بۇل اۋىلداردىڭ ءبىر-بىرىنەن ايىرماشىلىعى كوپ بولاتىن. ماسەلەن, ماحامبەت اۋدانىنداعى سارىتوعاي اۋىلىندا بىرنەشە ۇلتتىڭ وكىلى تۇرادى. ءالى دە سولاي. ارينە مۇندا تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى قانداستاردىڭ ۇلەسىندە بولعانىمەن, قازاقشا سويلەگەنى ءوز الدىنا, مەملەكەتتىك تىلدە ءان دە شىرقاپ, كوركەمسوز ونەرىنەن قالىس قالماعان ورىس پەن تاتار, نەمىس پەن بولگار, كورەي مەن ازەربايجان, بالقار مەن گرەك, باشقۇرت سەكىلدى وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى دە تۇرادى. بۇلاردىڭ ءبارى قازاققا قىز بەرىپ, قىز الىپ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جەرگىلىكتى ۇلتپەن قۇداندالى بولعان. اۋىلدىڭ تۇرعىندارى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. كەيىن اۋىل جاستارى كاسىپتىڭ وزگە تۇرلەرىن مەڭگەرىپ, ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىنا جۇمىسقا تۇردى.
ال ماقات اۋدانىنداعى قوشقار كەنتىنىڭ تۇرعىندارىن مۇنايشىلاردىڭ وتباسى قۇرايدى. سەبەبى مۇنداعى نەگىزگى كاسىپ – مۇنايشىلىق. سول جىلدارى مۇندا 54 مۇنايشى «قارا التىن» ءوندىرۋ ىسىنە تارتىلدى. سولاي دەسەك تە, قوشقاردا جۇمىسسىز تۇرعىندار دا كەزدەستى.
اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋعا اتالعان وكرۋگتەر تۇرعىندارىنىڭ ءبارى بىردەي داۋىس بەرگەن جوق. ماسەلەن, سارىتوعايدا 16 سايلاۋ ۋچاسكەسى قۇرىلىپ, ونىڭ ارقايسىسىنان ءبىر تاڭداۋشىدان تاڭدالدى. قوشقار كەنتىنەن وسىنداي 15 تاڭداۋشى داۋىس بەردى. ءسويتىپ, ەكى وركۋگتەن دە ءىس باسىنداعى اكىمدەرگە تاڭداۋ جاسالدى. سايلانعان اكىمنىڭ ەكەۋى دە – ايەل.
سارىتوعايدا تالشىن شاپاۋوۆانىڭ تالاپشىلدىعى, قوشقاردا جىبەك احمەتوۆانىڭ جىگەرلىلىگى جەڭىسكە جەتكىزدى. ولار اكىمدىك مىندەتىن ءبىراز جىل اتقارىپ, كەيىن ەكەۋى دە باسقا جۇمىسقا اۋىستى. ال قوشقار كەنتىنىڭ تۇرعىندارى كوپ جىلعى مەكەنىنەن ۇدەرە كوشىپ كەتتى. ارينە, وعان سەبەپ بولعان بىرنەشە جايت بار. بىرىنشىدەن, كەنتتىڭ اۋدان ورتالىعىنان 74 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقانى تۇرتكى بولدى. ەكىنشىدەن, مۇناي وندىرىلگەندىكتەن, ەكولوگيالىق احۋالدىڭ ناشارلىعى اسەر ەتتى.
بۇدان جەتى جىل بۇرىن وتكەن اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىنا اۋداندىق ماڭىزداعى 1 قالانىڭ, 4 كەنتتىڭ, 57 سەلولىق جانە 11 اۋىلدىق, بارلىعى 72 وكرۋگ اكىمىنىڭ لاۋازىمىن يەلەنۋگە 214 ۇمىتكەر نيەت ءبىلدىردى. ءار دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ 101 دەپۋتاتى ۇمىتكەرلەردىڭ جەتپىس ەكىسىن عانا تاڭدادى. ولاردىڭ 65-ءى ەر, جەتەۋى ايەل ەدى. ءسويتىپ 51 اكىم بۇرىنعى قىزمەتىن قايتا جالعاستىردى. سونىمەن بىرگە 21 ۇمىتكەر وكرۋگ اكىمى لاۋازىمىندا جاڭا جۇمىسىن باستادى. اۋىل اكىمدەرىنىڭ ماماندىقتارى ءار الۋان ەدى. ونىڭ ىشىندە 12 ينجەنەر, 33 پەداگوگ, 11 اۋىل شارۋاشىلىعى مامانى, 7 ەكونوميست, 2 زاڭگەر, وزگە سالانىڭ 7 مامانى بار.
سايلاۋ قورىتىندىسىمەن ءماسلي-
حاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سەنىمىن يەلەنگەن اكىمدەردىڭ ەڭ ۇلكەنى – 61 جاستاعى عارىبجان ابىشەۆ. ول بۇرىن ماحامبەت اۋدانىنىڭ اقجايىق, المالى وكرۋگتەرىنە باسشىلىق ەتتى. كەيىن اتىراۋ قالاسى ماڭىنداعى كەڭوزەك سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى بولعان ەدى. اتىراۋ قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتارى ونىڭ ىسكەرلىگىنە ريزا بولدى ما, كەڭوزەك سەلولىق وكرۋگىن باسقارۋعا لايىق دەپ تاپتى.
بۇعان كەرىسىنشە, ەڭ جاس اكىمدەر دە سايلاندى. ماقات اۋدانىنداعى ماقات كەنتىن باسقارۋعا تاڭدالعان جانبولات ءجۇنىسوۆ پەن ماحامبەت سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى جاقسىلىق مۇسەپوۆ سول كەزدە وردا بۇزاتىن 30 جاسقا تولعان ەكەن. اسىرەسە جۇرتشىلىقتى جانبولات ءجۇنىسوۆتىڭ كەنت وكرۋگىنە اكىم بولىپ تاعايىندالعانى قىزىقتىردى. مۇنىڭ سەبەبىن ونىڭ بۇرىن اكىمدىك قىزمەتتە شىڭدالماسا دا مۇنايلى وڭىردەگى ماقاتتاي ۇلكەن كەنتتى باسقارۋعا تالپىنىس جاساعانىمەن بايلانىستىرۋعا بولادى. دەسەك تە ول ماقات كەنتىنىڭ اكىمى ورىنتاعىندا ۇزاق وتىرا المادى. بەس ايعا جۋىق اكىم قىزمەتىنىڭ ءدامىن تاتقان جاس جىگىت جاڭا جىلدان سوڭ قىزمەتىنەن كەتىپ تىندى. جاس اكىمنىڭ قىزمەتتەن كەتۋ سەبەبى تۋرالى ارقيلى بولجامدار ايتىلعانىمەن, سول كۇيى قۇپياسى اشىلماي قالدى.
سايلانعانىنا ءبىر جىل وتپەسە دە قىزمەتىنەن كەتكەن وكرۋگ اكىمى جالعىز ەمەس. ماقات اۋدانىنداعى دوسسور كەنتىنىڭ اكىمى دە ورىنتاعىنان ايىرىلدى. اۋداندىق پروكۋراتۋرا اكىمنىڭ تاراپىنان جەكە تۇلعالارعا جەر ءبولۋ كەزىندە زاڭسىز ارتىقشىلىق كورسەتكەن ورەسكەل زاڭ بۇزۋشىلىق بولعانىن انىقتادى. سوعان بايلانىستى ماقات اۋدانى اكىمىنىڭ وكىمىمەن كەنت اكىمى قىزمەتىنەن بوساتىلدى. سونداي-اق اتىراۋ قالالىق اكىمدىگى مەن قۇرمانعازى اۋدانىنان ءبىر-ءبىر وكرۋگتىڭ اكىمدەرى ورنىن بوساتتى. ويتكەنى بۇل اكىمدەردىڭ دە ارەكەتى سىبايلاس جەمقورلىق دەرەگىمەن بايلانىستى بولعان...
ەندى مىنە, وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە تاعى دا قوزعالىپ وتىر. الايدا اۋىل تۇرعىندارى ۇمىتكەرلەرگە داۋىس بەرە الا ما؟ الدە ولاردى بۇرىنعىشا ءماسليحات دەپۋتاتتارى تاڭداي ما؟ بۇل ماسەلە ءالى دە پىسىقتالاتىن شىعار. دەسەك تە ەندىگى سايلاۋ بۇرىنعىدان وزگەرەك بولاتىنى داۋسىز. سەبەبى وسى كەزگە دەيىن وتكەن سايلاۋلاردان ساباق الاتىن ۋاقىت جەتتى.
