام دا، تۇرسام دا وسى اۋەن قۇلاعىمنان كەتپەي قويدى. ابدەن ءيىنى قانىپ، يكەمگە كەلگەنشە تىنشي قويمادىم. سودان كەيىن بۇل ءاندى الماتىداعى ستۋدياعا بارىپ جازدىرىپ كەلدىم. بۇگىندە «ساعىنىش» ءانىم الەۋمەتتىك جە­لىدە، حالىق اراسىندا كەڭىنەن تارالىپ، تانىمال انگە اينالدى.

 كەيىنگى بەس-التى جىلدا اۆتور­لىق ءان قورجىنىم ەداۋىر كوبەيدى. بەلگىلى اقىن قىزىمىز جۇلدىزاي ىسقاق مەنى ءبىر كۇنى ءوزى ىزدەپ كەلىپ، اندەرىمدى قۇمارتا تىڭدايتىنىن ايتتى. ءوزى اياگوزدىڭ تۋماسى ەكەن. «اياگوز-ارۋ» ءانىن ورىنداپ جۇرگەن ماعان بۇل كەزدەسۋ ەرەكشە اسەر قالدىردى. سول ساتتەن باستاپ ەكەۋ­مىز اپكەلى-سىڭلىدەي ارالاسامىز، شىعارماشىلىق تىعىز بايلانىستامىز. اقىننىڭ ولەڭدەرىنە ۇڭىلە كەلە «جاقسى ادامدار»، «جۇ­رەك ءسوزى»، «اباي سالعان اۋەلەت سول ءبىر ءاندى»، «اباي جولى» سياقتى ت.ب. ءبىراز جاڭا ءان دۇنيەگە كەلدى.

– حالىق اندەرىن كەيىنگى جاس­تار تىڭداي بەرمەيدى دەگەن پى­كىردى قۇلاعىمىز شالىپ قالادى. بۇل ۇلتتىق ونەردى جەت­­كىلىكتى دارەجەدە ناسيحاتتاي الماۋى­مىز­­دان ورىن العان جايت پا، ال­دە جاس ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە دۇ­­رىس كوڭىل بولمەۋدىڭ سالدارى ما؟

– جالپى، ءالى كۇنگە دەيىن بىزدە حالىق ءانى دەسە، تەك جايلاۋدا، كيىز ءۇيدىڭ ىشىندە، تۇرمىستىق دەڭگەيدە عانا ايتىلادى دەگەن جايداق تۇسىنىك ساناعا ابدەن ءسىڭىپ كەتكەن سياقتى. سول سەبەپتى مۇنداي اندەر كوبىنە شاعىن اۋديتوريادا عانا ناسيحاتتالىپ جاتادى. مۇنىڭ ءوزى ۇلتتىق ونەرگە قويىلعان شەكتەۋ. نەگىزىندە ءتول دۇنيە ۇلتتىق بوياۋىن ساقتاي وتىرىپ، قازىرگى زامان ۇلگىسىنە ساي جاڭعىرتىلا ناسيحاتتالۋى كەرەك. مەزگىلدىڭ سان الۋا­ن سىنىن باستان كەشىپ، ءار تۇستا تۇرلىشە قۇبىلىپ، «ەتەك-جەڭى» كۇزەلىپ، باستاپقى كەلبەتىنەن اجىراسا دا باعزى ءبىر اندەر سۇڭعىلا سەزىمدى انشىلەردىڭ ۇيىتقى بولۋى­مەن ءتۇپ تامىرى ۇزىلمەي بۇگىنگە ءدىن امان جەتىپ وتىر.

سوڭعى جىلدارى ەل ارالاعاندا ۇكىلى دومبىراممەن، ۇلتتىق كيىم­مەن شىعۋدى ادەتكە اينالدىرىپ ءجۇرمىن. مۇنداعى ويىم دوم­بىرا ۇنىمەن دالا سارىنىن جەتكى­زىپ، ەجەلدەن كەلە جاتقان ءتول مادە­نيەتىمىزگە جۇرتتىڭ سۇيىس­پەن­­شىلىگىن وياتۋ، ۇلتتىق قۇن­دى­لى­عىمىزدى ۇلىقتاۋ ەدى. قۋا­ناتىنىم، سول ساپارلاردا ۇلتتىق ونەرگە جانى قۇشتار جاستاردى كوپ كوردىم. باياعىدا بابالارىمىز جاستارعا ءومىردىڭ وتكىنشى، بايلىقتىڭ بايانسىز، جالىنداعان جاستىقتىڭ دا جاستىعى قيسايىپ، ەگدەلىكتىڭ ەرتە كىرەتىنىن اۋەن ارقىلى تاراتىپ، وسيەت-ونەگەسىن ونەرمەن شەگەلەگەن ەكەن. ءبىز سول داستۇردەن قول ءۇزىپ قالدىق. قا­زىرگى جاستاردى باتىستىڭ داڭ­عازا اندەرىن كوپ تىڭدايدى دەپ كىنالايمىز. بۇل تاربيەدەگى جىبەرىپ العان قاتەلىگىمىزدەن. تەڭدەسى جوق رۋحاني بايلىعىمىزدى وزىنە ءتان سۇيكىمدى اۋەنىمەن، قايتالانباس ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىمەن، سان قيلى بوياۋىمەن قازىرگى قوعامنىڭ اي­نىماس قۇندىلىعىنا اينالدىرۋ بارشامىزدىڭ باستى مىندەتىمىز بولۋعا ءتيىس. مۇنداي كەڭ كولەمدى جوبانىڭ ءبىرى – ۇلتتىق دومبىرا كۇنى. سول سياقتى مادەني-اعارتۋ باعىتىنداعى «اباي تۆ» تەلە­ارناسىنىڭ اشىلۋى دا قازاق قوعامى ءۇشىن ۇلكەن ءۇمىت.

– ونەرىڭىزگە باعىت-باعدار سىلتەپ، رۋحاني دەمەپ وتىراتىن قامقور جاندار بار ما؟ قانشا ءان-البومىڭىز جارىق كوردى؟

– ماعان حالىقتىڭ ىقىلا­سىنان، قوشەمەتىنەن باسقا ەشتە­ڭەنىڭ قاجەتى جوق. وسى ماقساتتا انىمە، ونەرىمە جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىرىپ، رۋحاني قولداۋ كورسەتىپ جۇرەتىن قامقور جاندار وتە كوپ. قارجىلىق جاعىنان ءۇيىپ-توگىپ ۋادە بەرمەگەنمەن، مورالدىق تۇر­عىدا تىلەكتەس جانداردىڭ جۇ­­رەك جىلۋى، قولداۋى سەزىلىپ تۇ­رادى. مەن ءۇشىن ەڭ ۇلكەن رۋحاني قولداۋ – حالىقتىڭ ءداستۇرلى ونەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى. ءوزىم جۇمىس ىستەيتىن «شابىتتاعى» شىعارماشىل ۇجىمىما، الدىڭعى بۋىن اعالارىمنان قايرات باي­بوسىنوۆقا، ءوزىمنىڭ ۇستازىم ەربول سارينگە ءار كەز العىسىم شەكسىز. 

ال جەكە شىعارماشىلىعىما كەلسەك، العاشقى ەكى البومىم دا دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن جا­رىق كوردى. بۇعان ەسترادالىق جانە اۆتورلىق اندەرىم ەنگىزىلگەن بولاتىن. حالىق ءانى مەن حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرىن جيناقتاپ، باس-اياعىن بۇتىندەۋىمە دەمەۋشىلىك ەتكەن جاندار بار. بىراق مەن ونى ديسك رەتىندە ەمەس، جەكە سايت اشىپ، زاماناۋي تالاپقا ساي تۇرپاتتا ناسيحاتتاپ وتىردىم.

– شىنايى ونەرگە جۇرت قا­شاندا مۇقتاج. ول ءۇشىن قازىر قازاق قوعامىنا قانداي جوبالار قاجەت دەپ سانايسىز؟

– ونەردىڭ ايدىنى – ساحنانى، ۇلتتىڭ ايناسى تەلەارنالاردى تازالاۋ كەرەك. ءتول ونەرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ ءىنجۋ-مارجانىن ۇلىقتايتىن جوبالار كوبىرەك ۇسىنىلسا، ەلدىكتىڭ تۋى نىعايا تۇسەر ەدى. تاسادا ەلەنبەي جاتقان قانشاما تالانتتار بار. ولاردى تاۋىپ، مەملەكەت ءوز قامقورلىعىنا السا دەگەن ارمان بار. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ۇلتتىق ارناعا وسىنداي ءبىر تەلەجوبا ۇسىنىپ، حات جولدادىم. جاۋابىن كۇتىپ ءجۇرمىن.

 – جاستاردى ءداستۇرلى ونەرگە باۋلىپ جۇرگەن ۇستاز رەتىندە شا­كىرتتەرىڭىزدىڭ بويىندا قان­داي قاسيەتتەردىڭ بولعانىن قالاي­سىز؟

– شاكىرتتەرىمنىڭ بويىنان ەڭ الدىمەن تازالىقتى كورگىم كە­لەدى. بۇل تەك مۇنتازداي كيىنىپ، تازا ءجۇرىپ-تۇرۋ عانا ەمەس، ول باس­قا ماسەلە. ورىستىڭ ايگىلى جازۋشىسى ف.دوستوەۆسكي: «ادام بويىنداعى باعالاۋعا لايىق قاسيەت – اقىل ەمەس. قايتا سول اقىلدى باسقاراتىن قاسيەتتەر: مىنەز، جۇ­رەك، مەيىرىمدىلىك، تازا وي» دەگەن ەكەن. مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم، ء«جۇرىس-تۇرىسى، قيمىلى تىم ەمىن-ەركىن، ار-ۇجدانى تازا، ونەر جو­لىندا الۋان-الۋان ىزدەنىستەرگە باتىل بارا الاتىن، اقىل-ويى مەن بويىن ۇلتتى سۇيۋگە، ۇلتقا ادال قىزمەت ەتۋگە سانالى تۇردە با­عىت­تاي بىلگەن، كوزىندە وتى بار» شاكىرت تاربيەلەپ شىعارعىم كەلەدى.

– كارانتين تۇسىندا مينيس­­ترلىكتىڭ قولداۋىمەن كوپتەگەن ءىس-شارا ونلاين سيپاتىندا وتكى­زىلگەنى ءمالىم. الەۋ­مەتتىك جەلىنى ءوزىڭىز قالاي پاي­دا­لان­دىڭىز؟ الدا­عى ۋاقىتتا تاعى قانداي جوس­پارلارىڭىز بار؟

– الەمدى جايلاعان ىندەت ءبىز­دىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە وڭاي سوعىپ جاتقان جوق. ونەر ادامىنىڭ ۇيدە قامالىپ جاتقانى قانداي جامان. ساحنانى ساعىنعان ساتتە قولىما دومبىرامدى الىپ، اۋەلەتىپ ءان سالامىن. ونەرسۇيەر قاۋىممەن الەۋمەتتىك جەلىدە كەزدەسىپ، اراگى­دىك اندەرىممەن ءبولىسىپ قويۋعا تۋرا كەلەدى. سەبەبى حالىقسىز ونەر – تۇل. كارانتيندە نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن، اكادەميالىق فيلار­مونيانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ون­لاين-كونتسەرتىم ءوتتى. باسىندا ىڭ­عاي­سىزداۋ كورىنگەنمەن، وعان دا ۇيرەندىك. مىنا سىناقتان امان-ەسەن وتەيىك، الداعى جوسپارىممەن سودان كەيىن تاعى دا بولىسە جاتارمىن.

 

اڭگىمەلەسكەن

قاراشاش توقسانباي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار