رۋحانيات • 10 تامىز، 2020

دارىپتەۋگە لايىق دانالىق

100 رەت كورسەتىلدى

اباي. زەرە انامىزدىڭ حاكىمگە كورەگەندىكپەن قويعان وسى ءبىر ەسىمى – بۇكىل قازاقتىڭ بويتۇمارى ىسپەتتى. ۇلى ويشىلدىڭ تەرەڭنەن تارتقان ءاربىر ءسوزى ۇلتىمىزدى جاماندىقتان ساقتاپ، اباي بولۋعا ۇندەيتىندەي. جۇرەگىنىڭ تۇبىنە تەرەڭ بويلاپ، جۇمباق جاننىڭ استارلى ءبىر ويىنىڭ بولسا دا كىلتىن تابا بىلگەن وقىرمانعا اباي الەمى – ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى، ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ايتقانداي، ءبىزدى جەتى تۇندە اداستىرمايتىن تەمىرقازىق. اركىمنىڭ ءوز ابايى بار: بىرىمىزگە – اقىن، بىرىمىزگە – فيلوسوف، بىرىمىزگە – كومپوزيتور، بىرىمىزگە – كوشباسشى، ەندى بىرىمىزگە – كەلەشەكتى كورە بىلگەن كورىپكەل... باستىسى ءيىسى قازاققا، اسىرەسە زامان دامىپ، جىلدار جىلجىپ، عاسىر وزسا دا اسىل ءسوزى زامانداسىمىزدىڭ ويىنداي الدىمىزدان شىعا كەلەتىن ءبىرتۋار تۇلعانى حالىققا تانىستىرىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. ءسوز باسىنداعىداي اتىن اتاساق جەتكىلىكتى. جۇرەك سايرايدى. بۇل دا بولسا، ابايدىڭ بىزبەن بىرگە ماڭگى جاسايتىنىنا دالەل بولسا كەرەك.

وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، ابايدىڭ ءار تولعامىنا ەرەكشە ءمان بەرەتىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن بيىل ەل كولەمىندە اتالىپ وتىلەتىن ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى 10 تامىزعا جوسپارلانعان ەدى. سونىمەن قاتار وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن يۋنەسكو دەڭگەيىندە تويلانعان ابايدىڭ 150 جىلدىعى دا وسى كۇنگە بەلگىلەنگەن-ءدى. وسىعان وراي، ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن 10 تامىز – اباي كۇنى بولىپ بەكىتىلدى. بارشاڭىزدى وسى ءبىر اتاۋلى كۇنمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!

مينيسترلىك تاراپىنان جانە جالپى حالىقتىڭ بەلسەندىلىگىمەن اباي­دىڭ مەرەيتويى اياسىندا اۋىز تولتى­رىپ ايتارلىقتاي اۋقىمدى ىستەر اتقا­رىلدى ءارى ءالى دە اتقارىلىپ كەلەدى. ەڭ ماڭىزدىسى اقىننىڭ 175 جىل­دىعىنا قاتىستى بارلىق ءىس-شارالاردا پرەزي­دەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلىنىڭ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» ماقالاسىندا ايتىلعانداي، باستى ماقساتىمىز رەتىندە توي تويلاۋ ەمەس، وي تولعاۋ، وي-ءورىسىمىزدى كەڭەي­تۋگە اسا دەن قويىپ وتىرمىز. بەكىتىل­گەن جالپىرەسپۋبليكالىق جوسپار­دىڭ بار­لىق ءىس-شارالارى يدەولوگيالىق جانە اعارتۋشىلىق باعىتتى قامتي­دى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن­دەي، مەرەيتويدىڭ كۇن ءتارتىبى تۇجىرىم­دامالىق تۇرعىدان ەلدە جانە شەتەلدە ­اباي تۇلعاسىنىڭ جاھاندىق اۋقىمىن كەڭىنەن تانىمال ەتۋگە ارنالعان يدەو­لو­گيالىق-مازمۇندى جانە ساپالى ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە نەگىزدەلەدى. وسى­عان دەيىن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان يگى ىستەردىڭ بىرقاتارىنا، ەلەۋلى شارالارعا توقتالسام، ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورىلى» مۋزەي-قورىعىن تولىققاندى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى ەتىپ قايتا قۇرۋ تۇجى­رىم­داماسى ازىرلەندى. ابايدى جان-جاقتى تانىتاتىن، حاكىمنىڭ ارتىندا قالعان مۇرالارى ساقتالعان مۋزەيلەردى مۋزەەفيكاتسيالاۋ، شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى باس-اياعى 18 وبەكتىدە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

