وقيعا • 07 تامىز، 2020

قايتا وڭدەۋگە بولىنەتىن قاراجات ۇلعايدى

28 رەت كورسەتىلدى

تاياۋدا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق احۋالعا قاتىستى ماقالامىزدا تۇرمىستىق قالدىقتاردى ازايتۋداعى قايتا وڭدەۋ سالاسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن باعامداعان ەدىك («قالدىق نەگە قاجەتسىز؟»، «EQ»، 16 شىلدە، 2020 جىل). وسى ورايدا قازاقستانداعى قالدىقتاردى جيناۋ، تاسىمالداۋ، قايتا وڭدەۋ، زالالسىزداندىرۋ، سونداي-اق كادەگە جاراتۋ تەتىگىن رەتتەيتىن وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى (وكم) وپەراتورى رەداكتسياعا رەسمي جاۋابىن جولدادى.

 

شيكىزات سۋبسيدياسىنىڭ كولەمى ۇلعايدى

باس باسىلىمدا رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى 3 مىڭنان ارتىق قوقىس پوليگونىنىڭ 83%-ى ءتيىستى تالاپقا ساي كەلمەيتىنىن، قازىر بۇل جەرلەردە 125 ملن تونناداي قاتتى تۇرمىستىق قالدىق جاتقانى جازىلعان ەدى. جىل سا­يىن ونىڭ كولەمى 5 ملن توننادان اسىپ جىعىلادى. بىلتىر سونىڭ تەك 15%-ى عانا قايتا وڭدەلسە كەرەك. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق، باتىس ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش 30%-دان اسادى.

مىنە، وسى ولقىلىقتى رەتتەۋ ماق­ساتىن­دا 2016 جىلى وندىرۋ­شى­لەردىڭ (يمپورت­تاۋشىلاردىڭ) كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى قا­عيداتى ەنگىزىلدى. سوعان سايكەس، كاسىپورىندار وندىرىستىك قال­دىقتى وڭدەۋگە نەمەسە كادەگە جاراتۋ الىمىن وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى (وكم) وپەراتورىنا تولەۋگە ءتيىس.

الايدا بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ قىزمەتىنە كوڭىلى تولمايتىن كاسىپورىندار از بولماي شىقتى. ماسەلەن، قالدىق وڭدەۋشى كومپانيالار وكم شيكىزاتتى تىم ارزانعا باعالايدى دەگەن نارازىلىقتارىن ءبىلدىردى. بۇل ورايدا شيكىزات تاريفى قالاي قالىپتاسادى جانە وسى نارىقتى نەگە ءبىر عانا وپەراتور رەتتەيدى دەگەن ساۋال تۋىندايدى؟

وسىعان بايلانىستى سالاعا جاۋاپتى وپەراتوردان مىنانداي جاۋاپ كەلدى:

«وكم وپەراتورى قايتالاما شيكىزاتتى وڭدەيتىن، كادەگە جاراتاتىن ۇيىمدارعا وڭدەگەن ونىمدەرى ءۇشىن سۋبسيديا تولەيدى. بيىلدان باستاپ ولارعا بەرىلەتىن سۋبسيديا كولەمى بىرنەشە ەسەگە ۇلعايدى. مىسالى، پلاستيك وندىرۋشىلەرگە قايتا وڭدەۋ تولەمى 1 كيلوسى ءۇشىن 3،71 تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەندى. ال وسى قالدىقتى وڭدەيتىن كاسىپ­ورىندارعا وپەراتور 1 كيلوسى ءۇشىن 29،55 تەڭگە بەرەدى. سول سياقتى شىنى، قاعاز، مەتالل، ارالاس قاپتاما وڭدەۋشىلەرگە سۋبسيديا كولەمى بىرنەشە ەسە كولەمدە تولەنەدى.

سوندىقتان قايتا وڭدەلەتىن قالدىققا بەرىلەتىن باعا وكم وپەراتورى تاراپىنان وتە جوعارى. كاسىپورىندار شىعارعان شيكىزاتتى ودان ءارى ساۋدالاپ پايدا تابا الادى».

 

دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسى ەسكەرىلدى

ال سالانى نەگە ءبىر عانا وپەراتور رەتتەيدى دەگەن ساۋالعا كەلسەك، حالىقارالىق تاجىريبەدە وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى جۇيەسى الەمنىڭ بارلىق دامىعان ەلىندە بار ەكەنىن جەتكىزگەن وپەراتور: «وسى تاجىريبەنى زەردەلەي كەلە قايتا وڭدەۋ سالاسىندا بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ بولعانىنا توقتالدىق. بۇل وسى سالاداعى جۇمىستى جۇيەلى تۇردە اتقارۋعا جانە قالدىقتى وڭدەۋدەگى جاۋاپكەرشىلىكتى ءبىر عانا وپەراتورعا جۇكتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى»، دەيدى رەسمي جاۋابىندا.

جاۋاپتى ۇيىمنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك، ءوندىرۋشى كومپانيالار مەن قايتا وڭدەۋشى كاسىپورىندارعا بەلگىلەنگەن باعا ساياساتى كەلەسىدەي. ناقتى ايتقاندا، قايتا وڭدەۋگە بەرىلەتىن شىنى شيكىزاتىنىڭ تولەمى كيلوسىنا – 3،02 تەڭگە. وسى رەتتە شىنى ماتەريالىن وڭدەپ، زالالسىزدانىراتىن كاسىپورىنعا كيلوسىنا 23،94 تەڭگە سۋبسيديا قاراستىرىلعان. پلاستيككە بەرىلەتىن تولەم جوعارىدا ايتىلدى. قاعاز وندىرۋشىگە تولەم 4،67 تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنسە، وڭدەۋشى ۇيىمعا – 27،25 تەڭگە تيەسىلى. مەتالل بويىنشا وندىرۋشىگە تاعايىندالعان تولەم – 0،53 تەڭگە، سايكەسىنشە وڭدەۋشىگە 3،09 تەڭگە بەرىلەدى. ارالاس قاپتاما وندىرۋشىلەرگە 2،41 تەڭگە جانە كادەگە جاراتۋشى كاسىپورىنعا 42،25 تەڭگە تولەنەدى.

اۆتوقۇرامداس بولشەك قالدىقتارىنا توقتالساق، دوڭگەلەكتىڭ رەزەڭكە قاپ­تاماسىنا (شينا) وكم-ءنىڭ قايتا وڭدەۋ تولەمى – 37،51 تەڭگە. ونى جيناۋ، سونداي-اق زالالسىز­داندىۋرعا 37 تەڭگە بەرىلەدى دەپ كورسەتىلگەن. سونداي-اق اككۋمۋلياتور باتارەياسىنا (اكب) وپەراتوردىڭ قايتا وڭدەۋ تولەمى – 149،12 تەڭگە. ونى جيناۋ ءارى زالالسىزداندىرۋعا 52 تەڭگە قاراستىرىلعان. انتيفريز، ياعني سال­قىنداتقىش سۇيىقتىققا وكم-ءنىڭ تولەمى – 0، ەسەسىنە قايتا وڭدەۋ جانە زالالسىزداندىرۋعا 10 تەڭگە بەرىلەدى.

«بيىل قايتا وڭدەۋ سالاسىنا 7 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات قاراستىرىلدى. 2019 جىلى وسى باعىتتا 4،04 ملرد تەڭگە جۇمسالعان بولاتىن. بيىل ونىڭ كولەمى 3 ملرد تەڭگەگە ۇلعايىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا، اۆتوقۇرامداس بولشەك قالدىقتارىن وڭدەۋگە 3،719 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. قاپتاما قالدىعىن وڭدەۋگە 3،465 ملرد تەڭگە اۋدارىلدى. وسى قاراجات ارقىلى 102 مىڭ توننا اۆتوقۇرامداس بولشەك قالدىعىن، سول سەكىلدى 132 مىڭ تونناعا جۋىق قاپ­تاما قالدىعىن قايتا وڭدەۋ جوسپارلانىپ وتىر»، دەپ ناقتىلادى بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

 

ەلوردالىق كاسىپورىننىڭ احۋالى قانداي؟

بىلتىر رەتسيكلينگپەن اينالىساتىن باس شاھارداعى Kazakhstan Rubber Recycling كومپانياسى قارجىلىق قيىندىققا ۇشىراپ، بۇل ماسەلە قوعامدا اجەپتاۋىر تالقىلاندى. اتالعان كاسىپورىن مەن بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ ىسكەرلىك بايلانىسى جونىندە سۇراپ، تۇتاستاي وسى يندۋسترياداعى كومپانيالاردى ىنتالاندىرۋدىڭ جولدارىن ءبىلىپ كورۋگە تىرىستىق.

«وپەراتور ءونىمنىڭ (تاۋارلاردىڭ) تۇتىنۋ­شى­لىق قاسيەتتەرى جوعالعان سوڭ قالدىقتاردى جيناۋدى، تاسىمالداۋدى، قايتا وڭدەۋدى، زالالسىزداندىرۋدى جانە كادەگە جاراتۋدى جۇزەگە اسىرادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، وڭدەۋشى كاسىپورىنداردى (جك، جشس، اق) قارجىلاندىرادى. جىل سوڭىنا دەيىن وسى قىزمەتتەردى كورسەتۋگە شارت جاساسۋ ءۇشىن وپەراتور تەندەر وتكىزدى.

2020 جىلى وپەراتور www.MP.kz ەلەكتروندى ساۋدا الاڭىندا قالدىقتاردى جيناۋ­عا، تاسىمالداۋعا، قايتا وڭدەۋگە، سونداي-اق زالالسىزداندىرۋ مەن كادەگە جاراتۋدى ۇيىمداستىرۋ قىزمەتتەرىن ساتىپ الۋعا تەندەر جاريالادى. ونىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس، 2020 جىلى كولىكتىڭ دوڭگەلەك قالدىقتارىن جيناۋ، تاسىمالداۋ، قايتا وڭدەۋ، جانە كادە­گە جاراتۋ بويىنشا 1 278 860 008 تەڭگە كولە­مىندە 17 كومپانيامەن شارت جاسالدى. جوسپارعا سايكەس، 34 800 توننا دوڭگەلەك قالدىعى وڭدەلەدى.

تاعى دا ءبىر ايتا كەتەرلىگى، وپەراتور 2017 جىلدان باستاپ قالدىقتاردى جيناۋدى، تاسىمالداۋدى، قايتا وڭدەۋدى، زالالسىزداندىرۋدى، كادەگە جاراتۋدى ۇيىمداستىرۋدا تەندەرلەردى اشىق تۇردە وتكىزۋ ارقىلى وسى جۇمىستاردىڭ (قىزمەتتەردى) ورىندالۋىنا قاراجات ءبولىپ كەلەدى. الايدا بۇگىندە «Kazakhstan Ruber recycling» جشس تاراپىنان تەندەرگە قاتىسۋعا وتىنىمدەر بەرىلمەگەن، ناتيجەسىندە شارت جاسالماعان»، دەيدى وكم وپەراتورىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

بۇدان باسقا، پاندەمياعا بايلانىستى وكم قالدىق وڭدەۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن 50% اۆانس (الدىن الا قاراجات) تولەنگەنىن جەتكىزدى.

ەسكە سالا كەتەيىك، ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردىڭ وزەكتىلىگى ارتىپ بارا جاتقانىن جانە قايتا وڭدەۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى ماردىمسىز ەكەنىن ايتىپ، سالالىق ۆەدومستۆونىڭ جۇمىسىن سىنعا العان بولاتىن.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ەرلىككە تولى سۋرەتتەر

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار