كاسپي يتبالىقتارىنىڭ (Pusa Caspica) قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنۋى – ونى ساقتاۋدىڭ قوسىمشا شاراسى, سونىمەن بىرگە بولاشاقتا ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتى قۇرۋدىڭ ماڭىزدى دالەلى بولادى.
كاسپي يتبالىعى باسقا دا كاسپي ماڭىنداعى ەلدەردە قىزىل كىتاپقا ەنگىزىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. كاسپي يتبالىقتارىنىڭ سانى جىل سايىن ازايىپ كەلەدى. بۇل – كاسپي تەڭىزى فاۋناسىنداعى سۇتقورەكتىلەردىڭ جالعىز وكىلى. ءارتۇرلى مالىمەتتەر بويىنشا تەڭىز جانۋارىنىڭ سانى جىل سايىن تومەندەۋ ۇردىسىمەن 100 مىڭ باستان اسپايدى. مۇنى 2015-2018 جىلدارى كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىندە گيدروبيولوگيا جانە ەكولوگيا ينستيتۋتى مەن بالىق شارۋاشىلىعى عىلىمي وندىرىستىك ورتالىعى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر راستايدى. كەمۋ انتروپوگەندىك جانە تابيعي فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن بولۋى مۇمكىن.
قازىرگى ۋاقىتتا كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ يتبالىقتاردىڭ سانىن باعالاۋ جونىندەگى عىلىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرى ءارتۇرلى. سوندىقتان شىنايى مالىمەتتەردى الۋ ءۇشىن رەسەي مەن قازاقستان ەكولوگتەرى ورتاق ادىستەمەلىك تاسىلدەر بويىنشا بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر ۇيىمداستىرماق.
2020-2024 جىلدارى سولتۇستىك كاسپيدىڭ قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك بولىگىندە كاسپي يتبالىقتارىنىڭ كوپتىگىن, تارالۋىن جانە تابيعي كوبەيۋىن باعالاۋ باعدارلاماسىن وسى جىلدىڭ باسىندا ەلىمىزدىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتى جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بالىق شارۋاشىلىعى فەدەرالدى اگەنتتىگى ماقۇلدادى. باعدارلامانى قازاقستان قولدانبالى ەكولوگيا اگەنتتىگى جانە بۇكىلرەسەيلىك بالىق شارۋاشىلىعى جانە مۇحيتتانۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى «NCOC N.V.» كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن جاسادى.
كاسپي يتبالىقتارىنىڭ پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ ماقساتىندا بىلتىر تامىزدا اقتاۋدا مەتسەناتتار ەسەبىنەن قازاقستاندا العاشقى زەرتتەۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ورتالىعى اشىلدى. بۇل اۋرۋ جانە جارالانعان يتبالىقتاردى ەمدەۋگە, ساۋىقتىرۋعا جانە ساۋ جانۋارلاردى تىرشىلىك ەتۋ ورتاسىنا – كاسپي تەڭىزىنە شىعارۋعا قاتىسادى. سونىمەن قاتار, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ەكولوگيا مينيسترلىكتەرى كاسپي يتبالىقتارىنىڭ پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ بويىنشا بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارىن جاسادى. قازىرگى ۋاقىتتا جوسپار رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكولوگيا مينيسترلىگىمەن كەلىسىلۋدە.
كاسپي يتبالىقتارىنىڭ بيولوگيالىق ەرەكشەلىگى – مەكەندەيتىن جەرلەرىنىڭ ماۋسىمدىق وزگەرگىشتىگى. كوبەيۋ جانە تۇلەۋ كەزەڭىندە پوپۋلياتسيانىڭ نەگىزگى بولىگى سولتۇستىك كاسپيدىڭ قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك مۇزدى اۋماعىندا ءومىر سۇرەدى. كوكتەمگى كوشى-قون باستالعانعا دەيىن يتبالىقتار شىعىس جانە سولتۇستىك-باتىس جاعالاۋلاردا جۇرەدى. جاز ايلارىن وڭتۇستىكتە, كاسپي تەڭىزىنىڭ تەرەڭ جەرلەرىندە وتكىزەدى. كۇزگى كوشى-قون كەزىندە كاسپيدىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندەگى قۇمدار مەن باقالشاق ارالدارىنان يتبالىقتاردىڭ كوپ بولىگىن بايقاۋعا بولادى.
