رۋحانيات • 17 تامىز، 2020

«ەر قازاق»

364 رەت كورسەتىلدى

جۋىردا وسىنداي تا­قىرىپپەن «ەگە­مەن­نىڭ» ارداگەرى، بۇگىن­دە الماتىدا تۇراتىن سە­­مەيلىك جۋرناليست-جا­زۋشى داۋلەت سەي­­سە­ن­­ ۇلىنىڭ كور­نەكتى ابايتانۋشى عا­لىم، مەملەكەتتىك سىي­لىق­تىڭ لاۋرەاتى قايىم مۇحامەدحانوۆ تۋرالى دەرەكتى كىتابى شىقتى.

حاكىم ابايدىڭ 175 جىل­دىعىنا وراي شىعارىلعان بۇل كىتاپتىڭ «ەر قازاق» دەپ اتالاتىن العاشقى ءبولىمى قايىمنىڭ اكەسى، الاش ارىس­تارىنىڭ ارداقتىسى اتانعان ايتۋلى حالىق اعارتۋشىسى، بەلگىلى مەتسەنات مۇحامەد­حان تۋرالى اڭگىمەمەن باس­تا­لىپ، سەمەيدە تۋ تىككەن الاش­وردا ۇكىمەتىنىڭ تاري­حى­مەن جالعاسادى. بۇل بو­لىمدە الاش ارىستارىنىڭ تىزەسىندە وتىرىپ ەرجەتكەن جەتكىنشەك قايىمعا ولار­دىڭ جەكە باستارىنىڭ ۇلگى-ونەگەسىمەن اسەر ەتكەن يگى ىقپالى، اسىرەسە سولاردىڭ ىشىنەن اكەسىنىڭ ءىنى دوسى، جاس مۇحتاردىڭ ناقتىلى قام­قورلىعى ايتىلادى. بىرەۋ بىلەر بىرەۋ بىلمەس، نەگىزى قايىمنىڭ ابايدىڭ اقىن شاكىرتتەرى تۋرالى عىلىمي ديسسەرتاتسياسى سوعىستىڭ سو­ڭىندا، جاسى وتىزعا ەندى يەك ارتقاندا دايىن بولعان. بىراق وكىنىشكە قاراي، ونى قورعاپ شىعۋ سول ۋاقىت تۇگىلى ەلۋىنشى جىلداردىڭ باسىندا قاتتى قارسىلىققا ۇشىراعان. عالىم وسى ەڭبەگى ءۇشىن 25 جىلعا سوتتالىپ، ستاليندىك لاگەردىڭ ازابى مەن توزاعىنا تۇسسە دە، ۇستازى اۋەزوۆتى ەش­قاشان ساتپاعان. سوناۋ سوعىس جىلدارىنىڭ اياعىندا دايىن بولعان عىلىمي ەڭبەگىن ارادا ون ءتورت جىلدان سوڭ، ياعني 1959 جىلى ەكىنشى قايتارا قورعاعان. ءبىرىنشى بولىمدە وسىنىڭ ءبارى رەت-رەتىمەن بايان­دالعان. ەلىمىزدىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ ەڭبەكتەرى تۋرالى ايتقان بايسالدى پا­يىمدارى  مەن ەستەلىكتەرى دە وسى العاشقى بولىمدە.

ال ەكىنشى بولىمدە اۆتور­دىڭ «قايسار قايىم» دەگەن اتپەن ەكى ءبولىم، ءۇش كورى­نىستەن تۇراتىن درامالىق تۋىندىسى وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلعان. «ۇستاز-عالىم تۋرالى ءسوز» دەپ اتا­لاتىن ءۇشىنشى بولىمدە ارىپتەسىمىزدىڭ ابايتانۋشى عالىممەن ءار جىلداردا «ەگەمەندە» جارىق كورگەن سۇحباتتارى جاريالانعان. بۇكىل عۇمىرىن اسىل ابايعا ارناعان عالىم ومىردەن وتكەن سوڭ ونىڭ ەسىمىن قادىرلەپ، ايشىقتاۋ ماسەلەسى دە ال­دى­مەن ەل باسىلىمىندا كو­تەرىلگەن ەدى. قازىر سول ما­سەلەلەر ءوز شەشىمىن تاۋىپ، قالا ورتالىعىنداعى باستى كوشەلەردىڭ بىرىنە قايىم ەسىمىنىڭ بەرىلۋى، وسىنداعى اباي كوشەسىنىڭ بويىنداعى اباي كىتاپحاناسىنىڭ جانىندا عالىمنىڭ ءبيۋستى­نىڭ ورناتىلۋى – ءبارى-ءبارى ەل ەگە­­مەندىگىنىڭ ارقاسى. حالقى بار­دا اباي ەسىمى، اباي باردا اۋەزوۆ پەن ونىڭ ءىزباسار شا­كىرتىنىڭ ەسىمى ەشقاشان ۇمى­تىلمايدى!

 

شىعىس قازاقستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار