الەمدە بارلىعى 650 ميلليون ادام ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار جاندار قاتارىنا كىرەدى, بۇل جەر حالقىنىڭ شامامەن 10 پايىزىن قۇرايدى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددسۇ) مالىمەتتەرى بويىنشا بۇل كورسەتىش حالىق سانىنىڭ وسۋىنە, مەديتسينا عىلىمىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن حالىقتىڭ قارتايۋ پروتسەسىنە بايلانىستى ارتىپ كەلەدى. ال حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ (حەۇ) باعالاۋى بويىنشا الەمدەگى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى حالىقتىڭ جالپى سانى ىشىندە 386 ميلليون ادام مۇگەدەك بولىپ تابىلادى. كەيبىر ەلدەردە مۇگەدەكتەر اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 80 پايىزعا جەتەدى, ويتكەنى قىزمەت بەرۋشىلەر مۇگەدەكتەر جۇمىس ىستەي المايدى دەپ سانايدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ نەگىزگى جولى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ بولىپ تابىلادى.
«مەن ينكليۋزيۆتى وقىتۋدى قولدايمىن, ويتكەنى ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدار قوعامدا الەۋمەتتەنۋدى قاجەت ەتەدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەرەسەكتەرگە نازار اۋدارۋ وتە ماڭىزدى, ويتكەنى ولار جۇمىسقا ورنالاسۋ جانە جاڭا داعدىلاردى ۇيرەنۋ ءۇشىن كاسىبي قولداۋدى كەرەك ەتەدى, ال وقىتۋ جانە بەيىمدەۋ باعدارلامالارىنىڭ كوپشىلىگى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە مۇگەدەكتىگى بار بالالارعا باعىتتالعان, ەرەسەكتەرگە ەمەس. پايدا بولعانىنان باستاپ «فيليپ مورريس قازاقستان» كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «پروگرەسس» كوللەدجىنىڭ جوباسى بيىل ونىنشى رەت 2 جانە 3 توپتاعى مۇگەدەك ادامداردى كاسىبي داعدىلارعا وقىتۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرىن شىعاردى, ونىڭ ەرەكشەلىگى - ەرەسەكتەرگە ارنالۋىندا. بۇل ولاردىڭ قوعامعا الەۋمەتتىك ينتەگراتسيالانۋىنا باعىتتالعان, ويتكەنى ولارعا قارىم-قاتىناس پەن ءبىلىم الماسۋ ماڭىزدى», - دەپ اتاپ ءوتتى پروگرەسس كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى جاننا تەلپەكباەۆا.
سپيكەر باعدارلاما ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردى نارىقتاعى سۇرانىسقا بايلانىستى وزگەرۋ جانە تولىقتىرىلۋ ۇستىندەگى ماماندىقتارعا وقىتۋعا باعىتتالعانىن ايتتى. ءار جىلدارى ارنايى دايىندىقتان وتكەن وقىتۋشىلار وزدەرىنىڭ ەرەكشە وقۋشىلارىنا ءپىشۋ جانە تىگۋ, سابىن جاساۋ, اسپازدىق ءىسىنىڭ نەگىزدەرى, شاشتاراز, ساڭىراۋقۇلاق ءوسىرۋشى, مانيكيۋر مامانى, اياق كيىمدى جوندەۋ مامانى, سونىمەن قاتار كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق سىندى ماماندىقتارعا ۇيرەتتى. جاقىندا وقۋ باعدارلامالارىنا SMM نەگىزدەرى قوسىلدى, بۇعان قوسا ستۋدەنتتەر بيزنەس, بۋحگالتەريا جانە سالىق سالۋ جۇيەسى نەگىزدەرىمەن تانىسۋدا. وسى جىلدار ىشىندە جوبا اياسىندا وقۋدان وتكەن 300 ادامنىڭ 60-تان استامى جەكە كاسىپكەر اتانىپ, ءوز ءىسىن اشقانىن ايتا كەتۋ ماڭىزدى. 2018 جىلى «ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدارعا ارنالعان كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم» جوباسى رەسمي تۇردە تانىلدى – ول امەريكالىق ساۋدا پالاتاسى ۇيىمداستىرعان كورپوراتيۆتىك الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك سالاسىنداعى ۇزدىك جوبالاردى ماراپاتتاۋ راسىمىندە «قوعام الدىنداعى ەڭبەگى ءۇشىن» اتالىمىندا ۇزدىك دەپ تانىلدى.
6 شاقىرىلىمداعى ءماجىلىس دەپۋتاتى, ىلە اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى روزا ءابىلوۆا الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋدانىندا 4 مىڭعا جۋىق مۇگەدەك تۇرىپ جاتقانىن جانە ولاردى وقىتۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, بەيىمدەۋ جانە الەۋمەتتەندىرۋ ماسەلەلەرىن بيزنەس, قوعامدىق ۇيىمدار مەن مەملەكەت اراسىنداعى الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك ارقىلى ءتيىمدى شەشۋگە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءتاسىلدىڭ ءساتتى مىسالى رەتىندە پروگرەسس كوللەدجىنىڭ باعدارلاماسىن اتاۋعا بولادى.
«وكىنىشكە قاراي, كوپتەگەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا قولدانىستاعى باعدارلامالار تۋرالى اقپارات جەتپەيدى جانە ولار ءۇيىنىڭ, پاتەرىنىڭ اينالاسىندا قالىپ قويادى. سوندىقتان بۇل قىزمەتكە ءبىز دەپۋتاتتاردى بەلسەندى تۇردە تارتامىز, ولار ءوز سايلاۋشىلارىنا اقپارات بەرۋدە وسى ماسەلەنى قوزعاي الادى. مىسالى, بىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى, وعان سايكەس مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار كاسىبي بىلىكتىلىك الا الادى, ال ونىڭ جەتەگىندە ءوز بيزنەسىن اشۋ ءۇشىن گرانتتى يەلەنۋگە ۇمىتكەر اتانۋىنا مۇمكىندىگى بار. سونداي-اق, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك كۆوتا بار, بىراق ءىس جۇزىندە كاسىپورىندار ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردى ءاردايىم جۇمىسقا قابىلداي بەرمەيدى جانە ءبىزدىڭ اۋداندا وسى كۆوتا بويىنشا تەك 15 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. بىراق بۇل باعىتتا ءبىز تۇراقتى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز جانە جاعدايدى وڭ باعىتقا وزگەرتۋگە ۇمىتتەنەمىز», - دەدى روزا ءابىلوۆا.
قر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي دەرەكتەرى بويىنشا الماتى وبلىسىندا 67 648 مۇگەدەك تۇرادى, الايدا وبلىستىڭ وزگە اۋداندارىندا ولاردى وقىتۋ مەن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ پروبلەمالارى ىلە اۋدانىنداعىداي ءساتتى شەشىلۋدە دەپ ايتۋ قيىن. الماتى وبلىسى قاپشاعاي قالاسىنداعى «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى الماگۇل قامباروۆا ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار تۇلعالارعا ارنالعان ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ بويىنشا تۋىنداعان پروبلەمالار مەن باستامالار تۋرالى اتالمىش قالا ۇلگىسىندە ايتىپ بەردى. نەگىزگى پروبلەمالاردىڭ قاتارىندا كەيبىر ساۋدا وبەكتىلەرىنە قاجەتتىلىكتەرى شەكتەۋلى ادامدار ءۇشىن قول جەتىمدىلىكتىڭ بولماۋى, ارنايى كولىكتىڭ بولماۋى (قالادا ءبىر عانا ينۆاتاكسي بار), جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار ءۇشىن ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋداعى قيىندىقتار جانە باسقالار اتالدى.
«بارلىق پروبلەمالىق باعىتتار بويىنشا ءبىز كاسىپكەرلەردى الەۋمەتتىك سەرىكتەستىككە تارتا وتىرىپ, جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز, بىراق ازىرگە بۇل, نەگىزىنەن جەرگىلىكتى ءبىرلى-جارىم جوبالار. ءبىزدىڭ «اتامەكەن» پالاتامىز جۇيەلى نەگىزدە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى بيزنەس نەگىزدەرىنە وقىتادى. سونىمەن قاتار, پاندەميا كەزىندە ول توقتاتىلمادى, ونلاين رەجيمگە كوشتى. بارلىق سانى 56 قاشىقتىقتان وقىتۋ ساباقتارىنىڭ سەريالارى ازىرلەندى, وسىنىڭ اياسىندا «باستاۋ بيزنەس» باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىلارى ونلاين تەستىلەۋدەن ءوتىپ, وزدەرىنىڭ بيزنەس-جوبالارىن قورعادى. وقۋدى ءساتتى تامامداعاندار سەرتيفيكات يەلەنىپ, ءبىزدىڭ باعدارلاما بويىنشا دا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا دا گرانت بايقاۋىنا قاتىسا الادى», - دەدى الماگۇل قامباروۆا.
2 جانە 3 توپتاعى مۇگەدەك ادامداردى كاسىبي داعدىلارعا وقىتۋ باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىسى شىرىن مارالبەكوۆا «پروگرەسس» كوللەدجىنىڭ باعدارلاماسىنان ءوتۋ تاجىريبەسى تۋرالى ايتىپ بەردى:
«مەن بالا كەزىمنەن ەستۋ قابىلەتىم بويىنشا مۇگەدەكپىن, ەستۋ قابىلەتى بۇزىلعان بالالارعا ارنالعان ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتىندا وقىدىم. ورتا مەكتەپتە ءبىزدى تىگۋ نەگىزدەرى مەن ءتۇرلى كاسىپتەرگە باۋلىدى. دەكرەتتىك دەمالىستان كەيىن مەن اۋدان ورتالىعىندا ءارتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم بەرەتىن كوللەدج بار ەكەنىن ءبىلدىم. مەن ەندى كاسىبي كۇردەلى بۇيىمداردى تىگۋدى ۇيرەنەتىنىمە وتە قۋانىشتى بولدىم. ال ەڭ باستىسى, مۇندا مەن قاتارلى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار وقيدى. وقۋ بارىسىندا ءبىز «كاسىپكەرلىك ءىس» كۋرسىن وقي باستادىق. ماعان وتە قىزىقتى بولدى, ەندى ءبىز اراي شەبەرمەن بىرىگىپ, بۇيىمدى تاپسىرىس بويىنشا تىگەمىز. فيليپ مورريس كومپانياسى ۇيىمداستىرعان جارمەڭكەلەرگە جانە باسقا دا شەبەرلەر جارمەڭكەلەرىنە قاتىسامىز. ەندى مەن قوعام ومىرىنە تولىق قاتىسامىن. مەنىڭ ەكى بالام بار, وكىنىشكە قاراي, كۇيەۋىمنەن ايىرىلىپ, ولاردى جالعىز تاربيەلەپ وتىرمىن. مەن كوللەدجدە وقىپ, بارلىق ءىس-شارالارعا بەلسەندى قاتىسقانىمنىڭ ارقاسىندا بالالارىمدى قامتاماسىز ەتە الامىن. مەنىڭ ۇلكەن قىزىم ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇستى, مەن ونىڭ وقۋىن ءوزىم تولەيمىن, مۇنى ماقتان تۇتامىن. وقۋ-بىلىمگە ۇمتىلۋ كەرەك, ۇيدە تەكتەن-تەك وتىرماي, بەلسەندى بولۋ كەرەك دەپ سانايمىن».
ساراپشىلار مەن باق وكىلدەرى ءۇشىن ءتيىمدى ديالوگ الاڭىنا اينالعان كونفەرەنتسيادا ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدارعا ارنالعان ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قازىرگى پروبلەمالار مەن باستامالار, جۇمىسقا ورنالاسۋ تۇرعىسىنان ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردى قولداۋ, ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار قازاقستاندىقتاردى قولداۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارىنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن تيىمدىلىگى جانە تاعى باسقا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
قازاقستانداعى جانە الەمدەگى سوڭعى جاڭالىقتاردى ءبىرىنشى بولىپ وقۋ ءۇشىن Telegram جەلىسىندە بىزگە جازىلىڭىز.