تانىمدىق، يدەولوگيالىق تۇرعىدا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا «اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستي­تۋتى قۇرىلدى. «اباي اكادەميا­سى» اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىل­دىق مەرەيتويىن وتكىزۋ جونىندەگى جالپى­رەسپۋب­ليكالىق جوسپاردا بەلگىلەنگەن «اباي مۇراسى» جانە «اباي» ينتەراكتيۆتى كەشەنىن قۇرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندەگى ەكى جوبانى ىسكە اسىرۋدى ۇيىمداستىرىپ، ۇيلەستىرەدى. بۇدان بولەك بالالارعا، ەرەسەكتەرگە، زەرت­تەۋشىلەر مەن جالپى ىزدەنۋشىلەرگە ارناپ 9 ءتۇرلى كىتاپتى باسپاعا ازىرلەۋدى، اباي توڭىرەگىندە ءتۇرلى تانىمدىق سۇحباتتار مەن عىلىمي ماتەريالدار دايىنداۋ­دى دا اتالعان اكادەميا قولعا الىپ وتىر. بۇدان بولەك جازۋشى-دراماتۋرگ، ابايتانۋشى روللان سەيسەنباەۆ اباي­دىڭ 10 تومدىعىن شىعاردى. نەگىزى مينيسترلىكتىڭ قولداۋىمەن باسىلىپ، ءالى دە جارىققا شىعارۋعا ازىرلە­نىپ جات­قان ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشى­لىعىنا ارنالعان عىلىمي-تانىمدىق، تاعىلىمدىق كىتاپتاردىڭ قاتارى كوپ.

ابايدىڭ ءوزى دە، ءسوزى دە – قازاقتىڭ بەت-بەينەسى. سول سەبەپتى ونىڭ شىعارما­شىلىعىن ەلدە عانا ەمەس، شەتەلدەردە دە ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. بۇل رەتتە اقىن-جازۋشىلارىمىزدىڭ ەڭبەگى ۇشان تەڭىز. ابايدىڭ شىعارمالارى كوپتەگەن شەت تىلدەرىنە اۋدارىلدى، قازىر دە ءتارجىما­لاۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. وسى ماقساتتاعى جۇمىستار جەمىسىن بەرە باس­تادى. ايتالىق، 2019 جىلى 30 قاراشادا وش قالاسىندا وتەتىن تۇركسوي مادە­نيەت مينيسترلەرى تۇراقتى كەڭەسى­نىڭ وتىرىسىندا تۇركسوي شەڭبەرىندە 2020 جىل – «اباي جىلى» دەپ بەكىتىلدى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى 2020 جىلى 27 قاڭتاردا چەحيانىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان مادەني-اقپا­راتتىق ورتالىق اشىپ، وندا اباي­دىڭ ەلەكتروندى فورماتتاعى مۇراسىنا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بولىن­گەن ەكى اۋديتوريا قىزمەت كورسەتۋدە. سون­داي-اق بۋداپەشت قالاسىنداعى سەچەني اتىنداعى ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا جانە براتيسلاۆا قالاسىنداعى يان اموس كومەن­­سكي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت كىتاپ­حانا­سىندا «اباي وقۋلارى»، كورمەلەر، دوڭگەلەك ۇستەلدەر ۇيىم­داستىرىلدى.

ال ەندى قازىر اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ىشىندەگى ەلەۋلىسى رەتىندە ابايدىڭ تولىق شىعارمالارىن 10 ءتۇرلى شەت تىلىنە (فرانتسۋز، اعىلشىن، ورىس، اراب، يسپان، قىتاي جانە تۇرىك، جاپون، نەمىس، يتاليان تىلدەرى) اۋدارىپ، 3 مىڭ دانادان كەم ەمەس تارالىممەن باسىپ شىعارۋدى اتاپ وتۋگە بولادى. قازىرگى تاڭدا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ تولىق شىعارمالار جيناعىن اۋدارۋ جۇمىستارى اياقتالىپ، رەداكتسيالانىپ جاتىر. سونداي-اق بيىلعى قازان ايىندا پاريجدەگى يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پاتەرىندە اباي مەرەيتويىنىڭ حا­لىق­ارالىق تۇساۋكەسەرىن وتكىزۋ جوس­پار­لانعان بولاتىن. الايدا الەمدەگى احۋالعا بايلانىستى بۇل شارانىڭ وتكى­زىلۋ فور­ماتى وزگەرۋى مۇمكىن. ابايدىڭ شىعار­ماشى­لىعىن كەڭ كولەمدە ناسيحاتتاۋ ماق­ساتىندا «ABAI world challenge» شارا­سىن باستاماقپىز، الداعى ۋاقىتتا بۇل باس­تامامىزعا ابايدىڭ شەتەلدىك وقىر­ماندارى، شەكارانىڭ سىرتىنداعى رۋحانياتتىڭ جاناشىرلارى اتسالىسادى دەپ سەنەمىز.

ۆەدومستۆوعا قاراستى بارلىق مەكەمەلەردە ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بۇعان قو­سا اتالعان جالپىرەسپۋبليكالىق جوس­پار­دىڭ 4-تارماعىنا سايكەس، ەلىمىز­دەگى ءىرى قالالار مەن وبلىستاردىڭ اكىم­دىك­تەرى تاراپىنان مەرەكەلەۋدىڭ وڭىر­لىك جوس­پارلارى ازىرلەنىپ، بەكىتىلىپ، جوسپارعا ساي ءىس-شارالار وتكىزىلىپ كەلەدى.

ايتا كەتۋ كەرەك، ەلدەگى ورىن العان جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ اباي قۇنان­باي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان بىرقاتار ءىس-شارالار، سونىڭ ىشىندە كونكۋرستار، عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن سەمينارلار، دەباتتار، مۋزەي مەن كىتاپحاناعا ەكسكۋرسيالار، كونتسەرتتەر جانە ت.ب. ونلاين فورماتقا كوشىرىلدى. سونىمەن قاتار مادەني تانىمدىق شارالار ونلاين فورماتقا اۋىستىرىلدى، ونىڭ اياسىندا رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق، وڭىرلىك دەڭگەيدەگى مىڭنان اسا ءبىلىم بەرۋ، مادەني-اعارتۋشىلىق ءىس-شارالار جوسپار­لانعان.

ۇلى ابايدىڭ ەسىمىن ۇلىق­تاۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ بار­لىق وڭىرلەرىندە ءبىلىم، مادەنيەت مەكە­مەلەرى، كوشەلەر مەن داڭ­عىل­دار اتالعان تۇلعانىڭ ەسىمىمەن اتالادى. جىل باسىندا سەمەي قالاسىنداعى اۋەجايعا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ەسىمى بەرىلگەنىن بىلەسىزدەر.

«عىلىمدى ىزدەپ، دۇنيەنى كوز­دەپ»، ۇلتىنىڭ بولاشاعىنا الاڭ­داپ وتكەن ۇلى تۇلعانىڭ بۇگىنگى ۇرپاققا قالدىرعان مۇرا­سى ۇشان تەڭىز. ال اقىن مەرەيتويى ونىڭ ەسىمىن اسقاقتاتۋ، شىعارماشىلىعىنا تەرەڭ بويلاپ، اسىل ءسوزىن ءسىڭىرۋ، جاڭا ۇرپاققا وسيەتىن جەتكىزۋ جولىنداعى قادامداردىڭ ءبىرى. سوندىقتان بۇل ءبىر جىلدىڭ اياسىندا اتقارىلۋمەن شەكتەلمەيدى. جالپى ۇلتىمىزدىڭ ءبىر ەسىمىندەي، قازاقپەن «اتتاس» اباي­دىڭ اتىن، ابىرويىن اسقاقتاتۋدى كوزدەيتىن جۇمىستار جالعاسىن تابا بەرمەك.

قازاق ءۇشىن اباي – دارا، اباي – دانا! ءبىر كەزدە ۇلت قامىن جەگەن ۇلى پەر­زەنت­تىڭ ەسىمى بۇگىندە تۋعان حال­­قى­­مەن ەگىز ۇعىمعا اينالىپ كەت­تى. اباي دەسە قازاق، قازاق دەگەن­دە اباي­­دىڭ اتى قاتار اتالاتىنى سوزى­مە دالەل. سون­­دىقتان ۇلى اقىن­نىڭ تۋ­عان كۇنىن­دە، جاڭا مەم­لەكەتتىك مەرە­كە­مىز­دى پايدالانا وتىرىپ بارشا قازاق­­ستان­دىقتاردى اباي كۇنىمەن تاعى دا قۇت­تىق­­­تاي­مىن! اباي كوكسەگەن بيىك دارە­­جەدە بولايىق، ء«بى­رىمىزدى ءبىرى­مىز دوس كورىپ» ءىسىمىز ىل­گەرىگە باس­سىن. ءوسىپ-ور­كەن­دەي بەرەيىك.

 

اقتوتى رايىمقۇلوۆا،

مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى

سوڭعى جاڭالىقتار

ءدۇبىرلى «دالا ديدارى»

ونەر • بۇگىن، 08:34

تۇيە كوتەرگەن تيمۋر

ايماقتار • بۇگىن، 08:32

جىگەر جانىعان جۇزدەسۋ

ساياسات • بۇگىن، 08:26

ۆاكتسينالاۋ – ماڭىزدى مىندەت

ۇكىمەت • بۇگىن، 08:17

قاراعاندىدا كارانتين كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

بيزنەستە ايەلدەردىڭ ۇلەسى قانداي؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:59

URKER ۇسىنعان ۇزدىكتەر

ونەر • بۇگىن، 07:57

كوروناۆيرۋس باسەڭدەر ەمەس

الەم • بۇگىن، 07:56

كەشىرىم ايى كەلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:50

ءۇشىنشى بەسجىلدىق: مەجە مەن مىندەت

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:35

بايراعى بيىك باعزى ونەر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:33

ەكى الپاۋىتتىڭ ايقاسى

بوكس • بۇگىن، 07:25

پاۆلوداردا جاعداي كۇردەلەنە ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:21

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار