الەمدى شارپىعان ىندەتكە جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارىمىز دايىن بولماي شىقتى. جەدەل اقپاراتتار مەن حابارلامالار قانشا دابىل قاقسا دا, ساقتىق شارالارىنا ۋاقتىلى ءمان بەرە قويمادىق. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك شەكارانى شەگەندەۋمەن بىتپەيتىنىن ۇمىت قالدىردىق.
مەديتسينا ءتۇرلى رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە بىرتەكتى ماماندار دايارلاي باستادى. كەزىندە ءتىپتى پەدياتريا ماماندىقتارىن دا جاۋىپ تاستادىق. وسىلاي ۆيرۋسولوگتار, ەپيدەميولوگتار, پارازيتولوگتار تاعى دا باسقا كوزگە كورىنبەيتىن, ەلەنبەيتىن ماماندىقتارعا «سۇرانىس جوق» دەگەن جەلەۋمەن كادرلار دايىنداۋ ازايدى.
ىندەت كەزىندە كەمشىلىكتەر انىق كورىندى. پاندەميا حالىقتىڭ باسىنا كوپ قيىندىق اكەلدى. جاس تا, جاسامىس تا, اعا ۇرپاق وكىلدەرى دە ايدىڭ امانىندا, كۇننىڭ تىنىشتىعىندا دۇرىس ەم قابىلداي الماي, جارىق دۇنيەمەن قوشتاستى.
ۇستاز اعالارىم, اكادەميكتەر, كۇنى كەشە مينيستر, ۇعا پرەزيدەنتى, رەكتور بولعان عالىمدار كوپجاسار نارىباەۆتىڭ, كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ, ەدىل ەرعوجيننىڭ جانازاسىنا قاتىسا المادىم. وكىنىشتى.
ورتا عاسىرلاردان بەرى ىلىمىنە الەم تابىنعان ءابۋ ءالي يبن سينانىڭ (اۆيتسەننانىڭ) مىنا ءبىر ءسوزى جادىمنان شىقپاي ءجۇر: «جاراتقاننان كەسەل جەتسە, دەنساۋلىق باقىت ەكەنىن, ادام سوندا عانا سەزىنەدى». اتاقتى عالىم وبانى جەڭگەن ۇلى تۇلعا عوي. ەسكىرمەيتىن ءىلىمنىڭ عۇلاماسى.
كوروناۆيرۋس جاس, جاعداي تاڭدامايدى. بۇل قيىندىقتى مەن دە ءوز باسىمنان وتكەردىم.
پاندەميا كەزىندە دارىگەرلەر, وسى سالانىڭ بارلىق دەڭگەيدەگى ماماندارى العى شەپكە شىقتى. پرەزيدەنت ايتقانداي, ولار قاھارلى ىندەتكە كەۋدە توستى. ساقتاندىرۋ كيىمدەرى جەتىسپەدى, زالالسىزداندىرۋ دارىلەرى, بەتپەردە, قولعاپتىڭ جەتىسپەۋى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ولقىلىقتارىن اشىپ كورسەتتى.
دارىگەرلەر ۇيلەرىنە بارماي «كازارمالىق» جاعدايدا ءومىر ءسۇردى. قازاقستاندا 8515-تەن استام مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كوروناۆيرۋس جۇقتىردى. ءبىرازى جارىق دۇنيەمەن قوشتاستى. اراشا بولعان دارىگەرلەر قاۋىمىنا كوڭىل ايتامىن, العىس بىلدىرەمىن.
دارىگەرلەر وزدەرىنىڭ «گيپپوكرات انتىنا» ادال ەكەندىكتەرىن سىن ساعاتتا انىق كورسەتتى. ولاردىڭ بىرەۋى دە «مايدان شەبىنەن» شەگىنگەن جوق. جۇمىس ورىندارىندا بولدى. ولار وزدەرىنىڭ مىقتى رۋحىمەن, ازاماتتىق بولمىسىمەن, وتانسۇيگىشتىكپەن ءپاتريوتيزمنىڭ, ۇلتجاندىلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. ۇلت تاريحىندا ەسىمدەرى التىن ارىپپەن جازىلاتىن قازاقستان ازاماتى دەگەن اتاققا كىر كەلتىرمەدى. بۇل – ەل تاريحى بەتىنەن ەشقاشان وشپەيتىن ەرلىك.
پرەزيدەنت دارىگەرلەر قاۋىمىنا مۇمكىندىگىنشە ماتەريالدىق-مورالدىق كومەك جاساۋدى ۇكىمەتكە تاپسىردى جانە ونى ءوزى قاداعالاۋدا. ەل باسىنا كۇن تۋعاندا پرەزيدەنت جۇمىس كابينەتىندە وتىرىپ, كەسەلدى ودان ءارى ۋشىقتىرماۋ ءۇشىن جەدەل شارالار قولدانىپ وتىر. ول دا ىندەتپەن كۇرەسۋدىڭ العى شەبىندە ءجۇر.
مەملەكەت باسشىسى 13 شىلدەنى ۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنى دەپ جاريالادى. رەسپۋبليكا بويىنشا ىندەتتەن شەيىت بولعانداردى ەسكە الىپ, ءبىر مينۋتتىق ۇنسىزدىك جاريالاندى, مەملەكەتتىك تۋ تومەن ءتۇسىرىلدى. پرەزيدەنت حالىقپەن بىرگە مۇڭايدى, حالىقپەن بىرگە قايعىردى.
ويدى وي قوزعايدى. وسى ىندەت كەزىندە قازا بولعان دارىگەرلەردى سوعىس قۇرباندارى ساناتىنا ەنگىزىپ, چەرنوبىل اپاتىنا قاتىسقاندار سياقتى ولاردىڭ ستاتۋسىن ايقىنداۋ قاجەت دەپ بىلەمىن.
سونىمەن قاتار پارلامەنتتىڭ كۇزگى سەسسياسىنان باستاپ ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, قاجەت بولسا, دەپۋتاتتار باستاماشىلىق جاساپ, ءتيىستى زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى ۇسىنامىن. بۇل ويىمدى ءماجىلىس پەن سەناتتاعى ارىپتەستەرىم قولدايدى عوي دەپ ويلايمىن.
ءومىردىڭ تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلەسىنە نازار اۋدارتقىم كەلەدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءارتۇرلى جاعىمدى-جاعىمسىز اقپاراتتار تاراي باستادى. سونىڭ ءبىرى تۋرالى ايتا كەتەيىن. گەرمانيادا پارلامەنتتەن تىس كوميسسيا قۇرىلىپ, كوروناۆيرۋستىڭ شىعۋى, تارالۋى, اتقارىلعان ىستەردىڭ دەڭگەيى تۋرالى كونفەرەنتسيا ءوتىپتى. وعان گەرمانيانىڭ دارىگەرلەر قاۋىمى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ماماندارى قاتىسىپ, سىندارلى اڭگىمە جۇرگىزىپتى.
قازاقستان پارلامەنتى دە كۇزگى سەسسيادا قوس پالاتانىڭ بىرىككەن ءماجىلىسىن شاقىرىپ, ىندەتتىڭ سەبەپ-سالدارلارى تۋرالى ۇكىمەتتىڭ ەسەبىن تىڭداۋى كەرەك قوي دەپ ەسەپتەيمىن. سوندا حالىق ءوز سۇراقتارىنا جاۋاپ الاتىن بولادى.
پارلامەنت دەپۋتاتتارى وسىنداي قيىن كەزەڭدەردە حالىقپەن بىرگە قيىندىقتى كوتەردى. اركىم ءوز حال-قادىرىنشە ەلگە كومەك قولىن سوزدى.
سەنات كوميتەتىنىڭ توراعاسى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد مالىمدەمە جاسادى. حالىق قينالىپ جاتقاندا, كەيبىرەۋلەر ءوزىنىڭ باس پايداسىن ويلاپ, جاسىرىن زاۋىت اشىپ, توننالاپ دارىلەر شىعارىپ, ونى ساتقانى تۋرالى اشىنا ايتتى.
ءيا, مالىمدەمە جاسالدى. وكىنىشكە قاراي, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇمعان اۋىزدارىن اشپاي وتىر. مۇنداي مالىمدەمەدەن كەيىن ولار «SOS» دابىلىن قاعۋى كەرەك ەدى. بىراق «باياعى جارتاس, ءبىر جارتاس».
م.قۇل-مۇحاممەدتىڭ مالىمدەمەسىنىڭ ارجاعىندا بۇكىل سەنات تۇرعان جوق پا؟ بۇدان كەيىن جاۋاپتى ورگاندارعا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا سەنىم بولا ما؟ حالىقتىڭ اشىنۋى دا وسىنداي فاكتىلەردەن پايدا بولادى. بۇل – ويلانارلىق جايت.
ۇكىمەتتىڭ قايىرىمنىڭ تيىمدىلىگى بولماعان سوڭ, حالىق ءوزىن-ءوزى ساقتاۋعا كوشتى. ەل ازاماتتارى, بيزنەسمەندەر, قوعام بەلسەندىلەرى, شەتەلدە تۇراتىن قانداستارىمىز, ءوز قاراجاتتارىنا وكپە جەلدەتكىشتەرىن, ءدارى-دارمەكتەر, بەتپەردەلەر الىپ جىبەرە باستادى. شەتەلدەن دە گۋمانيتارلىق كومەكتەر از جىبەرىلگەن جوق. بىراق كەيبىر ۇكىمەتتىك ۇيىمدار الدەبىر زاڭنىڭ تارماقتارىن جەلەۋ ەتىپ, ول كومەكتى دەر كەزىندە حالىققا جەتكىزبەدى, قويمالاردا ساقتادى.
