اۋدانداعى زارەچنىي جانە ەلىكتى ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارى سوڭعى شيرەك عاسىر بويى شاعالالى وزەنىنىڭ ۇستىنەن وتەتىن كوپىردىڭ جوقتىعى جايىندا سان رەت ماسەلە كوتەرىپ كەلگەن بولاتىن. اسىرەسە, كوكتەمدە, وزەن تاسىعان ۋاقىتتا جول قاتىناسى مۇلدەم ءۇزىلىپ قالاتىن. وزگە ماۋسىمدا دا وڭاي ەمەس, اۋىل تۇرعىندارى كوكشەتاۋ-زەرەندى باعىتىنداعى كۇرە جولدان ءتۇسىپ قالىپ, اۋىلعا دەيىنگى ءۇش شاقىرىم جەردى جاياۋلاپ وتەتىن. وزەن ۇستىندەگى ەسكى كوپىر قىل كوپىر ءتارىزدى ەدى. جاياۋ ادام بولماسا, جەڭىل كولىكتى كوتەرەتىن قاۋمەتى جوق تۇعىن. بيىل جوعارىدا اتالعان باعدارلاما شەڭبەرىندە جاڭا كوپىر سالىنۋدا. كوپىر قۇرىلىسىن تاجىريبەسى تولىسقان «بۋكا» جشس جۇرگىزۋدە. سەرىكتەستىك باسشىلارىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, 2021 جىلى اياقتاۋ كوزدەلسە دە, بار مۇمكىندىكتى قاراستىرىپ, قىس تۇسكەنشە اياقتاپ شىقپاق. قازىر كوپىر جۇمىسىنا 15 تەحنيكا مەن 30 ادام جۇمىلدىرىلعان. باعدارلاما اياسىنداعى جاقسىلىق رەتىندە جەرگىلىكتى جەردىڭ 11 ادامىنىڭ ۋاقىتشا بولسا دا جۇمىسقا تارتىلعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. جوبا قۇنى – 368 ملن تەڭگە. كوپىردىڭ ۇزىندىعى – 76,12 مەتر. بولىنگەن قارجى جارىم-جارتىلاي يگەرىلگەن.
– جيىرما بەس جىل بويى وزەن ۇستىندەگى ەسكى كوپىردەن وتە الماي, تاۋقىمەتتى ابدەن تارتتىق. اسىرەسە, ەكى اۋىلدىڭ اۋرۋ-سىرقاۋى, جاس بالالار, ەگدە ادامدار تاياقتاستام جەردەگى اۋدان ورتالىعى مەن وبلىس ورتالىعىنا جەتۋ ءۇشىن ارعى سادوۆىي اۋىلى جاقتى اينالىپ, 15-20 شاقىرىم ارتىق جول ءجۇرىپ, ابدەن قينالىپ ەدى, – دەيدى زارەچنىي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ناتاليا ماشۋرا, – ايتەۋىر ءوتىنىشىمىز جەردە قالماي, جاڭا كوپىر سالىنىپ وتىر. ەل رازى. كوپىردىڭ قادىرىن بىلەتىن كوپشىلىك اق العىستارىن جاۋدىرۋدا.
اۋدان اكىمى باۋىرجان عايسانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جوبانى جۇزەگە اسىرۋ وڭايعا سوقپاپتى. كوپىر سالاتىن تاجىريبەلى مامانداردى تابۋ قيىنعا تۇسكەن. ەندى مىنە, ەل قامىن قاۋزاعان باعدارلامانىڭ ناتيجەسىندە تابانى كۇرەكتەي 25 جىل بويى شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە ءبىر ساتتە وڭىنان ورالىپ وتىر.
شاعالالى اۋىلىن ەكىگە جارىپ, كولدەنەڭىنەن وزەن كەسىپ وتەتىن قىلتاداعى سۋ وتكىزەتىن قوندىرعى كەڭەيتىلىپ, وزەن اڭعارلارى توپىراقپەن بەكىتىلىپ, نىعايتىلۋدا. اۋىلعا باراتىن جول بويى دا مۇنتازداي ەتىپ جوندەلىپتى. وسىنداي ۇقىپتى قولدىڭ تابىن پريرەچنىي, شاعالالى اۆتوموبيل جولدارى باعىتىنان دا كورۋگە بولادى. بۇل وڭىردە دە قىزىل سۋ جۇرگەن كەزدە ءار جىل سايىن سۋ باسۋ قاۋپى تونەتىنى بار ەدى. كولىك جولىن دا سان مارتە سۋ شايىپ كەتكەن. قازىر جولدىڭ استىنا سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلار ورناتىلىپتى. ءبىر ەمەس, ون ءۇش جەردەن. ەندى قىزىل سۋ قانشا قاپتاسا دا جول جيەگىندە ىركىلىپ قالماي, قۇبىرلاردان وتكەن سوڭ ارنايى قازىلعان ارىقشا ارقىلى توعاي ەتەگىن جيەكتەپ اعادى. اۋىل ىشىندە 3,5 شاقىرىمدى قۇرايتىن اسفالت جول توسەلگەن.
– ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە مەيلىنشە ماڭىز بەرىلىپ وتىر, – دەيدى اۋدان اكىمى باۋىرجان عايسا, – مىنە, وڭىرلەردىڭ ءوڭى كىرىپ, ۇزاق ۋاقىتتان بەرى قولىمىزدان كەلمەي جاتقان شارۋالاردى ءبىر باعدارلاما ارقىلى اتقارىپ وتىرمىز. قارجى جەتكىلىكتى. ەندىگى ماقسات – وسى جوبالاردى تىڭعىلىقتى اتقارىپ, ەلدىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ.
بيىل كوكتەمدە زەرەندى اۋدانىنىڭ ءبىلىم سالاسى كوپ زارداپ شەكتى. 30 ءبىلىم وشاعىنىڭ شاتىرىن جەل ۇشىرىپ اكەتتى. سونىڭ ءبىرى پريرەچەن ورتا مەكتەبى. 1965 جىلى سالىنعان ورتا مەكتەپكە سودان بەرى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەپتى. قازىر 132 وقۋشى ءبىلىم الاتىن ەكى قاباتتى عيماراتتىڭ 1600 شارشى مەتر توبەسى جاڭادان جابىلىپ, تەرەزەلەرى اۋىستىرىلعان. بۇل جۇمىسقا 5,8 ملن تەڭگە قاراجات جۇمسالعان. شاعالالى ورتا مەكتەبى دە «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن. بۇل جۇمىسقا 260 ملن تەڭگە قاراجات جۇمسالىپ, كونە مەكتەپ جاڭادان سالىنعانداي كەيىپكە بولەنىپتى. ءىشى كىرسە شىققىسىز بولىپ جايناپ تۇر.
ۆيكتوروۆكا اۋىلى ونداعان جىل بويى اۋىز سۋدىڭ ازابىن تارتىپ كەلگەن ەلدى مەكەن. بيىل جالپى قۇنى 260 ملن تەڭگە بولاتىن جيىرما شاقىرىمدىق سۋ قۇبىرىن تارتۋ كوزدەلسە, بۇگىنگە دەيىن جۇمىستىڭ 85 پايىزى ورىندالىپتى. قارا سۋىق تۇسكەنشە اۋىل تۇرعىندارى تەگىس سۋمەن قامتىلادى. سۋ مۇناراسى دايىن, ەكى شاقىرىمدىق قاشىقتىقتا سۋ الاتىن ۇڭعىما قازىلعان.
اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ورىندى وكپە-نازىن تۋدىراتىن جاعدايدىڭ ءبىرى – ەلدى مەكەندەر اراسىنداعى اۋداندىق ماڭىزداعى جولدىڭ جاعدايى. ۇستىمىزدەگى جىلى ۆيكتوروۆكا اۋىلىندا 4,6 شاقىرىمدى قۇرايتىن ەلدى مەكەن ىشىندەگى جول توسەلگەن. ءسوز اراسىندا مۇنداي جولدىڭ 11 اۋىلدىق وكرۋگتە قولعا الىنعانىن ايتا كەتسەك بولادى. وسى ماقساتقا 652 ملن تەڭگەنىڭ ءبولىنۋى قامقورلىق ەمەي نەمەنە؟ وبلىستىق ماڭىزداعى ەلەنوۆكا – چيستوپولە – ەسىل – قونىسپاي – سەيفۋللين – قىزىلسايا باعىتىنداعى جولعا 1,4 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, قازىر جۇمىس قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىستار اۋدانداعى بار جولدىڭ 54 پايىزىنىڭ جاقسارا تۇسۋىنە ىقپال ەتەدى.
اۋداندا اۋىز سۋ ماسەلەسى دە وتكىر كۇيىندە ەدى. قازىرگى كۇنى ۆيكوروۆكا, پريرەچنوە, پاۆلوۆكا, جاڭاۋىل, قونىسپاي ءتارىزدى 11 ەلدى مەكەنگە ۇزىندىعى 32,2 شاقىرىمدى قۇرايتىن سۋ جەلىسى تارتىلۋدا. بۇل جۇمىس ءۇشىن 422 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. اۋدان ورتالىعىندا اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنا 44,5 ملن تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, زەرەندى اۋىلىنىڭ اجارى كىرىپ قالىپتى. قاي تاراپقا قاراساڭىز دا, ۇقىپتى قولدىڭ تابى انىق بايقالادى. بۇل ءوڭىر كەلىمدى-كەتىمدى كىسى ءجيى قاتىنايتىن كۋرورتتى ايماق بولعان سوڭ اجار-كەلبەتى الىستان مەنمۇندالاپ تۇرعانى جاقسى ەمەس پە؟! ۇزاق جىلدار بويى قامقورلىقتان قاعىس قالعان مادەنيەت سالاسىندا دا ءتاپ-ءتاۋىر سەرپىلىس بار ەكەن. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ كورەرمەندەر جانە بي زالى جوندەلگەن. مۇنداي جاناشىرلىق قىزىلتاڭ, قونىسپاي اۋىلدارىنداعى مادەنيەت وشاقتارىن دا قامتىعان. اتاپ ايتقاندا, 69,7 ملن تەڭگەگە وسى سالانىڭ نىساندارى جوندەلىپ, جۇتىندىرىلىپ قويىپتى. وعان قوسا, ءبىلىم وشاقتارىنا دا ءتاپ-ءتاۋىر كوڭىل بولىنگەن. التى مەكتەپتىڭ تەرەزەلەرى اۋىستىرىلىپ, جىلۋ جۇيەلەرى جوندەلگەن.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەل ەڭسەسىن كوتەرۋگە ايرىقشا سەپتىگى ءتيىپ وتىرعان «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى ەل ىرگەسىن بەكىتەتىن ىقپالى مول, يگىلىكتى شارا.
اقمولا وبلىسى
