ايماقتار • 23 قىركۇيەك، 2020

قۇمداعى تۇراق قازاندا قازىلادى

331 رەت كورسەتىلدى

بيىلعى شىلدەنىڭ باسىندا ويىل اۋدانى قاراتال ەلدىمەكەنىنىڭ تۇرعىنى اقىنعالي باقتيار ۇلى اۋىلدىڭ جانىنداعى قۇم ىشىنەن ەسكى قۇمىرا تاۋىپ العان، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

بۇل – وسى اۋىلدان ءۇش شاقىرىم، ويىل وزەنىنەن 500 مەتر جەردەگى قازدىارال اتانعان ەسكى قونىس. شىلدەنىڭ سوڭىندا  ويىل اۋداندىق ونەر جانە ولكە تاريحى مۋزەيىنىڭ  قىزمەتكەرلەرى  مەن  وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ارحەولوگتارى قازدىارالدا  قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزگەندە، اقىنعالي باقتيار ۇلى  كەزدەيسوق قۇمىرا قازىپ العان جەرگە تاياۋ  شۇڭقىرلاردان قاتار-قاتار جاتقان ءۇش جەرلەۋ ورنى تابىلدى. ءۇش شۇڭقىردا ەجەلگى قولا ءداۋىرى، ەرتە تەمىر ءداۋىرى مەن ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ 2-4 عاسىرىنا ءتان جەرلەۋ عۇرپى بولەك-بولەك كورىنىپ تۇردى. بىرىندە ەكى ادام ءبىر-بىرىنە قاراتا، تىزەلەرى بۇگىلگەن كۇيى قاتار جەرلەنگەن بولسا، جاندارىندا ۇساق مالدىڭ سۇيەكتەرى شاشىلىپ جاتقان. ءسال ارىرەكتە  توپىراق بەتىنە جاقىن قاباتتا جاتقان ەجەلگى ادامنىڭ سۇيەكتەرى باستاپقى جەرلەۋ ورنى ەمەس دەپ تۇجىرىم جاسادى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ارحەولوگتارى. ويتكەنى، بۇل ورىندا باستاپقى جەرلەۋ ورنىنا ءتان زاتتار تابىلماعان.  ءۇشىنشى شۇڭقىردان  باس سۇيەگى جوق ەر ادامنىڭ جانىندا  قۇمىرا، قولا جاپسىرمالار مەن  كولدەنەڭ جاتقان پىشاق تابىلعان. ال،   ەرەسەك ادامنىڭ  قاسىنا جەرلەنگەن بالانىڭ سوپاقشا، جاساندى تۇردە سوزىلىپ، وزگەرتىلگەن باس سۇيەگى قازبا جۇمىستارىنا قاتىسقانداردى ەرەكشە تاڭ قالدىردى.

2

وسىلايشا، شىعاناق بەرسيەۆ سوعىس جىلدارى  تارىدان الەمدىك رەكورد جاساعان قاراشا اۋىلدىڭ ماڭىنان   قولا، ەجەلگى تەمىر ءداۋىرى، ورتا عاسىرعا دەيىنگى وركەنيەت ورىندارى بىرگە تابىلدى. "2012 جىلدان باستاپ  قاراتال اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ  مال باعىپ ءجۇرىپ  ەجەلگى زاماننىڭ  اشەكەيلەرىن،  جەبە، نايزا ۇشتارىن تاۋىپ الىپ جۇرگەنى تۋرالى  جاريا بولا باستاعان ەدى. بىزدەر وسى جولى  قۇمداعى تۇراقتان  ەرتە قولا ءداۋىرى، تەمىر ءداۋىرى، ەرتە ورتا عاسىر زامانىنىڭ جەرلەۋ ورىندارىن قاتار تاپتىق. بيلەۋشى تايپالاردىڭ  باس سۇيەكتەرىن سوپاقشالاۋ ەتىپ بالا جاستان وزگەرتەتىن ء"سان ۇلگىسىنە" قاراپ، بۇل جەردە  عۇن-سارمات ءداۋىرىنىڭ ادامى جەرلەنگەن دەپ تۇجىرىم جاسايمىز. الايدا تابىلعان جادىگەرلەردى تەرەڭىرەك زەرتتەۋگە ء بىزدىڭ شامامىز جەتپەيدى.  ويىل وزەنىنىڭ  جاعاسىنداعى وسى تۇراق قولا، تەمىر، ەجەلگى ورتا عاسىر ادامدارى ءۇشىن قانداي ماڭىزدى ءرول اتقارعان؟ بۇل جەردە سۇراق كوپ"، دەيدى  ش. بەرسيەۆ اتىنداعى ويىل اۋداندىق ونەر جانە ولكە تاريحى مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرى مەدەت قۇلمۇقانوۆ.

1

بىرنەشە ءداۋىردىڭ ادامدارىنا جايلى قونىس بولعانىمەن، قازىر  قۇم كوشكىنىنىڭ ورتاسىندا قالعان قازدىارالدىڭ تاريح بۇككەن قۇپياسى نەدە؟ بالكىم ويىل وزەنى ارناسىنان تاسىپ جاتقان سول زاماندا ەۋروپا مەن ازياعا جورىقپەن، ساۋدامەن  قاتىناعان ەجەلگى ادامدار  وسى جەردە ايالداپ، ساۋدا-ساتتىق جۇرگىزدى مە ەكەن؟ سۇراق كوپ، جاۋاپ جوق. ازىرگە بەلگىلىسى، وسى جىلدىڭ قازان ايىنىڭ باسىندا قازدىارالدا تاعى دا قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلمەكشى.  

ەجەلگى وركەنيەت ادامدارى ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى نۇكتە بولعان وسى مەكەندى جان-جاقتى زەرتتەۋگە جەرگىلىكتى مامانداردىڭ شاماسى دا جەتپەيدى، ازىرگە قارجىلاندىرۋ كوزدەرى دە جوق. قالاي بولعاندا دا، ەجەلگى وركەنيەتتىڭ ەلەسى كەزىپ جۇرگەن وسى تۇراق  "رۋحاني جاڭعىرۋ" باعدارلاماسى اياسىندا كەشەندى تۇردە زەرتتەلۋى كەرەك دەپ ويلايمىز.

 

اقتوبە وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلورداعا قارجى قۇيۋعا نيەتتى

ەلوردا • بۇگىن، 16:50

29-31 قازان كۇندەرى كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:40

قانداستار ماسەلەسى تالقىلاندى

ساياسات • بۇگىن، 08:12

كوشە كامەراسىنىڭ كومەگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:57

ۇقساس جاڭالىقتار