وندا قول استىنداعىلاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىعى ءۇشىن باسشىلاردى لاۋازىمىنان بوساتۋ مەن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ينستيتۋتتارىن ەنگىزۋ, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر جوبالارىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتاماسىن قالپىنا كەلتىرۋ, ازاماتتاردى جەمقورلىق فاكتىلەرى تۋرالى حابارلاعانى ءۇشىن ىنتالاندىرۋدىڭ سارالانعان جۇيەسىنە كوشۋ تاپسىرىلدى. جاڭا باستامالاردىڭ بارلىعى ناقتى زاڭداردا كورىنىس تاپتى جانە وزدەرىن ءتيىمدى الدىن الۋ قۇرالدارى رەتىندە كورسەتتى.
انتيكوردىڭ باسقا باستامالارى دا تۇجىرىمدامالىق قولداۋعا يە بولدى. بۇل – كۆازيمەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتورلاردا كومپلاەنس-قىزمەتتەر قۇرۋ; ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ساتىپ الۋ جانە جوبالىق قارجىلاندىرۋعا جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى ەسەبىنەن سىبايلاس جەمقورلىق سۋبەكتىلەرىن كەڭەيتۋ; مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە سىيلىق بەرۋگە جانە سىيلىقتار الۋعا تولىق تىيىم سالۋ; كۇشتىك قۇرىلىمدار قىزمەتكەرلەرىنىڭ قىلمىستىق ارانداتۋشىلىق ارەكەتتەرى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى بەلگىلەۋ; كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور باسشىلارىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل شارالارىن قولدانباعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ. بۇل جاڭاشىلدىقتاردىڭ قازىر سەناتتا قارالۋى – باستامالاردىڭ جاقىن ارادا ىسكە اسىرىلاتىندىعىن كورسەتسە كەرەك.
قوعام مەملەكەتتىك اپپارات وسىمەن عانا شەكتەلەدى دەپ ويلاۋى مۇمكىن. الايدا «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن دايەكتى ىسكە اسىرۋ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جۇمىستى جانداندىردى. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ءىس جۇزىندە مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءارتۇرلى سالالارىنداعى, اتاپ ايتقاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنان باستاپ تسيفرلاندىرۋعا دەيىن سوزىلمالى سىبايلاس جەمقورلىق «ىندەتتەرىنىڭ» بەتىن اشتى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى بيىل 19 تامىزدا قازاقستاننىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ جونىندە ارنايى كەڭەس وتكىزدى, ونىڭ نەگىزگى تەزيستەرى كەشەگى جولداۋدىڭ جەكە بلوگىنا كىردى.
پرەزيدەنتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى رەفورمالارىنىڭ ءۇشىنشى پاكەتىنىڭ اسا ماڭىزدى باستامالارىنا قىسقاشا توقتالىپ وتەيىن.
بىرىنشىدەن, سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ. ەڭ الدىمەن, بۇل – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن سۋديالارعا قاتىستى. مەنىڭ ويىمشا, ولار زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى ساقتاي وتىرىپ, سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارى ءۇشىن قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى ءتيىس. پارا بەرۋشىلەر مەن دەلدالدار ءۇشىن پاراقورلىق جازاسىن قاتاڭداتۋ ماسەلەسى پىسىقتالاتىن بولادى. سوتتالعان جەمقورلارعا قاتىستى مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساتۋدىڭ كۇشىن جويۋ ەڭ قۋاتتى پروفيلاكتيكالىق اسەرگە يە بولادى. وسى تاجىريبەنىڭ جالعاسى رەتىندە ءبىز اسا اۋىر سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارى ءۇشىن بىرنەشە ەسەلەنگەن ايىپپۇل قولدانۋدى جانە جەمقورلارعا كولونيا-قونىستاردا تاعايىندالعان جازانى قايتا قاراۋدى جويۋدى جاقتايمىز.
ەكىنشىدەن, 2021 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, دەپۋتاتتار مەن سۋديالار ءۇشىن شەتەلدە بانك شوتتارىن يەلەنۋگە تىيىم سالۋدى ەنگىزۋ. بۇل باستاما ەل مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتۋ يدەولوگياسى تۇرعىسىنان عانا ەمەس, جەمقورلىق كاپيتالىن شەتەلگە شىعارۋ مۇمكىندىكتەرىن جويۋ ماقساتىندا دا ماڭىزدى.
ۇشىنشىدەن, مەنىڭ ويىمشا, «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى ازاماتتار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى سىبايلاس جەمقورلىق پەن بيۋروكراتياعا قارسى جۇيەلى تۇردە ارەكەت ەتۋگە بارىنشا كەڭ اۋقىمدا تارتۋعا ناقتى سەرپىن بەرەدى. وندا سان قىرلى ماسەلە بويىنشا قوعام وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋىنىڭ ناقتى تەتىكتەرى كورىنىس تاباتىن بولادى. انتيكور ازىرلەگەن اشىق بيۋدجەتتەردىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى بولۋ ارقىلى العا قادام باسپاق. بۇدان باسقا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانىندا عانا ەمەس, ۇلتتىق كومپانيالاردا دا جۇمىس ىستەيتىن قوعامدىق كەڭەستەردىڭ ءرولى ەداۋىر كۇشەيەتىن بولادى. ۇزدىك شەتەلدىك تاجىريبەلەر نەگىزىندە سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى تۋرالى اقپارات بەرۋشىلەردى قورعاۋدىڭ كەشەندى جۇيەسىن ازىرلەۋ ازاماتتىق قوعامدى جانداندىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولماق.
پرەزيدەنتتىڭ 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن 25%-عا قىسقارتۋدى جەدەلدەتۋ شەشىمىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. وسىلايشا, لاۋازىمدىق جالاقىلارىن ەكى ەسە ۇلعايتا وتىرىپ, ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ فاكتورلىق-بالدىق جۇيەسىنە تولىققاندى كوشۋ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى تاعى ءبىر داۋسىز ارتىقشىلىق بولادى.
قازىرگى تاڭدا ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ, ەىدۇ, گرەكو, بۇۇ ۇسىنىمدارىنان تۋىندايتىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى باستامالار پىسىقتالدى. ولاردىڭ نەگىزگىسى – شەنەۋنىكتەردىڭ زاڭسىز بايىعانى ءۇشىن ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزۋ. 2021 جىلدان باستاپ جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە قوسۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز كەلەسى تەتىكتى ۇسىنامىز. باستاپقى كىرىس دەكلاراتسياسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشى ءوزىنىڭ بارلىق اكتيۆتەرىن تىركەيدى. ەگەر كەزەكتى دەكلاراتسيانى تاپسىرۋ كەزىندە ونىڭ نەگىزدەي المايتىن تابىسىنىڭ ەداۋىر وسكەنى انىقتالسا, وعان مەملەكەتتىك قىزمەتتەن بوساتۋ جانە نەگىزسىز اسىپ كەتكەن سومانى تاركىلەۋ شاراسى قولدانىلادى.
دامىعان ەلدەردە قولدانىلاتىن كاسىبي ساتىلماۋشىلىققا تەكسەرۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ءبىرشاما الدىن الۋ اسەرىن بەرەتىن بولادى.
سونداي-اق كۇن تارتىبىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشى ەمەس, بىراق جاريالىق مىندەتتەردى ورىندايتىن تۇلعالارعا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى قولدانۋ ماسەلەسى دە بار. ياعني ءبىز پارا العانى ءۇشىن كوممەرتسيالىق بانكتەردىڭ توپ-مەنەدجەرلەرىن, تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ باسشىلارىن, جەكە سوت ورىنداۋشىلارىن جانە جاريا قىزمەتشىلەردىڭ باسقا ساناتتارىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر سىندى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى ۇسىنامىز. بۇل تاجىريبە بۇكىل الەمدە كەڭ تارالعان.
بۇگىنگى تاڭدا قوعامنىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتى بارىنشا ازايتۋعا دەگەن تالپىنىسى بۇرىنعىدان دا زور. سوندىقتان جەمقورلىققا قارسى كەشەندى رەفورمالاردىڭ وزەكتىلىگىن اسىرا باعالاۋ مۇمكىن ەمەس. ەلباسى مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تولىق قولداۋىنا يە بولا وتىرىپ, ءبىز الدىمىزعا قازاقستاندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ەڭ پارمەندى قۇرالداردى ەنگىزۋ ماقساتىن قويامىز. بۇل – ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى شارتى.
اليك شپەكباەۆ,
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى
