«نۇر وتان» نۇرلى بولاشاق جولىندا
بۇگىن استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «نۇر وتان» حدپ-نىڭ كەزەكتەن تىس حV سەزى وتەدى
بيلىك پارتياسى كەزەكتى بيىگىنە ۇمتىلادى
كەشە ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «نۇر وتان» حدپ XV سەزى اياسىندا بىرنەشە تاقىرىپتا سەكتسيالىق وتىرىستار ءوتتى. ۇكىمەت مۇشەلەرى, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتىنىڭ قۇرىلىمدىق ءبولىم باسشىلارى, ايماقتىق فيليالدارىنىڭ وكىلدەرى, جاستار بەلسەندىلەرى قاتىسقان وتىرىستاردىڭ العاشقى سەكتسياسى «دوكترينا: پارتيانىڭ جاڭا يدەولوگيالىق تۇعىرناماسى» دەگەن تاقىرىپتا ۇيىمداستىرىلدى.
«نۇر وتان» نۇرلى بولاشاق جولىندا
بۇگىن استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «نۇر وتان» حدپ-نىڭ كەزەكتەن تىس حV سەزى وتەدى
بيلىك پارتياسى كەزەكتى بيىگىنە ۇمتىلادى
كەشە ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «نۇر وتان» حدپ XV سەزى اياسىندا بىرنەشە تاقىرىپتا سەكتسيالىق وتىرىستار ءوتتى. ۇكىمەت مۇشەلەرى, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتىنىڭ قۇرىلىمدىق ءبولىم باسشىلارى, ايماقتىق فيليالدارىنىڭ وكىلدەرى, جاستار بەلسەندىلەرى قاتىسقان وتىرىستاردىڭ العاشقى سەكتسياسى «دوكترينا: پارتيانىڭ جاڭا يدەولوگيالىق تۇعىرناماسى» دەگەن تاقىرىپتا ۇيىمداستىرىلدى.
تاۋەلسىزدىكتەن ءتاتتى ەشتەڭە جوق
سەكتسيا جۇمىسىنا «نۇر وتان» حدپ قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ساياسات نۇربەك مودەراتور بولىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. «جالپى, «بۇل دوكترينا نە ءۇشىن كەرەك؟» دەگەن ساۋالدار قوعام ىشىندە تۋىنداعانى بەلگىلى. سىنعا دا تارتىلىپ جاتىر. «ۇلكەن يدەيالاردى تۇجىرىمداعان مۇنداي قۇجات پارتياعا كەرەك پە, جوق پا؟» دەگەن سيپاتتاعى ساۋالدار دا بوي كوتەردى. بىراق, دوكترينانىڭ ەڭ نەگىزگى يدەياسى وتە مىقتى. بىلاي قاراساڭىز, پارتيا 15 جاسقا تولىپ وتىر. وسى 14-15 جىلدىڭ ىشىندە پارتيانىڭ قۇندىلىقتارىن توپتاستىرىپ, ءبىر جۇيەگە كەلتىرەتىن ءبىر قۇجات بولماعان. ياعني, پارتيانىڭ ەڭ ءبىرىنشى ماقساتى – ءبىزدىڭ قۇندىلىقتارىمىزدى ءبىر قۇجاتقا شوعىرلاندىرىپ, ايقىن تۇردە جاريالاۋ. ەكىنشى ءبىر ۇلكەن جاڭالىق, ياعني دوكترينانىڭ ىشىندە جاتقان تەرەڭ يدەيا – بىرلىك يدەياسى. قازىرگى تاڭدا, بىرلىك ەڭ ۇلكەن ۇستانىمىمىز ەكەندىگى جاقسى كورسەتىلگەن», دەدى ساياسات نۇربەك.
بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ول ءسوز تىزگىنىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالينگە بەردى. ول: «ەل-ەلدە, جەر-جەردە, وبلىستاردا, مەكەمەلەردە وسى دوكترينا تالقىعا ءتۇستى. دوكترينا جونىندە الىپ-قاشپا ءسوز كوپ بولدى. كەرەك پە, كەرەك ەمەس پە دەگەن اڭگىمەلەر ءجۇرىپ جاتتى. بىراق, شىنىندا دا, مىنا زاماننىڭ قۇبىلىپ تۇرعان قازىرگى احۋالى مەن مىنەزىنە باعا بەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ مەملەكەت رەتىندە, ەل رەتىندە وسى كەڭىستىكتە, XXI عاسىردا قالاي بولۋى كەرەك, وسى عاسىردا يىعىنا قانداي جۇك ارتىلۋى كەرەك جانە قانداي جاعدايدا ءبىز ەلدىك تۇتاستىعىمىزدى, تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاي الامىز دەيتىن ۇلكەن, ىرگەلى ماقساتتاردىڭ بارلىعى جيناقتالىپ, وسى دوكترينانىڭ ءون بويىنان كورىنەدى. مەن بۇل دوكترينانى اسىرەلەپ جاتقانىم جوق. دەسەك تە, مۇندا جاستار پروبلەماسى جاقسى كوتەرىلگەن. جاستاردىڭ تاعدىرىنا نەمقۇرايلى قارايتىن بولساق, ءبىز ەلدىڭ ەرتەڭگى يەلەرىن ءدۇبارا جاسايمىز. دەمەك, مەن بۇل ماسەلەنىڭ مۇمكىندىگىنشە دوكترينانىڭ ىشىنە كىرگەنىنە ىشتەي ريزا بولدىم», دەدى.
بۇل كۇنگى وتىرىستا باسقا دا ازاماتتار ءسوز الىپ, قۇجات جوباسى توڭىرەگىندە ءوز وي-پىكىرلەرىمەن ءبولىستى. ماسەلەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» پارتياسى دوكتريناسىن جاساۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى قايىربەك سۇلەيمەنوۆ «قازاقستاننىڭ دامۋىنىڭ باستى ناتيجەلەرى – «نۇر وتان» حدپ الداعى باستامالارىنىڭ ىرگەتاسى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساپ, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدارداعى كەزەڭىنە شولۋ جاسادى جانە دوكترينانىڭ نەگىزگى ماقسات-مىندەتى توڭىرەگىندە اڭگىمە قوزعادى. «دوكترينا – بۇل پارتيانىڭ باعدارلاماسى ەمەس. ول قازىرگى جانە بولاشاق قازاقستاننىڭ دامۋى جولىنداعى پارتيانىڭ اتقاراتىن نەگىزگى ميسسياسى», دەدى ق. سۇلەيمەنوۆ ءوز سوزىندە.
ال ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ تاريحي جاۋاپكەرشىلىگى» دەگەن تاقىرىپتا ءسوز قوزعاي كەلە, پارتيانىڭ جاڭا دوكتريناسىنا «زاماننىڭ ءزارۋ, ءومىردىڭ وزەكتى سۇرانىستارىن, قوعامنىڭ كوكەيكەستى قاجەتتىلىكتەرىن تەرەڭ تۇسىنۋدەن تۋعان باعدارلامالىق قۇجات» دەگەن باعا بەردى. ال تانىمال ءانشى بەكبولات تىلەۋحان قۇجاتقا ءوز كوزقاراسى تۇرعىسىنان باعا بەردى. ول: «بۇل دوكترينا ابدەن تالقىلاندى. مۇنى تالقىلاماعان ادام بولعان جوق. مۇنى سىناماعان ادام بولعان جوق. باسىندا بىلەگىمىزدى سىبانىپ تۇرىپ, ءوزىمىز دە نايزاسىن ۇستاعان باتىر سياقتى قولىمىزعا قالامىمىزدى الىپ, سىناۋعا كىرىستىك. بىراق, اينالىپ كەلگەندە, ار جاعىندا, ءتۇپ نەگىزىندە وتە جۇرەكپەن جازىلعان قۇجات ەكەندىگىنە كوزىمىز جەتتى», دەي كەلە, ءوز ويىن «ەل ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن ءتاتتى ەشتەڭە جوق, ازاتتىقتان ارتىق ەشتەڭە بولعان ەمەس» دەگەن ويىمەن ساباقتادى. «ول ءۇشىن كەز كەلگەن نارسەگە بارۋعا بولادى. 20 جىلدىڭ ىشىندە ءبىز استانانى سالدىق. 20 جىلدىڭ ىشىندە تسەلينوگرادتىڭ ۇستىنە الاشتىڭ كىندىگىنە اينالعان وسىنداي قالانىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. وسىنىڭ بارلىعى بىرلىكتىڭ ارقاسى», دەپ ءتۇيدى ءوز ءسوزىن ب. تىلەۋحان.
سەكتسيا اياسىندا وزگە قاتىسۋشىلار دوكترينانى پارتيانىڭ ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاسىن ايقىندايتىن نەگىزگى قۇجاتى رەتىندە باعالاپ, ساياسي جوبانىڭ ەرەكشەلىگىن ەگجەي-تەگجەيلى تالقىدان وتكىزدى.
جۇمىستىڭ جاڭا ءپىشىنى
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XV سەزى اياسىنداعى سەكتسيالىق ءماجىلىستەردىڭ ءبىرى استانا قالاسىنىڭ تاريحي مۇراجايىندا «پارتيالىق جۇمىستىڭ جاڭا ءپىشىنى» دەگەن تاقىرىپتا جالعاسىن تاپتى.
سەكتسيا جۇمىسىنا مودەراتورلىق جاساعان «نۇر وتان» حدپ حاتشىسى ەلدار سىزدىقوۆ قازىرگى تاڭدا وڭىرلەردەگى جۇمىستاردى كۇشەيتۋ قولعا الىنىپ جاتقاندىعىمەن بولىسە كەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, پارتيانىڭ وڭىرلىك فيليالدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى 15 پايىزعا كوتەرىلىپ, جەرگىلىكتى جەردە جاۋاپكەرشىلىك جۇگى ارتا تۇسكەن. جانە دە «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ جۇمىسىنا قولداۋ كورسەتۋ ارى قاراي دا جالعاسىن تابا بەرەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى يرينا ارونوۆا پارتيانىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىندا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن ءسوز ەتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن قاداعالاپ كەلە جاتقان پارتيالىق ينستيتۋتتار ولاردىڭ ساپالى جۇرۋىنە دە سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. وسى رەتتە دەپۋتات سايلاۋالدى تۇعىرناماداعى مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جولعا قويىلعاندىعىن دا تىلگە تيەك ەتتى. پارتيا ءماجىلىس جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارى ارقىلى بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتەتىنىن دە نازاردان تىس قالعان جوق. اسىرەسە, پارتيالىق كۋراتورلارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلۋدە.
ەلىمىز بويىنشا قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىنىڭ جۇمىسى كۇشەيتىلمەك. بۇل جايىندا «نۇر وتان» ورتالىق اپپاراتى قوعامدىق قابىلداۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جۇماجان جۇكەنوۆ ايتىپ بەردى. «بيىلعى 9 ايدىڭ ىشىندە 100-دەن استام قابىلداۋلار وتكىزىلدى. بۇل بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 30 پايىزعا ارتىق. وسىنىڭ ءوزى پارتياعا دەگەن حالىقتىڭ سەنىمى زور ەكەنىن كورسەتەدى», دەدى ول. پارتيا فيليالدارى ءۇشىن عيماراتتار ساتىپ الۋ قولعا الىنىپ جاتقاندىعىن دا ايتىپ ءوتتى. جىل باسىندا پارتيا مەنشىگىندە كەڭسەنىڭ 12 پايىزى عانا بولسا, قازىرگى تاڭدا ول 97 پايىزعا جەتكەن.
ەلەكتروندى پارتيا جايىنان «نۇر وتان» حدپ ورتالىق اپپاراتى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى رۋسلان اساۋباەۆ حاباردار ەتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرى تولىق اۆتوماتتاندىرىلادى. قازىرگى تاڭدا پارتيا مۇشەلەرىنىڭ سانىن ەلەكتروندى ەسەپكە الۋ جولعا قويىلعان. وسى رەتتە كادرلارمەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە وڭىرلەردەگى كەيبىر اقپاراتتاردىڭ دۇرىس ەمەستىگى انىقتالعاندىعى دا مىسال رەتىندە كەلتىرىلدى. مىنە, سونداي كەمشىلىكتەردى جويۋ ماقساتىندا قۇجات اينالىمىن, اتقارۋشىلىق ءتارتىبىن رەتتەۋ ماقساتىندا جانە مۇشەلىك جارنانى تولەۋدى وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن جۇمىس اۆتوماتتاندىرىلىپ, ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلەدى.
جالپى, پارتيا جۇمىسىنىڭ جاڭا پىشىنگە كوشۋى تۋرالى كوپتەگەن مالىمەتتەر كەلتىرىلدى. پارتيا وسى رەتتە وزىنە تيەسىلى ەمەس اكتيۆتەردەن ارىلۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, پارتيالىق قارجىنى ۇنەمدەۋ جايىن پىسىقتاۋدا ەكەن. ۇنەمدەلگەن قارجى حالىقپەن جۇمىس ىستەۋگە جۇمىلدىرىلاتىن كورىنەدى. كادرلىق ماسەلەلەردە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى قۇرام ەكى ەسەگە دەيىن ارتتىرىلاتىنى بەلگىلى بولدى. اسىرەسە, اپپارات قىزمەتكەرلەرىنە بىلىكتىلىك تالاپتارىن ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتىندا فۋنكتسيا مەن قارجىنى وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ سانىن 30 پايىزعا قىسقارتۋ جۇرسە, باسقارۋ بولىگى 7-دەن 5-كە دەيىن كەمىتىلىپتى.
سەكتسيا وتىرىسىندا پارتيا جۇمىسىن بارىنشا ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋ, ادام كاپيتالى الەۋەتىن ارتتىرۋ جايى جان-جاقتى ءسوز بولدى.
ۇيىمنىڭ وڭىرلەردەگى ءورىسى قانداي؟
سەكتسيالىق ءماجىلىستىڭ ەندى ءبىرى تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ سالتانات زالىندا «پارتيانىڭ ايماقتىق ساياساتى: باسىمدىقتار مەن پەرسپەكتيۆالار» تاقىرىبىندا ءوتتى. وعان وڭىرلەردەن كەلگەن پارتيا مۇشەلەرى, ورتالىق اپپارات وكىلدەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى قاتىستى.
سەكتسيا جۇمىسىن «نۇر وتان» حدپ ورتالىق اپپاراتىنىڭ باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ جۇرگىزىپ وتىردى. جيىن تىزگىنىن ۇستاعان مودەراتور سەكتسيانى اشىپ بەرگەن سوڭ ءسوز كەزەگىن ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆقا ۇسىندى. ول «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي دوكتريناسىنىڭ اياسىندا پارتيا, بيزنەس جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءوزارا ارەكەتىنىڭ الەۋمەتتىك اسپەكتىلەرى جونىندە باياندادى. ن.سابيليانوۆ بۇل دوكترينانى تالقىلاۋ بارىسىندا بىرنەشە اۋدان-اۋىلداردى ارالاپ, ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن تىڭداعانىن جەتكىزدى. ال ولاردىڭ كوپشىلىگى دوكترينادا بارىنشا ەسكەرىلگەن.
دوكترينادا بيزنەس, پارتيا جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ ءوزارا ءاس-قيمىلى, ۇندەستىگى, ولاردىڭ بىرلەسە وتىرىپ ەل يگىلىگىنە جۇمىس ىستەۋى ايرىقشا ايتىلدى. سەبەبى, ايماقتارداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ – قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى فاكتور. ەلدى مەكەندەردەگى كەيبىر كۇردەلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن ىزدەۋدە بۇل ۇشتىكتىڭ ءبىر ارنادا توعىسۋى, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى اسا ماڭىزدى, دەدى ن.سابيليانوۆ.
جيىندا بۇدان ارى پارتيانىڭ ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قانىبەك جۇماشەۆ «ءتيىمدى باسقارۋ. ايماققا اكتسەنت» تاقىرىبىندا ءسوز قوزعادى. وسى باعىتتا ءوزىنىڭ ۇسىنىس-ۇستانىمدارىن ورتاعا سالدى. ماسەلەن, ايماقتىق فيليالدارداعى پارتيا مۇشەلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ۇيىمداستىرۋشىلىق, باسقارۋشىلىق قابىلەتتەرىنە قولداۋ ءبىلدىرىپ, ارنايى شەبەرلىك, تاجىريبەلىك جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەت دەدى, ول. سونداي-اق, وڭىرلەردەگى نەگىزگى سالالارعا ءمان بەرىپ, ايماقتىڭ ناقتى قاي باعىتتا جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىنە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. سونىمەن قوسا, ول پارتيا مۇشەلەرىنىڭ بارلىعى بىردەي بەلسەندىلىك تانىتۋىنا ىقپال ەتۋ كەرەك دەگەن ويدا.
قىزىلوردا وبلىسى جاڭاقورعان اۋدانى سۋناق اتا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ءازيا قىستاۋباەۆا «جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋداعى اۋىل وكرۋگىندەگى باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ ءرولى» تاقىرىبىندا اڭگىمەلەدى. ءوزىن اكىم-انا, اكىم-اجە اتاپ, ءتىپتى 72 جاستاعى ەنەسىنىڭ الدىندا كەلىن ەكەنىن ايتىپ وتكەن ءا.قىستاۋباەۆا ءوز اۋىلىنىڭ بىرلىگى مەن ۇيىمشىلدىعىن ماقتان تۇتاتىنىن جەتكىزدى. 20 جىلدان بەرى ءبىر اۋىلدى باسقارىپ وتىرعان اكىم باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا بۇدان ءارى دە ءوز ۇلەسىن قوسا بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى.
پارتيانىڭ جامبىل وبلىستىق ماسليحاتىنداعى دەپۋتاتتىق فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى, پارتيانىڭ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماسات ءاشىم ۇلى ماسليحاتتارداعى پارتيالىق فراكتسيالار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جايىندا ءبىراز ۇسىنىستارىمەن ءبولىستى. ال استانا قالاسىنداعى «بىرلىك» پارتيا فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءاليا قايشاروۆا «پارتيا مۇشەلەرىنىڭ ەلەكتروندى ەسەبى: پارتيالىق جۇمىستىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» تاقىرىبىن تالقىعا سالىپ, پارتيا ورتالىق اپپاراتى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار قىزمەتىنىڭ كونسۋلتانتى جانار باعاشاروۆا «ەلەكتروندى پارتيا» جوباسىن ەنگىزۋ اياسىندا ايماقتاردىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋ جونىندەگى ماڭىزدى مالىمەتتەرمەن ءبولىستى.
جيىن سوڭىندا قاتىسۋشىلار تاراپىنان سۇراقتار قويىلىپ, ۇسىنىستار ايتىلىپ, سەكتسيالىق جۇمىستىڭ شەشىمى تالقىلاندى.
جاستارعا سەنىم قاشاندا جوعارى
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XV سەزى اياسىندا «جاستارعا سەنىم ارتۋ: بولاشاق جەڭىستەر ستراتەگياسى» تاقىرىبىندا سەكتسيالىق ءماجىلىس ءوتتى. وندا پارتيا مەن «جاس وتان» جاستار قاناتى جۇمىسىنىڭ جاڭا ۇلگىسىنە, نەگىزگى باعدارى مەن ستراتەگيالىق مىندەتتەرىنە, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جاستار ساياساتىنا قاتىستى جاڭا زاڭ ازىرلەۋىنە, ونىڭ ماڭىزى مەن ەرەكشەلىكتەرىنە, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جاستار ءىسى كوميتەتىنىڭ قىزمەتىنە, ءماسليحاتتاردىڭ جاس دەپۋتاتتارى مەن پارتيا جانە «جاس وتان» جاستار قاناتى اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇلگىلەرىنە, سونداي-اق, جاستار قاناتى وڭىرلىك فيليالدارىنىڭ قىزمەتىندەگى ەرەكشەلىكتەرگە باستى نازار اۋدارىلدى.
«جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى نۇرلان سىدىقوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى مەيرام بەگەنتاەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جاستار ءىسى كوميتەتىنىڭ توراعاسى عابيدوللا وسپانقۇلوۆ, ءماسليحات دەپۋتاتى, «جاس ساياساتكەر» اقپاراتتىق-ناسيحات توبىنىڭ جەتەكشىسى تاتيانا نوۆيكوۆا مەن «جاس وتان» جاستار قاناتى قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى ەركەبۇلان مەڭلىباەۆ اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا ناقتى دەرەكتەر كەلتىرە وتىرىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق, ماجىلىسكە قاتىسۋشىلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ, پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن تىڭدادى.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جاستار ءىسى كوميتەتىنىڭ توراعاسى عابيدوللا وسپانقۇلوۆ جاستار ساياساتىن قالىپتاستىرۋدا نەگىزگى ءۇش باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەتىنىن ايتىپ ءوتتى. «ولار جاستاردىڭ دۇرىس قالىپتاسۋىنا جاعداي جاساۋ, جاستاردى الەۋمەتتەندىرۋ جانە جاستاردىڭ ازاماتتىق دەڭگەيىن كوتەرۋ. ءبىرىنشى كەزەكتە جاستاردىڭ دەنساۋلىعىنا كوڭىل بولىنەدى. بۇل ورايدا, جاستارعا سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ, سپورت الاڭدارىنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن جۇيەلى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلادى. ەكىنشى كەزەكتە جاستارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى تۇر. بۇل ماسەلەدە وقۋشىلارعا ماماندىق تاڭداۋدا باعىت بەرۋدى مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ قولعا الۋ كەرەك. وسىلايشا, جاستاردىڭ بولاشاقتا نارىعىمىزعا قاجەتتى ماماندىقتاردى يگەرۋلەرىنە جاعداي جاساي الامىز. ال ودان كەيىن جاستاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ, باسپانا جانە وتباسى ماسەلەلەرى قاراستىرىلادى», – دەدى ول.
«جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى نۇرلان سىدىقوۆ «جاس وتاننىڭ» ۇستانعان باعىتتارى مەن جاڭا باستامالارى جونىندە وي ءبولىستى. ول سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وڭىرىندە «جاس وتاننىڭ» فيليالدارى اشىلىپ, ولار ءوز كەزەگىندە قىزۋ جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقاندىعىن ايتتى. «جاس وتان» جاستار قاناتى قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى ەركەبۇلان مەڭلىباەۆ بۇل اقپاردى تولىقتىرا ءتۇسىپ, ءوز وڭىرىندەگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستىرىپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا قىزىلوردا وبلىسى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ جانىنان قالالىق جانە 7 اۋداندىق فيليال جۇمىس جاساۋدا. بۇل وڭىردە جاسوتاندىقتاردىڭ سانى 11 مىڭنان اسىپ وتىر. «ءبىز قىزىلوردا وبلىسىندا ماقساتى مەن مىندەتى ايقىن 4 ەرىكتىلەر توبىن قۇرعان بولاتىنبىز. ولار تازا ءتىل, بالالار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز, اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق جانە ارداگەرلەردى ارداقتايىق ەرىكتىلەر توبى. بۇل توپتار قازىر بەلگىلى مىندەتتەر بويىنشا بەلسەندى جۇمىس اتقارۋدا», – دەدى ە.مەڭلىباەۆ.
ايتا كەتەتىن جايت, «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ II سەزىندە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ءدال وسى قىزىلوردا وبلىستىق «جاس وتان» فيليالى «تازا ءتىل» ەرىكتىلەر توبىنىڭ باستاماسىن ەرەكشە اتاپ ءوتىپ, وزگە دە وڭىرلەردە وسىنداي جۇمىس جۇرگىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
ەلگە قىزمەت ەتۋگە مىندەتتىمىز
«مەملەكەت ەلگە قىزمەت ەتەدى» اتتى سەكتسيا وتىرىسىن «نۇر وتان» حدپ ورتالىق اپپارات باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسەل ءجۇنىسوۆا اشىپ, بۇعان دەيىن جان-جاقتى تالقىلانىپ كەلگەن دوكتريناداعى نەگىزگى تاراۋ بولىپ تابىلاتىن ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بۇگىنگى باسقوسۋدىڭ اڭگىمە وزەگىنە ارقاۋ بولاتىنىن ايتىپ, دەلەگاتتاردى ءوز كوكەيلەرىندە جۇرگەن ماسەلەلەردى قوزعاۋعا شاقىردى.
العاش ءسوز العان ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ «قۋاتتى ەكونوميكا – ازاماتتار ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋىنىڭ نەگىزى» اتتى تاقىرىپتا شاعىن بايانداما جاساپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا سالاسىنداعى جەتكەن جەتىستىكتەرىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ, الدا ءالى دە اۋقىمدى مىندەتتەر تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, جەكەمەنشىك بيزنەستىڭ وركەن جايۋى كەرەك ەكەنىنە, ول ءۇشىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلەرگە الداعى ۋاقىتتاردا ءجىتى كوڭىل بولىنەتىنىنە, ولارعا سالىناتىن سالىقتىڭ ءتيىمدى جولى قاراستىرىلۋ ۇستىندە ەكەنىنە توقتالىپ, اۋىل اكىمدەرىنىڭ جەمىستى جۇمىس ىستەۋىنە قولايلى جاعدايلار جاسالىپ وتىرعانىن كولدەنەڭ تارتتى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا ءوز سالالارى بويىنشا اتقارىلعان ءىس-شارالاردى اتاپ ءوتىپ, نەگىزگىسى ەلدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ باعدارلاماسى ەكەنىنە, بۇل بويىنشا ءۇش باعىتتا جۇمىس جاسالىپ جاتقانىنا توقتالدى. اسىرەسە, اۋىل جاستارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلە بولىپ وتىرعانىن ايتتى. سونداي-اق, مينيستر ۇستىمىزدەگى جىلى 4 ميلليونعا جۋىق ادامعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلگەنىن, وعان قوماقتى قارجى جۇمسالعانىن جەتكىزىپ, كەلەسى جىلى بۇل كورسەتكىش ودان دا اساتىنىن, اسىرەسە, مۇگەدەك جاندار مەن كوپبالالى وتباسىلارعا ەرەكشە جاعدايلار جاسالاتىنىن مالىمدەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ايگۇل سولوۆەۆا «مەملەكەت ەلگە قىزمەت ەتەدى» اتتى تاقىرىپتا اڭگىمە قوزعاپ, وسىعان دەيىنگى وسى باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستار بارىسىنا توقتالدى جانە جاستارعا الدىمەن ساپالى ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىگىنە, سودان سوڭ ماماندىعىنا وراي ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى كامال بۇرحانوۆ تا ءبىلىم بەرۋدەگى ساپاعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتىپ, ەلىمىزدەگى وقۋ نىساندارىنىڭ ۇنەمى دەپۋتاتتار تاراپىنان باقىلاۋدا ەكەنىن ەسكە سالدى.
وتىرىستا ءسوز العان «وقجەتپەس» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى» اق پرەزيدەنتى قانات توسەكباەۆ مەديتسينا سالاسىنداعى جەتكەن جەتىستىكتەردى ايتا كەلىپ, ءالى دە ەلگە قىزمەت ەتۋدە دارىگەرلەردىڭ اتقارار جۇمىسىنىڭ قوماقتى ەكەنىنە ەكپىن تۇسىرسە, قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەرى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى راۋشان سارسەمباەۆا ايەل قاۋىمىنىڭ دا قوعامدا اتقارىپ وتىرعان ىستەرىنىڭ قوماقتى ەكەنىن, ولارعا اركەز ەر ازاماتتاردىڭ قولداۋى مەن قامقورلىعى قاجەت ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
سونداي-اق, ءىس-شارا بارىسىندا دەلەگاتتار تاراپىنان «اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرىنە الەۋمەتتىك كومەك قاي دارەجەدە؟», «مۇگەدەكتەردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە ءتيىستى جاعدايلار جاسالا ما؟», «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلە مە؟», «قاراپايىم ازامات مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ۇستىنەن قالاي شاعىم تۇسىرە الادى؟» سياقتى سۇراقتار قويىلىپ, وعان مينيسترلەر ءتيىستى جاۋاپتارىن بەرىپ, دەلەگاتتار كەي ماسەلەلەر توڭىرەگىندە دە ءوز وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» تىلشىلەر توبى.
*دەلەگاتتار لەبىزى
يديات ابدىحالىقوۆ,
«پاۆلودارتەلەراديو» جشس ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى:
– «نۇر وتان» حدپ سەزىندە تالقىلانىپ, قابىلداناتىن پارتيانىڭ جاڭا دوكتريناسى جوباسىمەن جان-جاقتى تانىسقان ادامداردىڭ ءبىرى رەتىندە ايتارىم, بۇل قۇجاتتا ەلىمىزدى دامىتۋدىڭ بارلىق ماسەلەلەرى ناقتى كورسەتىلگەن. دوكترينا جوباسى پارتيانىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ ەسەپ بەرۋ-سايلاۋ كونفەرەنتسياسىندا دا كەڭىنەن تالقىلانىپ, جان-جاقتى اڭگىمە بولدى. ۇسىنىستار مەن پىكىرلەر دە ايتىلعان ەدى.
«نۇر وتان» پارتياسى تاراپىنان ازىرلەنىپ, سەزگە ۇسىنىلىپ وتىرعان ساياسي دوكترينا ەلىمىزدى الەمدەگى دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرۋ جولىن ۇستانعان ساياسي قۇجات بولىپ تابىلادى. مەملەكەت باسشىسى, «نۇر وتان» حدپ توراعاسى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريا ەتكەن كەزدە, وسىنى اتاپ كورسەتتى. ويتكەنى, بۇعان دەيىنگى «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا العا قويىلعان مىندەتتەر مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى. ماقساتىمىز باسەكەگە قابىلەتتى جانە الەمدەگى دامىعان 50 ەلدىڭ ىشىنەن كورىنۋ بولاتىن. وعان قول جەتكىزدىك. ەندى الدىمىزدا قازاقستاندى وركەندەگەن 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسۋ مىندەتى تۇر. بۇل بەلەستى دە باعىندىرۋعا الەۋەتىمىز جەتەتىنىنە سەنىمدىمىن.
پارتيانىڭ سەزىندە قابىلدانۋى كۇتىلىپ وتىرعان دوكترينا پارتيا دامۋىنداعى عانا ەمەس, بۇكىل ەل دامۋىنداعى ومىرشەڭ جاڭا كەزەڭنىڭ باستالاتىندىعىن كورسەتىپ تۇرعانداي. مۇنى ايتىپ تۇرعان سەبەبىم, قۇجاتتا ەڭ باستى قۇندىلىقتار – ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى دەپ كورسەتىلگەن. مىنە, بۇل پارتيا ۇيىمدارىنان, پارتيانىڭ بارلىق مۇشەلەرىنەن ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى.
يبراش ەستاەۆ,
«ەستاەۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى, قوستاناي وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى:
– پارتيامىزدىڭ بۇل سەزىندە «نۇر وتان» حدپ ساياسي دوكتريناسىن قابىلداۋعا ءتيىستىمىز. دوكترينا جوباسىنا قاتىستى ايتار بولساق, قۇجاتتا نەگىزگى جەتى ماسەلە كورسەتىلگەن. ونىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ تۇتاستىعى. قازاقستان – كوپەتنوستى مەملەكەت بولعاندىقتان, تاتۋلىق پەن ىنتىماق اسا قاجەت. ونسىز العا قويعان مىندەتتەر مەن ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل ماسەلە جونىندە ەلباسىمىز ۇنەمى ايتىپ كەلەدى.
بۇگىندە قازاقستان دۇنيە جۇزىنە كەڭىنەن تانىلدى. مۇنىڭ ءتۇپ نەگىزىندە ەلىشىلىك, ەتنوسارالىق ىنتىماق, بەرەكە مەن بىرلىك جاتقانىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. ءبىز وسى ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا ەكونوميكانى دامىتىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتىپ وتىرمىز. راس, ەلدى مەكەندەردە شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر دە بار. ولار ۋاقىت وتە كەلە شەشىلەدى, بۇعان بۇگىندە كوپشىلىكتىڭ كوزى جەتتى. سەبەبى, پارتيا توراعاسىنىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى نەبىر قيىنشىلىقتان الىپ شىقتى. باستاپقى كەزدەن-اق ەلىمىزدىڭ ۇستانعان جولى, باعىت-باعدارى دۇرىس ەكەندىگىن كورسەتتى. ەل حالقى بۇگىندە سونىڭ يگىلىگىن شىنايى سەزىنە باستادى.
