اباي • 06 تامىز، 2020

اقىن تويىنا دايىندىق قانداي؟

222 رەت كورسەتىلدى

ەلدەگى ەپيدەميالىق جاع­دايعا قاراماستان وبلىسىمىزدا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا دايىندىق قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. اسىرەسە اقىن دۇنيەگە كەلگەن قاستەرلى مەكەن اباي اۋدانىندا جۇمىس قىزا تۇسكەن.

اباتتانعان اقشوقى، اجارلانعان سىرت قاسقابۇلاق

ءيا، «تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر» دەمەكشى، قازىرگى ۋاقىتتا حاكىم تۋعان توپىراق اباي اۋدانى ۇلكەن تويعا ازىرلىك ۇستىندە. اۋدان اكىمى جارقىنبەك بايسابىروۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە اۋداندا مەرەيتويعا وراي 19 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا.

بۇل جوبالاردىڭ ەڭ اۋقىمدىسى – اقشوقىداعى قۇنانباي وسكەنباي ۇلى مۋزەيىنىڭ قۇرىلىسى. 2019 جىلى شىعىس قازاقستانعا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: « ۇلى ابايدى ۇلىقتاعاندا، ونىڭ اكەسى قۇنانبايدىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەگىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك» دەگەن بولاتىن. راسىندا، مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي دالا دانىشپانىنىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ باعىتىنداعى جۇمىستار كوڭىل كونشىتپەيتىن ەدى. اباي اۋدانى اۋماعىنداعى اقشوقى مەكەنىندەگى قۇنانباي قورىمى سان جىل بويى قاراۋ­سىز قالىپ كەلگەنى دە جۇرتشىلىققا ءما­لىم. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنان كەيىن اقشوقى بىردەن مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنا الىندى. وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ قولداۋىمەن قورىم اۋماعى كەڭەيتىلىپ، تولىق اباتتاندىرىلدى. بەيىت ىشىندەگى توزىعى جەتكەن بەلگى تاس­تار جاڭارتىلدى. الاڭعا تاقتايشا تاستار جايىلىپ، كەلۋشىلەرگە قولايلى جاعداي تۋدىرۋ ماقساتىندا پاناجايلار قويىلدى. قورشاۋ ىشىنە ۇلى ابايدىڭ قاناتتى سوزدەرى جازىلىپ، گۇلدەر وتىرعىزىلدى. تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق، قورىم جانىنان قۇنانباي مۋزەيىنىڭ قۇرىلىسىنىڭ باستالعانى. بۇگىندە مۋزەيدىڭ ىرگەتاسى قالانىپ، قۇرىلىس جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىنىپ، مۋزەيگە قويىلاتىن قۇندى جادىگەرلەر مەن سيرەك كەزدەسەتىن قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرى، تاريحي نىساندار مەن ەسكەرتكىش ماكەت­تەرى جاسالىنۋدا. «مۋزەي ارقىلى قازاق حالقىنىڭ سول داۋىردەگى ء(حىح عاسىر­داعى) قۇندىلىقتارى مەن ۇرپاقتار ساباق­تاستىعى جاڭعىرتىلىپ، دالا دانىش­پانى قۇنانبايدىڭ ەل تاريحىنداعى ەڭ­بەگى دارىپتەلمەك. مۋزەيگە كەلۋشىلەر ۇلىلار مەكەنىنىڭ تاريحىمەن، ونەر، مادەنيەتىمەن، تۇرمىس-سالتىمەن تانىسىپ، رۋحاني ازىق الىپ قايتاتىن بولادى. بۇل اۋدان ءتۋريزمىن دامىتۋعا جول اشپاق. مۋزەي قۇرىلىسى تامىز ايىندا اياقتال­ماق»، دەيدى اۋدان اكىمى جارقىنبەك بايسابىروۆ.

اباي ەلىندە قولعا الىنعان تاعى ءبىر اۋقىمدى جوبا – اقىننىڭ كىندىك قانى تامعان سىرت قاسقابۇلاق مەكەنىنىڭ اباتتاندىرىلۋى. ءيا، بۇل قاستەرلى مەكەن كوپ جىل بويى ەلەۋسىز، ەسكەرۋسىز قالىپ، بۇلاق باسى مال اياعىنا تاپتالىپ جاتقان ەدى. مەرەيتوي قارساڭىندا بۇل جەر اباي اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ تەڭگەرىمىنە الىنىپ، بۇگىندە ادام تانىماستاي وزگەردى. بۇلاق باسى تولىعىمەن اباتتاندىرىلدى. شىرشا، شىنار كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. ابايدىڭ دومبىراسىنىڭ پىشىنىندە زامان تالابىنا ساي جاسالعان نىسان باسىنا حاكىمنىڭ ۇلاعاتتى 45 ءسوزى جازىلعان ءمارمار تاستار قويىلدى. «تۋعاندا دۇنيە ەسىگىن اشادى ولەڭ» دەگەن ستەللا تۇرعىزىلدى. « ۇلى بابامىز اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق تويى جاقىنداعان سايىن اقىن ەلى ابىر-سابىر. توسەك تارتىپ قالعان قارت بولماسا، اقساقالداردان باستاپ بالا-شاعاعا دەيىن ءبارى دەرلىك ات ۇستىندە. كوروناۆيرۋس تا ءبىر جاعىنان جارماسىپ جاتىر، سوعان قاراماستان جۇمىس جاسالۋدا. جۋىردا ەل ۇلكەندەرى بولىپ، ابايدىڭ تۋعان جەرى سىرت قاسقابۇلاقتا بولدىق. مەن ابايدىڭ 100 جىلدىعىن بىلمەيمىن، 125، 150 جىلدىق تويلارىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن اداممىن. بىراق اباي اتام تۋعان سىرت قاسقابۇلاق ول كەزدە اتالعان جوق. بۇلاقتىڭ بار ەكەنىن ەل بىلەدى، بىراق بۇرىلىپ ەشكىم قاراعان جوق، بىردە-بىرەۋى نازار سالعان جوق. توي قارساڭىندا وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆپەن كەزدەسكەندە ءبىز بىرقاتار ماسەلەلەردى قوزعاعان ەدىك. قازىر سىرت قاسقابۇلاقتى كورسەڭىز، تاڭعالاسىز، بۇلاققا باراتىن جول، بۇلاقتىڭ ار­نا­سىنىڭ كەڭەيۋى، وعان ورناتىلعان گۇل­زارلار، كوگالداندىرۋ جۇمىستارى كوز قۋانتادى. سىرت قاسقابۇلاقتاعى جاسالىپ جاتقان دۇنيە ءبىزدىڭ تالاي جىلعى ارمانىمىز. قاسقابۇلاق جاڭاراتىن بولسا، اباي جاڭارادى، ابايدىڭ تۋعان جەرى جاڭارادى دەپ ويلايمىن» دەيدى اقىن، اباي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى تولەگەن جانعاليەۆ.

1

 

قۇرىلىس قارقىن العان قاراۋىل

اباي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قاراۋىل اۋىلىندا دا قۇرىلىس قارقىن العان. اسىرەسە ەلدى مەكەننىڭ ينفراقۇرىلىمىن نىعايتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. قازىر اۋىلدا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ ۇلگىسىندە 300 ورىندىق مەكتەپ سالىنۋدا. بۇرىن بالالار ەكى نەمەسە ءۇش اۋىسىمدا وقىپ جۇرگەن بولسا، جاڭا مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن ءبىر اۋىسىمدا وقيدى دەپ جوسپارلانۋدا. قاراۋىلداعى تاعى ءبىر اۋقىمدى جوبا – سۋ قۇبىرىنىڭ تارتىلۋى. وسىنداعى 1976 جىلى سالىنىپ، جوندەۋ كورمەي ەسكىرىپ، توزىعى جەتكەن سۋ قۇبىرلارى تولىعىمەن جاڭارتىلۋدا. بۇگىنگى كۇنى اۋىلىشىلىك 44 شاقىرىم ماگيسترالدىق جەلىنىڭ 34 شاقىرىمىنا قۇبىر تارتىلدى. بۇل جۇمىس قازان ايىندا اياقتالماق.

قاراۋىلدا بۇرىن-سوڭدى قولعا الىن­باعان جوبانىڭ ءبىرى – اباي ساياباعى. قازىر قۇرىلىسى قارقىن العان ساياباقتىڭ ۇزىندىعى 600 مەتر، ەنى 250 مەتر، جالپى اۋماعى 15 گەكتاردى قۇرايدى. سونىمەن قاتار قاراۋىل توبەدەگى دالا ساحناسى مەن يپپودروم دا تولىقتاي جاڭعىرتىلۋدا. بۇل نىسان اقىننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى وتكەننەن كەيىن جوندەلمەگەن ەكەن. مادەني-بۇقارالىق، سپورتتىق شارالار وتكىزىلەتىن يپپودرومنىڭ ات شاباتىن جولدارى تەگىستەلىپ، 3 شاقىرىم اينا­لىم جولى جوندەلدى. دالا ساحناسى قايتا جاڭارىپ، كورەرمەن وتىراتىن تريبۋنانىڭ سىيىمدىلىعى 500 ادام­عا دەيىن كەڭەيتىلىپتى. سونداي-اق قا­راۋىل اۋىلىنداعى مۇحامەدحانوۆ، بەك­بوسىنوۆ، ايگەرىم، ماماي، ۇلجان، توق­تامىس كوشە­لە­رىنىڭ جولدارى جوندەلىپ، جارىق­­تاندىرىلدى.

2015 جىلى وبلىس اكىمى دانيال اح­­مەتوۆ­­تىڭ قولداۋىمەن ابايدىڭ «جيدە­باي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق قورىق-مۋزەيى قۇر­امىنداعى جيدەباي قورىعىندا ما­دە­ني-تۇرمىستىق كەشەن پايدالانۋعا بەرىل­دى. كەشەن ىشىندە جازعى ماۋسىمدا مۋزەيگە كەلۋشىلەرگە اسحانا قىزمەتتەرىن كورسەتۋ جانە 15 ورىندىق جاتىن ورىن قاراستىرىلعان. كەشەننىڭ سول جاعىندا ابايتانۋ ورتالىعى دەپ اتالاتىن ءۇش بولمە بار. «كورىپ، ءبىلىپ، قۋانىپ وتىرمىز. اباي ەلىندە ۇلكەن جۇمىستار جاسالۋدا. بۇل ەلگە قاجەت، جاس ۇرپاققا كەرەك دۇنيە­لەر. وبلىس اكىمى دانيال بالامنىڭ اۋدا­نىمىزعا اپتا ارالاتىپ كەلەتىنىن ەستيمىن. توي ­جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنىپ، الاڭداپ جۇر­گەنى بولار. وسى ەڭبەكتەرى ءۇشىن اباي ۇر­پاعى رەتىندە راحمەت ايتامىن» دەيدى ۇلى اباي­دىڭ ۇرپاعى، دەربەس زەينەتكەر مانات­اي بال­تا­قاي­ ۇلى.

«تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق» دەمەكشى، ايماقتا اباي تويىنا ازىرلىك وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن باستالعان بولاتىن. 2018 جىلى سەمەيدەن اباي اۋدانىنا باراتىن جولدى جوندەۋ جۇمىستارى باستالعان-دى. سول جىلى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ارقىلى وبلىستىق ماڭىزى بار «سەمەي-قاراۋىل» اۆتوموبيل جولىنىڭ 128 شاقىرىمىنا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ال 2019 جىلى اتالعان جولدىڭ قالعان 32 شاقىرىمى جوندەلدى. تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەر دۇنيە، 2018 جىلى اۋدان حالقىنىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا، سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرۋ ماقساتىندا ۇزىندىعى 25 مەتر، 5 جولاقتى ءجۇزۋ باسسەينى سالىندى. 2019 جىلى وبلىستىق بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىنە وتكەن اۋىلدارعا قارجى ءبولىنىپ، قاراۋىل اۋىلىنداعى اباي الاڭىنىڭ تولىعىمەن اباتتاندىرىلىپ، اۋەندى سۋ بۇرقاق پەن Street workout الاڭدارى سالىندى. سونىمەن قاتار وسى جىلى كەڭگىرباي بي اۋىلىندا 100 ورىندىق مادەنيەت ءۇيى پايدالانۋعا بەرىلدى.

 

شىعىس قازاقستان وبلىسى،

اباي اۋدانى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقتاۋدا شارشى الاڭعا كىمدەر شىعادى؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 14:52

اتىراۋدا ەپيدجاعداي ءالى دە كۇردەلى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 13:50

تۇركىستاندا ۇشەم دۇنيەگە كەلدى

ايماقتار • بۇگىن، 12:50

ەرتەڭ ۇكىمەت وتىرىسى وتەدى

ۇكىمەت • بۇگىن، 11:31

تاۋەلسىزدىك تۇلعالارى

ەلوردا • بۇگىن، 09:16

ايدا – الەم چەمپيونى!

سپورت • بۇگىن، 09:14

الماتى قالاسى «سارى» ايماققا ءوتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:09

ۇقساس جاڭالىقتار