الەۋمەتتىك جەلى اقپاراتتىڭ قۋاتتى كوزىنە اينالدى. بۇل اڭگىمە ەل پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆقا جەتتى. پرەزيدەنت حالىق ءسوزىن ەستىدى. شۇعىل تاپسىرمالار بەردى. كومەك حالىققا جەتتى. پرەزيدەنت ارالاسپاسا, بۇل شەنەۋنىكتىك شەكتەن شىعۋ جالعاسا بەرەر مە ەدى؟
جاقىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ۇستالعانى تۋرالى اقپارات تارادى. جوعارىداعى كۇدىكتى ىسكە ونىڭ قاتىسى بار ما, جوق پا, ونى تەرگەۋ امالدارى كورسەتەر. بىراق قوعامدىق وي تومەندەگىدەي: «بۇل ءبىر ادامنىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس ەمەس. ۇيىمداسقان قىلمىس. مۇنى حالىققا قارسى جاسالعان قىلمىس دەپ ەسەپتەۋىمىز كەرەك».
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي ءبىرشاما شارا اتقارىلدى. ونىڭ ءبارى باسپاسوزدە جازىلعاندىقتان, ءارى قاراي قايتالاۋدىڭ قاجەتى جوق قوي دەپ ەسەپتەيمىن.
قوعام, بيلىك اراسىن اشۋ كەيبىر ساياساتكەرلەردىڭ ماشىعىنا اينالعان سياقتى. جاقىندا عانا وتكەن ءداۋىردىڭ «ساياساتكەرلەرىنىڭ» ءبىرى شەتەلدە جاتىپ, پرەزيدەنتكە قوقان-لوققى حات جولدادى. بۇل قازىرگى ۋشىعىپ تۇرعان كەزەڭدە قانشالىقتى ورىندى؟ «جاۋ جاعادان العاندا, ءبورى ەتەكتەن تارتىپتى» دەگەندەي ءوز وتانداستارىمىز دا جارىسا الەۋمەتتىك جەلىنى شۋلاتتى. حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسىنا وت جاعۋعا تىرىسقان جاريالانىمدار جاسادى. اشىپ ايتقاندا, ولاردىڭ بارلىعى ۇكىمەتتى تاراتۋ كەرەك دەيدى. بۇل ساياساتكەرلەردى دە, حالىقتى دا ويلاندىرۋى كەرەك. ءدال قازىرگى قيىن جاعدايدا ۇكىمەتتى تاراتۋدىڭ وڭ جانە تەرىس اسەرلەرى مەن تاۋەكەلدەرىن پرەزيدەنتىمىز وتە جاقسى بىلەدى.
پرەزيدەنت – حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى ساياسي تۇلعا. ول ءار ءىسىن «مىڭ ويلاپ, ءبىر كەسەدى». سوندىقتان دا بۇل ماسەلەلەردى جان-جاقتى زەردەلەپ, ءتيىستى شەشىمىن قابىلدايتىن بولار.
قازاقستانداعى قوعامدىق ۇيىمدار مەن پارتيالاردىڭ وكىلدەرى, ساياساتكەرلەر, قوعامتانۋشىلار مەملەكەت باسشىسىنا ءويتۋ كەرەك, ءبۇيتۋ كەرەك دەگەن دايەكسىز سوزدەرمەن ەمەس, بىرىگىپ, بەلدەسىپ, ىندەتتى جويۋعا كومەكتەسىپ, ءبىر ساپقا تۇرعانى ەلىمىزگە دە, حالقىمىزعا دا پايدا اكەلەر ەدى. بۇل – زايىرلى قوعام جولى, دامۋ جولى.
رەسمي بيلىك حالىقتان ءتۇسىپ جاتقان وي-پىكىرلەردىڭ ءبارىن ساراپتامادان وتكىزىپ, رەسپۋبليكا باسشىسىنا ءتيىمدى جانە تياناقتى ۇسىنىستار جاسار دەپ ويلايمىن.
ارينە تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن قاتاڭ ءتارتىپ كەرەك. زاڭ ديكتاتۋراسى ورناعان ەل عانا قيىندىقتان قىسىلماي وتەدى.
...ۇزىك ويلار, ءۇمىت ويلار. قيىندىق كەتىپ, جاقسىلىق كەلەر كۇن الىس ەمەس. ءۇمىتىمىزدى ۇزبەيىك! بار قيىندىقتى جەڭەمىز. بىرگە جەڭەمىز!
باقىتجان جۇماعۇلوۆ,
سەناتور, ۇعا اكادەميگى