– قازىر اۋىل اكىمدەرىنىڭ بيۋدجەتى جىلجىمايتىن جانە جىلجىمالى م ۇلىكتەردەن تۇسەتىن سالىقتان قۇرالادى. وكرۋگ اكىمدىكتەرىنىڭ بيۋدجەتى 150-250 ملن تەڭگە شاماسىندا عانا بولىپ وتىر. بۇل بەلسەندى جۇمىس ىستەۋگە جەتكىلىكسىز ەكەنى داۋسىز. ءار اۋىلدا كاسىپكەرلىكتى قارقىندى ورىستەتۋ كەرەك. سوندا عانا اۋىل اكىمدەرىنىڭ بيۋدجەتى وسەدى. الەۋمەتتىك احۋالدى جاقسارتۋعا دا, بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋگە دە جول اشىلادى, – دەيدى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى ومىرزاق زينۋللين. – وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىنا اۋىلدىڭ جاعدايىن بىلەتىن ادامدار ۇمىتكەر بولعانى ءجون. ارينە, جۇرتپەن ءتىل تابىسا الاتىن, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە تالپىناتىن اكىمدى تۇرعىندار دا قولدايتىنى انىق.
الەۋمەتتىك احۋال دەمەكشى, قىزىلقوعا اۋدانىنىڭ ساعىز اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى قوڭىراۋلى, كەنباي اتالاتىن ەلدى مەكەندەر بار. بۇرىن فەرما ورتالىعى بولعانمەن, قازىر تۇرعىندارى ازايعان اۋىلدارعا اسفالت جول دا, تابيعي گاز جەلىسى دە تارتىلماعان. قوڭىراۋلىنىڭ تۇرعىندارى اۋىز سۋدى ارتەزيان قۇدىعىنان الىپ وتىر. جازدا موتورمەن تارتىپ شىعارسا, قىستا 20-25 مەتر تەرەڭدىكتەن سۋدى قاۋعالاپ تارتادى. وسىنداي قيىندىقپەن كۇن كەشىپ وتىرعان ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى «وبلىس اكىمى اۋىسىپ جاتىر دەپ ەستيمىز. بىراق بىردە-بىرەۋى ءبىزدىڭ اۋىلعا كەلىپ, جاعدايىمىزبەن تانىسقان ەمەس. اكىم كەلسە, ماسەلەمىزدى ايتار ەدىك» دەيدى. اكىم بارماعان اۋىلدارعا ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى دا اياق باسپايدى. اۋىل تۇرعىندارى ءماجىلىس پەن سەناتتىڭ دەپۋتاتتارىن مۇلدە تانىمايدى دا.
مۇنداي الەۋمەتتىك ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تاپپاعان اۋىلدار ءار وڭىردە كەزدەسەتىن شىعار. ال وكرۋگ اكىمدەرى وسىنداي اۋىلداردىڭ پروبلەماسىن اۋدان, وبلىس اكىمدەرىنە جەتكىزبەيتىن سەكىلدى. ايتپەسە, وكرۋگ, اۋدان اكىمدەرى الدەنەشە رەت اۋىستى. ەل تاۋەلسىزدىگىن العانىنا وتىز جىلعا تاياسا دا, الگىندەي شاعىن ەلدى مەكەندەر كەزىگىپ وتىرعان الەۋمەتتىك قيىندىق شەشىمىن تاپپاي, «باياعى جارتاس – ءبىر جارتاس» كۇيىندە قالىپ وتىر.
سايلاۋدىڭ ءدۇبىرى قايتا ەستىلگەندە, وكرۋگ اكىمدەرى وسىنداي ماسەلەگە كوبىرەك نازار اۋدارۋى قاجەت-اق. «كادر ءبارىن شەشەدى» دەيتىن تامسىلگە جۇگىنسەك, تۇرعىندار تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋى الدىمەن وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ ىسكەرلىگىنە بايلانىستى بولماق. اۋىل اكىمدەرى وزدەرى باسقاراتىن وكرۋگ تۇرعىندارىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن اۋداندىق, وبلىستىق دەڭگەيدەگى باسشىلار نازارىنا جەتكىزەر دانەكەر بولىپ ءجۇر مە؟ تەگىندە كوشباسشىلىق قابىلەتى بار وكرۋگ اكىمدەرى جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن شاپقىلاپ ءجۇرۋى ءتيىس قوي. ويتكەنى تۇرعىندار وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ كوپ باسشىنىڭ ءبىرى ەمەس, كوشباسشى بولعانىن قالايدى.
اتىراۋ وبلىسى
