قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىندا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنىڭ ءبىرى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستانداعى تۇتىنۋشىلاردىڭ سانى 18,7 ملن ادامدى قۇرايدى, ولار كۇن سايىن 6 ملن اسا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ ترانزاكتسيالارىن (كاسسالىق-باقىلاۋ اپپاراتى كومەگىمەن بولشەك ساۋداداعى وپەراتسيالار سانى) جۇزەگە اسىرادى. بيىل قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلار بولشەك ساۋدا جەلىسى ارقىلى 6,8 ترلن تەڭگەگە تاۋار ساتىپ الىپ, 4 ترلن تەڭگەگە قىزمەتتەردى تۇتىنعان.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ ىشىندە ساۋدانىڭ نەگىزگى ۇلەسى تاماق ونىمدەرىنە, ءدارى-دارمەكتەرگە, تۇرمىستىق زاتتارعا, جىلجىمالى جانە جىلجىمايتىن م ۇلىك وپەراتسيالارىنا, دەمالىس قىزمەتتەرىنە تيەسىلى.
"تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسىنە 19 ورتالىق جانە 17 جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان كىرەدى. تىزىلىمگە سايكەس, مەملەكەتتىك ورگاندار كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىمەن بىرگە جەكە تۇلعالارعا ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ۆەتەريناريا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, بايلانىس جانە ت.ب. سالالاردا بارلىعى 574 قىزمەت كورسەتەدى. بۇل رەتتە, جۇيەنىڭ بىردە-ءبىر قاتىسۋشىسى تۇتىنۋشىنىڭ مۇددەسىنە تولىق كوڭىل اۋدارمايدى. سوندىقتان, تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى, بۇرمالانعان ستاتيستيكا جانە "قايتالاناتىن قاتەلەرمەن جۇمىس ىستەۋگە» دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جوقتىعى بايقالادى", دەدى ب.سۇلتانوۆ.
ستاتيستيكا تۇتىنۋشىلاردىڭ قاناعاتتانباۋى ۇنەمى جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. تۇتىنۋشىلاردى مازالايتىن سۇراقتار جالپى جىلدان-جىلعا قايتالانىپ وتىرادى, ولار, اسىرەسە, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, بولشەك ساۋدا, مەديتسينالىق قىزمەتتەر جانە كولىك سالالارىندا.
"بيىل تەك تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنە 8 مىڭعا جۋىق ازامات شاعىمداندى, ال مەملەكەتتىك ورگاندار بويىنشا تولىق ستاتيستيكا جىل سوڭىندا جاسالادى. بۇگىندە وتىنىشتەردى جيناقتاۋ مەن تالداۋ "قولمەن باسقارۋ" رەجىمىندە جۇرگىزىلەتىنىن جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن باعالايتىن, سونداي-اق تولىق كورىنىستى قالىپتاستىراتىن اۆتوماتتاندىرۋ مەن جەتكىلىكتى ماعلۇمات جوق", دەدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى.
اتالعان بىرقاتار ماسەلەلەر اعىمداعى جىلدىڭ شىلدەسىندە "تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى" زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر ارقىلى شەشىلەتىن بولادى. زاڭدى ازىرلەۋ بارىسىندا مينيسترلىك الدىڭعى قاتارلى حالىقارالىق تاجىريبەنى زەرتتەدى. ونىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزىنە ەىدۇ ەلدەرى ءتيىمدى پايدالاناتىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ينستيتۋتىنىڭ ارالاس مودەلى الىندى. مىسالى, گەرمانيا, اۆستريا, جاپونيا جانە ليتۆادا مەملەكەت «اقىلدى» باسقارۋدى جۇرگىزەدى, ال بۇزىلعان قۇقىقتاردى قالپىنا كەلتىرۋمەن سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ ينستيتۋتتارى اينالىسادى. سونداي-اق گەرمانيا, رەسەي جانە ليتۆادا ۆەدومستۆوارالىق كەڭەستەر قىزمەت اتقارادى, وندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ پروبلەمالى ماسەلەلەرى تالقىلانادى.
ب.سۇلتانوۆ اتاپ وتكەندەي, شاعىمداردى قاراستىرۋدىڭ ءۇش ساتىلى جۇيەسى ەنگىزىلدى. ءبىرىنشى دەڭگەيدە ساتۋشى تۇتىنۋشىنىڭ تالابىن "قازىر جانە وسىندا" قاعيداتى بويىنشا جەكە ءوزى قاراۋعا مىندەتتى. سونداي-اق ءوزارا كەلىسىم بويىنشا ەكى جاققا داۋلاردى سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ سۋبەكتىلەرىنە جۇگىنۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەن. تۇتىنۋشىعا ەكىنشى دەڭگەيدى ءوتۋ مىندەتتى تالاپ ەمەس, شاعىمدى ۋاكىلەتتى ورگانعا جىبەرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى شەشىمدى ونىڭ ءوزى قابىلدايدى. سوڭعى دەڭگەيدە تۇتىنۋشىنىڭ سوتقا جۇگىنۋى كوزدەلگەن.
ء"بىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز – ساتۋشى مەن قىزمەت كورسەتۋشىنىڭ داۋلاردى بولدىرماۋعا, ال ولار تۋىنداعان كەزدە ءبىرىنشى دەڭگەيدە شەشۋگە مۇددەلى بولاتىن جاعدايلاردى جاساۋ", دەدى ب.سۇلتانوۆ.
