قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى كوشپەلى وتىرىسىن اقتاۋدا وتكىزدى. سەناتتىڭ نەگىزگى ءىس-شارالار جوسپارىنا ساي وتكەن وتىرىستىڭ ماقساتى «مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» زاڭنىڭ ورىندالۋ بارىسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ دايىندىعىمەن تانىسۋ بولدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى كوشپەلى وتىرىسىن اقتاۋدا وتكىزدى. سەناتتىڭ نەگىزگى ءىس-شارالار جوسپارىنا ساي وتكەن وتىرىستىڭ ماقساتى «مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» زاڭنىڭ ورىندالۋ بارىسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ دايىندىعىمەن تانىسۋ بولدى.
كوشپەلى وتىرىستىڭ كوك تەڭىز جاعاسىندا ءوتۋىنىڭ دە وزىندىك سەبەبى بار, تەلەگەي ارقىلى بىرنەشە شەت مەملەكەتپەن شەكتەسىپ جاتقان وڭىردە ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋ, تەڭىز بايلىعىن كۇزەتۋ – وزەكتى ماسەلە. ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر شەكارالىق جانە وندىرىستىك ماقساتتا سۋ كولىكتەرىن قۇراستىراتىن زاۋىت تا وسى باتىس ايماقتا. سوندىقتان سەناتتىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كوميتەتى مۇشەلەرى بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى اڭگىمەلەردى الىستا وتىرىپ سىرتتان ءسوز ەتكەنشە, كەمەلەر مەن كاتەرلەردى كوزبەن كورىپ, ولاردىڭ الەۋەتىنە ءتانتى بولۋدى, سونداي-اق اتالمىش زاڭنىڭ ورىندالۋ بارىسىنا ءىس جۇزىندە كوز جەتكىزىپ, شەكاراشىلاردىڭ الەۋمەتتىك احۋالىمەن تانىسۋدى ماقسات ەتىپتى. قورعانىستىق تاپسىرىستى ورىنداۋشى زاۋىتتار ومىرىندە قانداي ماسەلەلەر بار, ولارعا زاڭنامالىق تۇرعىدا قانداي كومەك قاجەت, اتالمىش سالادا كەلەشەكتە قانداي باعىتتار ۇستانۋىمىز قاجەت – وسىنىڭ ءبارى كوشپەلى وتىرىستىڭ ايتار ءسوزى, كوتەرەر تاقىرىبى بولدى. ءيا, مەملەكەتتىڭ قورعان-قالقانى – اسكەر. ال ولاردىڭ جاعدايى قانشالىقتى قامتاماسىز ەتىلگەن؟ زامانعا ساي لايىقتى جابدىقتاپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدا تولىققاندى جاراقتاندىرا الىپ وتىرمىز با؟ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا اسكەري بيۋدجەت جونىنەن اقش كوش باسىندا تۇرسا, قازاقستان 171 ەلدىڭ ىشىندە 58-ءشى ورىندا. پارلامەنت بەكىتكەن حالىقارالىق قۇجاتتار ەل قورعانىس الەۋەتىن ارتتىرۋعا, شەتەلدەرمەن اسكەري سالادا ىنتىماقتاستىق جاساۋعا نەگىز بولىپ, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى شەڭبەرىندە وعان مۇشە مەملەكەتتەرمەن بىرگە وقۋ-جاتتىعۋلار وتكىزىلىپ, ءوزارا تاجىريبە الماسۋ جولعا قويىلعان. اسكەري دوكتريناعا ساي قارۋلى كۇشتەرگە بولىنەتىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 1 پايىزىنان كەم بولماۋى, ياعني ءىجو وسكەن سايىن قورعانىس سالاسىنا بولىنەتىن قارجى كولەمى ۇلعايىپ وتىرۋى قاجەت. بىراق, بۇل كورسەتكىش بىزدە بەلگىلەنگەن 1 پايىزعا دا جەتپەيدى ەكەن. بىراق, سالاعا بولىنەتىن قاراجات كولەمى ارتۋدا. مىسال كەلتىرەر بولساق, 2012 جىلى بۇل سالاعا 272,9 ملرد. تەڭگە, 2013 جىلى 333,9 ملرد. تەڭگە بولىنگەن. كەلەر جىلدىڭ ۇلەسى بيىلعى جىلعى سومادان 12,8 پايىزعا ارتىپ, 376,9 ملرد. تەڭگەگە جەتپەك.
قورعانىس پەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ءمان بەرەتىن دەپۋتاتتار اقتاۋ قالاسىندا ورنالاسقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ بازاسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىمەن, جەكە قۇرامنىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىق دەڭگەيىمەن تانىسۋمەن باستادى. وتاندىق زاۋىتتىڭ ونىمدەرى – «قازاقستان» جانە «ورال» زىمىراندى-ارتيللەريالىق كەمەلەرىمەن تەڭىزگە شىعىپ, ولاردىڭ جاۋىنگەرلىك مۇمكىندىكتەرى مەن قاۋقار-قۋاتىن باقىلادى.
دەپۋتاتتار ءىسساپاردىڭ ەكىنشى كۇنى كوشپەلى وتىرىستا باس قوستى. ەلىمىزدىڭ زاڭدارىنىڭ قورعانىس جانە شەكارا قىزمەتى قۇرىلىمدارىندا ىسكە اسىرىلۋى مەن مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىستىڭ ورىندالۋى ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويعان وتىرىستى اشقان سەناتتىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ي.ادىربەكوۆ:
– ەلباسى باستاماسىمەن ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندەگى قازاقستاندىق قامتۋدى دامىتۋداعى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ساياسات اياسىندا قارۋلى كۇشتەردى, شەكارا قىزمەتىن, وزگە دە كۇشتىك قۇرىلىمداردى وتاندىق تاۋارلارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى قارقىنمەن قولعا الىنۋدا. پارلامەنتتە ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋگە, قورعانىس الەۋەتىن ارتتىرۋعا, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى تۋرالى», «سىرتقى بارلاۋ تۋرالى», «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى», «ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندار تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى», «مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» زاڭدار قابىلداندى, – دەدى.
قورعانىس سالاسىنداعى زاڭدار بويىنشا جۇمىس توپتارىنا جەتەكشىلىك جاساپ, ءبىراز شارۋانىڭ باسىن قايىرعان م.التىنباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنا, پارلامەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنە توقتالىپ, اسكەري سالاعا قاتىستى قابىلدانعان زاڭدار تۋرالى باياندادى.
– 2001 جىلى قابىلدانعان «مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» زاڭعا 2009 جىلى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, وندا مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋ جانە ورىنداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, وتاندىق قورعانىس ونەركاسىبى كەشەنىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالىندى. وسى وزگەرىستەرگە سايكەس قورعانىستىق تاپسىرىستى ورىنداۋ بويىنشا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە باسىمدىق بەرىلەدى. ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى مەن باسقا دا كۇش قۇرىلىمدارىنا تاپسىرىس بەرگەندە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى تاڭداۋ قاجەتتىگى جونىندە مىندەتتەر قويىلدى, – دەدى ول.
بۇگىندە كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىندا زور اۋماققا يە ەلىمىزدىڭ تەڭىز بەتتەگى تىنىشتىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن «قازاقستان», «ورال», «استانا», ت.ب. كەمەلەر مەن كاتەرلەر قاداعالاپ ءجۇر. شەكاراشىلاردىڭ اق تولقىنمەن الىسا جۇيتكىگەن كولىكتەرىنىڭ ۇشقىرلىعى, سۋ قىسىمىنا قارسى تەگەۋرىندىلىگى, نىساناعا دالدىگى, جالپى ساپالىق قاسيەتتەرى مەن جاۋىنگەرلىك قۋاتى تىنىش جاعانىڭ تىنىشتىعىن قاداعالاۋعا جەتىپ تۇر. ايتسە دە, سۋ كولىكتەرىن جاڭا تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاۋدى جالعاستىرىپ, قانداي جاعدايدا دا جولدا قالدىرمايتىن تەگەۋرىندىلىگىن ارتتىرا ءتۇسۋ قاجەت-اق. باسقوسۋدا قر قك اسكەري-تەڭىز بازاسىنىڭ كومانديرى س.بەكجانوۆ, مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىستى ورىنداۋعا قاتىسى بار, ەلىمىزدىڭ قورعانىس ونەركاسىبى كەشەنىن بىرىكتىرۋشى بولىپ تابىلاتىن كومپانيالار باسشىلارى – «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇك» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى ق.تىلەۋبالدين, «زەنيت» ورال زاۋىتى» اق باس ديرەكتورى ۆ.ۆاليەۆ, «گيدروقۇرال» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» اق باس ديرەكتورى ا.گنيلومەدوۆ جانە «يندرو» قازاقستان ينجينيرينگ» جشس باس ديرەكتورى ع.تولقىمباەۆ ءوز سالاسىنداعى جاسالىنىپ جاتقان جۇمىستار مەن وزەكتى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. بەينەروليك ارقىلى سۋاستى جانە سۇڭگۋىر, شەكاراشى, اۋىر توننالىق, زىمىراندى-ارتيللەريالىق كەمەلەر, كاتەرلەر تۇرلەرى تانىستىرىلىپ, ولاردى زاماناۋي تۇرعىدا جەتىلدىرۋ باعىتتارى ءسوز بولدى. ايتىلعان تىلەك, ۇسىنىستار دەپۋتاتتاردىڭ قويىن كىتاپشالارىنا ىلىكتى.
اسكەر ايبىندى بولسا, بەيبىتشىلىك باياندى. كوشپەلى وتىرىس كوتەرگەن ماسەلەلەر ەل قورعانىسىنىڭ قاۋقارىن ارتتىرۋعا تاعى ءبىر سەرپىن بەرىپ, قويىن كىتاپشالارداعى ۇسىنىس-تىلەكتەرگە ماڭىزىنا قاراي پارلامەنت ءمىنبەرىندە ءمان بەرىلسە دەيمىز.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتاۋ.
