ماقساتىمىز ناقتى ءارى ايقىن

ەقىۇ-عا قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ العاشقى ءجۇز كۇنىنىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى بىرەر ءسوز جاڭا 2010 جىل ەسىكتەن اتتاپ كىرگەندە قازاقستان الەمدەگى ەڭ بەدەلدى ۇيىمداردىڭ ءبىرى – ەقىۇ توراعاسى رەتىندە ءوز قىزمەتىنە كى­رىس­كەن-ءدى. بار­لى­عىمىز بۇل كۇندى اسى­عا كۇتكە­نىمىز راس. سەبەبى, بۇل قا­زاقستاندى الەم مويىنداعانى­نىڭ شىنايى بەلگىسى ءارى حال­قى­مىز­دىڭ باسقا ەلدەر الدىنداعى ابى­رويى دەسە دە بولادى. شىن مانىندە قازاقستان سىرت­قى ساياسي باعدارلاماسىمەن قوماق­تى جەتىستىكتەرگە جەتۋدە. نەبارى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 19 جىلىندا وسىن­شاما بەدەلدى, ەۋروپانىڭ ءتو­رىندەگى ۇلكەن ۇيىمعا توراعالىق ەتۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ءتۇسىندىرىپ جاتۋدىڭ ءوزى دە ارتىق سەكىلدى. الايدا, اشىعىن ايتۋ كەرەك, ءتور­­اعالىق قىزمەتى ۇلكەن بەدەلى­مەن, مارتەبەسىمەن قوسا, بەلگىلى ءبىر ءمىن­دەتتەر جۇكتەيدى. سونداي-اق, بۇكىل الەم ەلدەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە اتال­عان ۇيىمعا مۇشە مەملەكەت­تەر­دىڭ جۇكتەپ وتىرعان زور سەنىمى تاعى بار. بۇل جاۋاپتى جۇمىستان بەدە­لىمىزدى تۇسىرمەي, ابىرويى­مىزدى اسقاقتاتىپ شىعۋ ءۇشىن تەك ەلباسى بەدەلى مەن وتاندىق ديپلوماتيا­نىڭ تاباندى جۇمىسى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءبىز سانا­لى قوعام رە­تىن­دە, بۇكىل حالىق بو­لىپ جۇمىلا جۇ­مىس جاساپ, بارىن­شا قولداۋ كور­سەتۋگە مۇددەلىمىز. سەبەبى, جوعا­رى­دا ايتقانداي, بۇل ءبىزدىڭ ەلى­مىز­دىڭ باسقا دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىمەن تە­رە­زەسى تەڭەسكەن كۇن. ورتاق ەلىمىز­دىڭ اسقاقتاعان ابى­رويى. وسىعان وراي, قازاقستان ەقىۇ-عا توراعا­لىق ەتۋىنە كىرىسەر الدىندا وزىنە قانداي ماقساتتار قويعانىن جانە سول باستامالار وتكەن ءۇش اي ىشىندە قان­شالىقتى جۇزەگە استى دەگەن سۇ­راق­تارعا جاۋاپ ىزدەپ, ءوز ءتۇيىن­دەرىمىزدى العا تار­تايىن دەپ ەدىك. ەقىۇ شەڭبەرىندە قازاق ءتور­اعالىعى تاراپىنان شىققان باس­تا­ما­لاردىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – تەك ۇيىم­نىڭ اياسىندا شەكتەلمەي, ءبۇ­كىل الەم­دىك, جاھاندىق مانگە يە بو­لۋىندا. ماسەلەن, 2010 جىلى قا­زاق­ستان قاۋىپسىزدىك, ۇستامدىلىق, كەمسىتپەۋ­شىلىك, دىنارالىق تاتۋلىق سە­كىلدى ماسەلەلەردى كەڭىنەن قاراس­تىرماق. ەۋروپا قاۋىپسىزدىگىنىڭ بو­لاشاق قۇرىلىمىن تالقىلايتىن “كورفۋ پروتسەسىن” جالعاستىراتىن بولامىز. تەك قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن عانا الىپ كورسەك, قارۋ-جاراققا, جاپ­پاي قىرىپ-جويۋ قارۋى جانە قاۋىپ­تى ماتەريالداردىڭ تارالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ, تەرروريزم جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جالعىز ەقىۇ مەملەكەتتەرىنە ەمەس, بار­لىق الەم ەلدەرىنە دە ءتى­كە­لەي قا­تى­سى بار ەكەنىن باي­قاي­مىز. ونىمەن قوسا, قازاقستان اۋعان­ستاندى قايتا قۇرۋ ماسەلەسىن, ءازىربايجان مەن ار­مەنيا اراسىن­داعى تاۋلى قارا­باق جايىن, رەسەي مەن گرۋزيا ارا­سىنداعى جانە باسقا دا شەشىمى تا­بىلماعان قاق­تىعىستاردى جەكەلەپ قاراستىرماق. بۇل ماسەلەلەر بوي­ىن­شا دا ەلىمىز ايتارلىقتاي تابىس­تارعا جەتۋى ابدەن مۇمكىن. سەبەبى, قازاقستان ءوزىنىڭ كوپۆەكتورلى سايا­ساتىنىڭ ارقاسىندا اتالعان قاق­تىعىس­تار­دىڭ بارلىق تاراپتارىمەن بىردەي جاقسى قارىم-قاتىناس ور­ناتا بىلگەن. بۇل ءبىزدىڭ ارتىقشى­لىعىمىز ەكەنى راس. سونداي-اق قازاقستاننىڭ ال­دىن­دا ۇيىمدى بارلىق باعىتتار بوي­ىنشا نىعايتۋ, قۇقىقتىق ۇقىپ­­تىلىقتى, ازاماتتىق ينستي­تۋت­تار­دى, دەموكراتيا مەن سايلاۋ ۇدەرىسىن دامىتۋ مىندەتتەرى تۇر­عانىن دا ۇمىت­پاۋىمىز قاجەت. بايقا­سا­ڭىز­دار, العا قويىلعان ماسەلەلەر وتە كوپ. سوندىقتان كەيبىر جەكەلەگەن ساراپشىلاردىڭ قازاقستاننىڭ الدىنا قويعان وسىنشا ۇلكەن ماق­ساتتارىن جۇزەگە اسىرىپ ۇلگەرۋىنە كۇماندانۋىن ءبىر جاعىنان تۇسىنۋگە بولادى. بىراق ءبىزدىڭ نەگىزگى ماق­سا­تىمىز كوپ جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان ماسەلەلەردى ءتۇپ-تۇگەل جويىپ تاستاۋ ەمەس, ولار­دى از دەگەندە تۇرىپ قالعان نۇك­تە­سىنەن جىلجىتىپ, ۇنقاتىسۋدى جان­داندىرۋ. ەگەر ءبىز جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەردى دۇرىس جولعا قويا ءبىل­سەك, بۇل – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. قازاقستان ۇسىنىستارى ەقىۇ شەڭبەرىنەن اسىپ ءتۇسىپ وتىرعانى دا تۇسىنىكتى. ەڭ الدىمەن, ءبىز – ازيا مەن ەۋروپا قيىلىسىندا ور­نالاس­قان ەلمىز. ياعني, ءبىزدى وركە­نيەتتەر كوپىرلەرىنىڭ ءبىرى دەسە دە بولادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ ءار­دايىم ەۋروپالىق قانا ەمەس, كەڭى­رەك العاندا ەۋرازيالىق ماسەلە­لەر­گە ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ وتىرادى. 2011 جىلى يسلام كون­فەرەنتسياسى ۇيى­مىنا دا توراعا­لى­عىمىز باس­تال­ماق. دەمەك, قا­زاقستان ارقىلى حالىقارالىق ۇيىمدار توپ-توپقا ءبو­لىنۋشىلىكتەن ارىلىپ, ماسەلە­لەر­دى عالامدىق تۇرعىدا قاراستىرۋعا جول تاپپاق. ويتكەنى,  قازاقستان باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن الا وتى­رىپ, ءوزىنىڭ دەربەس سىرتقى سايا­سا­تىن قۇرعان ەدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ سىرتقى ساياسي ۇستانىمدارىمىز باسقا حالىقارالىق ارىپتەستەرىمىزگە جاعىمدى ءارى قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسىنە دە ساي كەلەدى. قازاقستان – ارقاشان بەيبىت­شى­لىك پەن تاتۋلىقتى ۋاعىزداپ كەلگەن مەملەكەت. الەم ءبىزدى تاتۋلىق نى­شا­نى رەتىندە قابىلدايدى. سون­دىق­تان قازاقستان ءوزىنىڭ قاتى­سۋى­مەن جانە توراعالىعىمەن ەقىۇ-نىڭ الەم الدىنداعى كەلبەتىن وزگەرتتى. قازاقستان اعىلشىنشا ايت­قاندا ەقىۇ-عا جانە بۇكىل الەمگە ءتورت “ت” ۇرانىمەن اي­شىق­­تالعان قۇندىلىقتاردى ۇسى­نىپ وتىر: سەنىم (Trust), ءداستۇر ء(Tradىtىon), اشىقتىق (Transpa­ren­cy), ءتوزىم­دىلىك (Tolerance). مۇنى بىلاي ءتۇسىن­دىرۋگە بولادى: ءبىر-بىرىنە سە­نىم­دىلىك, ەقىۇ نەگىزگى قاعيدات­تا­رى مەن قۇندىلىق­تا­رى­نا بەرىكتىك, حالىقارالىق قاتى­ناستا بارىنشا اشىقتىق, ياعني اي­قىندىلىق, “ەكى­جاقتى ستان­دارت­تان” جانە ء“بولۋ سىزىقتارى­نان” ەركىن بولۋ, اي­ماق­تىق قاۋىپ­سىزدىككە تونەتىن قاۋىپ­تەر­مەن كۇ­رە­سۋدە جاعىمدى ىنتىماق­تاس­تىق­تا نەگىزدەلۋ, مادەنيەتارا­لىق جانە وركەنيەتارالىق ۇنقاتى­سۋ­دى جاھاندىق نەگىزدە نىعايتۋ. وتاندىق ديپلوماتيانىڭ كۇن­دەلىكتى ارەكەتتەرىنە نازار اۋدار­ساق, قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى –  سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ­تىڭ جىل باسىنان بەرگى مەرزىمدە اقش, اۋعانستان, ءازىربايجان, ارمەنيا, گرۋزيا, شۆەيتساريا, رەسەي, قىتاي, اۆس­تريا, جاپونيا جانە شىعىس ەۋروپا مەن باسقا دا ەلدەرگە جا­سا­عان ساپارلارى جەمىستى دە تا­بىس­تى بولدى. سونداي-اق, بىرىك­كەن ۇلتتار ۇيىمى, ەۋرو­پالىق وداق, ەۋروپا كەڭەسى, تاۋەلسىز مەم­لەكەتتەر دوستاستىعى, تاعى دا باسقا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ باسشىلىعىمەن جان-جاقتى كونسۋلتاتسيالار وتكىزدى. اتالمىش كەزدەسۋلەردىڭ بار­لى­عى “قۇرعاق” كەزدەسۋلەر ەمەس, جالپى ماسەلەلەردى شەشۋدە ۇس­تانىمداردى جان-جاقتى انىقتاۋ جانە ولاردىڭ ارقاسىندا بەلگىلى ساياسي قورىتىندىلار جاساۋ ءۇشىن وتكىزىلگەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا كاسىپتىك ديپلوماتيانىڭ نىشانى رەتىندە قابىلداۋعا بولاتىنداي. بۇل دەگەنىمىز ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ جانە سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى باسشىلىعى­نىڭ قازاقستاننىڭ ەقىۇ-داعى رولىنە اسا زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, الەمدەگى وزەكتى ماسەلە­لەر­گە دۇرىس شەشىم تابۋعا بەل باي­لا­عاندىعىن كورسەتەدى. الەمدەگى