بۇگىندە وڭىرلەردە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى بەلگىلى بولىپ جاتقاندا, مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىس قىزعان ساتتەگى ءورت سوندىرۋشىلەر سياقتى جۇمىس ىستەيدى. ءسويتىپ, سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك جەلىلەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىس ناتيجەسىن باعالاۋ كورسەتكىشىنە اينالىپ, جۇرتشىلىق اراسىندا ايعاي-شۋ كوپ بولسا عانا ماسەلە شەشىلەدى دەگەن تەرىس كوزقاراس قالىپتاستى. بۇل – جۇيەلى جۇرگىزىلەتىن جۇمىستىڭ كورسەتكىشى بولماسا دا, انىعى سوڭعى جىلدارى بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ, ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن حاتشىلارىنىڭ الەۋمەتپەن بايلانىسى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ايعاقتالاتىن بولدى. بۇل جاعىنان جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋ, سوت ورگاندارىنىڭ الەۋمەتپەن بايلانىسىندا اشىقتىق جوق.
اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين وتكىزگەن اپپارات ماجىلىستەرى, اۋدان, اۋىلداردى ارالاعان كەزدەگى جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋلەرى, قۇرىلىس نىساندارى مەن ينفراقۇرىلىمدار جۇرگىزۋ جۇمىستارىن باقىلاۋى فوتوەسەپ جانە بەينەشولۋلار ارقىلى ينستاگرام مەن فەيسبۋكتەگى اكىمشىلىكتىڭ رەسمي پاراقشاسىندا, اكىمنىڭ جەكە پاراقشاسىندا تۇراقتى جاريالانادى. بۇل ءبىر جاعىنان ءباسپاسوز قىزمەتى ءۇشىن ءتيىمدى ءادىس بولسا دا, فوتوەسەپ پەن بەينەشولۋلاردا جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋدەگى كوتەرىلگەن ماسەلەلەر تولىق اشىل-
مايدى.
وبلىس اكىمىنىڭ تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەرى ونلاين-رەجىمگە كوشىرىلسە, الەۋمەتپەن بايلانىس كۇرت ارتادى, وڭىردەگى قوردالانعان ماسەلەلەر اشىق تالقىلانادى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ جىلىنا ەكى رەت ءار اۋدان مەن اۋىلداردا اشىق كەزدەسۋلەرى تۇرعىندارمەن جۇيەلى بايلانىستى رەتكە كەلتىرىپ قانا قويماي, كوپ جاعدايدا الەۋمەتتىك جارىلىستىڭ الدىن الارى انىق. وسى جاعىنان قاراعاندا, بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى الەۋمەتپەن بايلانىسى مۇلدە كورىنبەيدى.
حالىق اتىنان وكىلدىك ەتۋ مانداتىن يەلەنگەندەر ەل ىشىندەگى الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردەن حاباردار بولماسا, ادامدارمەن بايلانىس ۇستاماسا, ولاردىڭ نە كەرەگى بار؟ اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ جابىقتىعى پاندەميا كەزىندە انىق بايقالدى. ماسەلەن, وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى ءسانيا قالدىعۇلوۆانىڭ الەۋمەتپەن بايلانىستى قالاي ىسكە اسىراتىنى تۇسىنىكسىز. بيىلعى كوكتەمنەن باستاپ ەلىمىزدە قاۋىپتى ىندەت كۇشەيگەندە, قوعامدا بولىپ جاتقان وقيعالارعا بەيجاي قاراي المايتىن ازاماتتار الەۋمەتتىك جەلىلەردى بەلسەندى پايدالانىپ, جۇرتشىلىقتى ساقتىق شارالارىنا شاقىردى. جۇرتتىڭ كوپشىلىك ورىندارعا بارماۋىن, بارعان كۇننىڭ وزىندە دە الەۋمەتتىك اراقاشىقتىقتى ساقتاۋىنا, توي-ساداقادان باس تارتۋعا, ۇيدە وقشاۋلانۋعا شاقىردى. ءسانيا قالدىعۇلوۆانىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا ەلدى ساقتاندىرۋعا قاتىستى ەشتەڭە جازىلماعان. سونداي-اق اقتوبە قالالىق ءماسليحات حاتشىسى سۇلۋپان شىنتاسوۆانىڭ پاراقشالارى دا بوس تۇر. دەپۋتاتتار دا ءۇنسىز.
نەگە بۇلاي؟ ەلگە تونگەن ىندەت كەزىندە حالىق وكىلدىگىنىڭ مانداتىن العاندار نەگە بەيجاي قالدى؟ بۇل جوعارىدان بۇيرىق كەلمەسە, ارەكەت ەتپەيتىن پوستكەڭەستىك سيندرومنىڭ كورىنىسى مە؟ نەگە ءماسليحات حاتشىلارى مەن دەپۋتاتتار پاندەميا كەزىندە الەۋمەتپەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ەڭ توتە, ەڭ بەلسەندى تەتىكتەرىن قولدانعان جوق؟ بەيجايلىق پەن نەمقۇرايدىلىق پا؟ وسىلايشا اداممەن ادامشا سويلەسە ءبىلۋ دە قازىرگى دەپۋتاتتار مەن بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە اۋىر جۇككە اينالدى.
ءماسليحاتتار الەۋمەتكە جاقىن ەمەستىگى باسقا كەزدە دە كورىنىپ قالادى. ماسەلەن, 1 قىركۇيەك كۇنى قالالىق ءماسليحات حاتشىسى سۇلۋپان شىنتاسوۆا قالاداعى كوپبالالى انالاردى قابىلداۋ ءساتىن ينستاگرام پاراقشاسىنا سالعان. قالالىق اكىمدىكتىڭ اكت زالىنداعى بيىك مىنبەردە سۇلۋپان شىنتاسوۆا توبەدەن قاراپ وتىر, 30 شاقتى ايەل تومەنگە جايعاسقان. ۇلكەن زال, شاعىن عانا ادام. جاعدايىن ايتىپ كەلگەن ايەلدەردى تىم رەسميلەندىرمەي-اق, شاعىن زالدا, ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسە وتىرىپ قابىلداۋعا بولماي ما؟ بۇل جەردە كوپبالالى انالار بالالارىنا ينتەرنەت جەتكىزىپ بەرۋدى, نە كومپيۋتەر, نوۋتبۋك سۇراپ كەلگەنى انىق.
ءماسليحات دەپۋتاتتارى عانا ەمەس, 12 اۋدان اكىمى دە الەۋمەتتىك جەلىگە اسا قۇشتار ەمەس. وسى كەزگە دەيىن كوپشىلىك اۋدان اكىمى الەۋمەتتىك جەلىدە پاراقشالارىن دا اشقان جوق. اككاۋنتتارى بار اۋدان اكىمدەرى كوبىنەسە سالىنىپ جاتقان الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىن ارالاۋ مەن اۋىلدىڭ باستى كوشەلەرىندە فوتوعا ءتۇسىپ, الەۋمەتتىك جەلىگە سالۋدى اسا ۇناتادى. بىرەر اي بۇرىن وتكىزگەن اپپارات ماجىلىسىندە وبلىس اكىمى وڭداسىن ورازالين جەدەل تۇردە اككاۋنت اشىپ, جۇرتشىلىقپەن كەرى بايلانىس ورناتۋ تەتىكتەرىن ىسكە قوسۋدى اۋدان باسشىلارىنا بۇيىردى. وسىدان كەيىن ەڭ سوڭعى بولىپ العا اۋدانىنىڭ اكىمى مامىرعالي اققاعازوۆ پەن بايعانين اۋدانىنىڭ اكىمى قايرات وتاروۆ اككاۋنتتارىن اشتى. الايدا مەرەكە كۇندەرى قۇتتىقتاۋلارىن سالىپ قويعانى بولماسا, ولاردىڭ پاراقشالارى بوس. دەپارتامەنت باسشىلارىنىڭ دا كوبىسى سولاي.
وسى جاعىنان العاندا تەمىر اۋدانىنىڭ اكىمى, تاريحشى مۇعالىم جولداس باتىرحاننىڭ بەلسەندىلىگى وتە جوعارى. ونىڭ فەيسبۋك جەلىسىندەگى پاراقشاسىنا شىعارماشىلىقپەن كىرىسىپ كەتەتىن كەزدەرى دە كوپ. ماسەلەن, ءوزىنىڭ قابىلداۋىنا كەلگەن 35 جاستاعى ايەل ادامنىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارىنا كەلىسپەي, جايباراقات وتىرىپ اقىل ايتىپ, وتباسى كيكىلجىڭىن شەشىپ جىبەرۋى كوپتەگەن قىز-كەلىنشەككە وي سالدى. جولداس باتىرعان بۇل جەردە اكىم ەمەس, وتباسىنداعى ەر ادامنىڭ ءرولىن كوتەرۋگە قاتىستى ۇلكەن وي تاستادى. سول ارقىلى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋگە قىرسىز, بالا-شاعاسىنىڭ قامىن ەمەس, كوشەدە ايعايلاپ جۇرۋگە قۇمار ءبىراز ايەلدىڭ نامىسىن قايرادى دەپ ويلايمىن. ول پاندەميا كەزىندە قاتاڭ كارانتين ەرەجەسىن بۇزىپ, توي-ساداقادان قالماي جۇرگەن اۋىل ادامدارىنا ارناۋ جازدى. ماسەلەن, مەملەكەتتەن العان 42 500 تەڭگە جاردەماقىسىن قۇربان ايتقا قوناق شاقىرۋ ءۇشىن اۋىل دۇكەنىنە جۇمساعان جاس كەلىنشەكتىڭ ارەكەتىن جازىپ, ىسىراپسىزدىقتان, جالقاۋلىقتان ساقتاندىرادى, ايەلدەردى مال ۇستاپ, باۋ-باقشا ەگىپ, باردى ۇقساتۋعا شاقىرادى. مەنىڭشە, قازىر اۋىل مەن اۋدان اكىمدەرىنە وسىنداي ۇردىستەگى شىنايى اڭگىمە جەتىسپەي جاتىر. سابىرمەن, بايىپپەن ەل ىشىندەگى كەمشىلىكتى تۇزەۋ, جىعىلعانعا سۇيەۋ بولۋ, قيىندىق كورگەننىڭ ماڭدايىنان سيپاۋ سياقتى ەلدىڭ اۋىزبىرشىلىگى مەن ىنتىماعىن ساقتاۋ جۇمىستارىمەن اقساقالدار كەڭەسى مەن دەپۋتاتتار اينالىسۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي, ەل ىشىندە مۇنداي ءۇردىس جوعالىپ بارادى.
اقتوبە قالاسىنىڭ اكىمى, 36 جاستاعى اسحات شاحاروۆ قالا كوشەلەرىندەگى جوندەۋ جۇمىستارىن, سالىنىپ جاتقان الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىن ارالاعانىن الەۋمەتتىك جەلىدە ۇنەمى جاريالايدى. كەي جاعدايدا سامبوشى اكىمنىڭ الەۋمەتكە جاقىن بولۋ ارەكەتتەرى حايپقا ويىسىپ كەتەدى. ماسەلەن, قاڭعىباس ءيتتى قۇشاقتاۋى, مەكتەپ جاسىنداعى ءوز بالالارىنا وزەن جاعاسىنداعى قوقىستى جيناتۋى, تۇنگى قالانى ارالاپ, گيتارامەن ءان ايتقان قالا جاستارىمەن جۇزدەسۋى پاتريوتتىق سەزىمدەگى اكىم ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ ارەكەتى دەپ باعالاۋعا بولادى. سول ارقىلى ءارتۇرلى جاستاعى جانە ءتۇرلى ۇستانىمداعى ادامدارمەن جاقىن بولا تۇسكىسى كەلەتىنىن دە اڭعارتىپ قالادى. اقتوبە ءۇش جىلدان بەرى «حايپ» كورگەن جوق ەدى, بىراق بۇل ءپوزيتيۆتى حايپ جۇرتتى ونشا ەلەڭ ەتكىزگەن جوق.
الەۋمەتپەن ارەكەت ەتۋ جاعىنان اۋىل اكىمدەرى جىم-جىرت. ولاردىڭ ءوز اۋىلدارىنداعى شاعىن الەۋمەتپەن قانداي بايلانىس ورناتىپ جاتقانى بەلگىسىز. ويتكەنى وبلىستىڭ الىس ەلدى مەكەندەرىندە ينتەرنەت بايلانىسىنىڭ جوقتىعى نە تىم السىزدىگى اۋىل اكىمدەرىنىڭ وڭ قىرىنا كەلىپ تۇر. ولار قازىر قالىڭ ۇيقىدا جاتىر. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ وبلىس اكىمى وڭداسىن ءورازاليندى قابىلداعان كەزدە جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى بويىنشا ەل ىشىندە جۇمىستى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. ەگەر وسى باعدارلامانىڭ ورىندالۋىن جوعارى مەملەكەتتىك ورگاندار قاتاڭ تالاپ ەتەر بولسا, وندا بۇل اۋدان جانە اۋىل اكىمدەرىن قالىڭ ۇيقىدان وياتۋعا ۇلكەن تەتىك بولارى انىق. ازىرگە مۇنداي مەحانيزم ءالسىز.