قاۋىپسىزدىككە قول جەتىپ, سالىس­تىر­مالى تىنىشتىق پەن بەي­بىتشىلىك ورناسا, قازاقستان­نىڭ دا وركەندەۋى تۇراقتى دامۋعا جول تا­بارى انىق. ياعني, قازاق­ستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەسى وسىندا جاتىر. سون­دىقتان دا مەملەكەتى­مىزدىڭ باسشىلارى اتالعان قىزمەتكە بار كۇش-جىگەرىن اياماي جۇمساۋدا. بۇل جەردە وتاندىق ديپلوما­تيا قوسقان ەرەكشە ۇلەستى ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ەلباسىمىز كور­سەتكەن سىرتقى ساياسي باعىت-باعداردى جۇزەگە اسىرۋ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەنشىسىندە ەكەنى انىق. جانە سول سىرتقى ساياسي ماقساتتارىمىزعا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى اقى­رىن-اقىرىن قاداممەن بىرتىندەپ, ناعىز ديپلوماتيالىق ادىستەرمەن جاقىنداۋدا. جوعارىدا اتالعان ساپارلار بارىسىندا سىرتقى ساياسات ۆەدوم­ستۆوسىنىڭ باسشىسى قانات ساۋ­دا­باەۆ بارلىق ەلدەردىڭ باسشى­لارىمەن قوسا رەسمي وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, ەقىۇ شەڭبەرىندەگى جانە ودان تىس ورىن الىپ وتىر­عان وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىعا سالدى. مۇنداي جوعارى دارەجەدە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر اياقسىز قالمايتىنى بەلگىلى. دەمەك, باستاپقى 100 كۇننىڭ وزىندە-اق قازاق ديپلوماتتارى كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ باسىن اشىپ, الەممەن ءوزارا ءتيىمدى ۇنقاتىسۋدى جانداندىرىپ وتىر. دەمەك, ءبىزدىڭ كوتەرگەن ماسەلەلەرىمىز تەك ەقىۇ-نىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق بۇكىل الەمنىڭ كۇن تارتىبىنە بىرتە-بىرتە اينالىپ كەلەدى. بايقا­ساڭىزدار, ەلىمىزدىڭ ەقىۇ ءتور­اعاسى رەتىندە العا قويعان ماقساتتارى ناقتى ءارى ايقىن, جانە توراعالىعىمىزدىڭ ءبىرىنشى ءجۇز كۇندىگىندە-اق وسى ماقسات­تارعا جەتۋ نيەتىمىز قارقىندى دامىپ, ءبىر جۇيەگە ءتۇسىپ كەلە جاتقانى انىق كورىنەدى. ارينە, قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعاسى رەتىندە جاساعان جۇمىس­تارىن ءتۇپ-تۇگەل ساراپتامالاۋعا ءالى ەرتەرەك, دەگەنمەن, ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماقساتىمىز ساراپتامادان گورى باستاپقى شولۋ دەۋگە بولادى. الداعى ۋاقىتتا دا ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىن ءار توقسان سايىن ءبىر تۇيىندەپ, ساراپتامادان وتكىزىپ, وزىمىزشە قورىتىندىلاپ تۇرۋدى داستۇرگە اينالدىرماق نيەتىمىز دە بار. بۇل جۇمىستار قازاق ەلىنە عانا ەمەس, وزگە دە الەمدىك ساراپشىلار مەن جۋرناليستەرگە اسا قاجەت بولادى عوي دەپ ويلايمىز. نۇربەك جولتاي ۇلى.