زەردەلەپ قارايتىن بولساق, جىل وتكەن سايىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى كوبەيىپ كەلە جاتقانى, وعان جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتا باستاعانى بايقالادى. بۇل پارتياعا دەگەن سەنىمنىڭ نىعايا تۇسكەنىن بىلدىرەدى. سوڭعى جىلدارى پارتيا مۇشەلەرىنىڭ ساپالىلىعىنا باسا نازار اۋدارىلا باستاعانى قۋانتادى. مۇنى ايتقانداعى ماقسات – قاتارى تەرىس ارەكەتتەردەن جات, جاۋاپكەرشىلىكتى جەتە سەزىنەتىن ادامدارمەن تولىعا بەرسە دەگەن وي. ويتكەنى, جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنبەيتىندەر مەن جەمقورلىقتان اياق تارتپايتىندار پارتيا بەدەلىن تۇسىرەتىنى انىق.
رسالدى ەشيموۆا,
الماتى وبلىسىنداعى قاپشاعاي قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باستىعى:
– «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىنە دەلەگات رەتىندە قاتىسۋ مەن ءۇشىن عانا ەمەس, بارلىق دەلەگاتتار ءۇشىن ۇلكەن ابىروي. ەكىنشى جاعىنان, پارتيانىڭ جاڭا ساياسي دوكتريناسىن تالقىلاپ, ونى قابىلداۋ بارشامىزدان ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. بىزدەر, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بالا تاربيەسىمەن اينالىساتىندىقتان, كەز كەلگەن ومىرشەڭ ماسەلەدەن شەت قالماۋىمىز كەرەك.
ساياسي دوكترينا جوباسىندا كورسەتىلگەندەي, مەملەكەتىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى – ادام, ونىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعى. ال قۇجاتتا دامۋدىڭ جەتى فاكتورى كورسەتىلىپ وتىر. ولار – بىرلىك, كەلىسىم, زياتكەرلىك ۇلت, الەۋمەتتىك ساياسات, ءتول مادەنيەت جانە رۋحانيلىق. وسىلاردىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا الەۋمەتتىك ساياسات جاقىنىراق كەلەدى. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن الاتىن بولساق, ادامداردىڭ ءبىلىم الۋىنا قولجەتىمدىلىك, العان بىلىمدەرىن نارىقتىق ەكونوميكادا ءتيىمدى پايدالانۋ بۇگىن دە, بولاشاقتا دا اسا قاجەت. سونداي-اق, كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جاعىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. ويتكەنى, كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ الەۋمەتتىك سالادا ليفت بولۋى ءتيىس.
زياتكەرلىك ۇلت ماسەلەسىنە كەلسەك, ول عىلىم مەن يننوۆاتسياعا بايلانىستى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇل قارقىندى قولعا الىنىپ جاتىر. وعان وبلىستار ورتالىقتارىندا, بىرقاتار قالالاردا زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ اشىلىپ جاتقاندىعى دالەل بولادى. دوكترينانىڭ بارلىق جەتى فاكتورىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەن. ەندى سەزدە قابىلدانادى دەپ وتىرعان دوكتريناداعى ماسەلەلەردى ورىنداۋعا بارلىعىمىز ءوز ۇلەسىمىزدى قوسقانىمىز ءجون دەمەكپىن.
ماۋلەن نۇروۆ,
«نۇر وتان» حدپ الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋداندىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى:
– پارتيا توراعاسىنىڭ جۇرگىزگەن ساياساتىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ اۋداندا دا كوپتەگەن ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ساياسي دوكترينا جوباسى اۋدانداعى 20 باستاۋىش ۇيىمدا تالقىلانىپ, جيىندار مەن كونفەرەنتسيالار ءوتتى. قۇجاتتىڭ ەرەكشەلىگى جونىندە جان-جاقتى اڭگىمە بولدى. اۋدان بويىنشا پارتيانىڭ 3,5 مىڭنان استام مۇشەسى بار. فيليال جەكە عيماراتقا ورنالاسقان. اۋدانداعى ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىنىڭ «نۇر وتانعا» دەگەن كوزقاراسى ەرەكشە. پارتيانى ولار ءوز مۇقتاجدارىن وڭ شەشۋگە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ساياسي كۇش دەپ بىلەدى.
ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – جاستار. وسى ماقساتتا اۋداندا «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ فيليالى جۇمىس ىستەيدى. جاستار ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ بارلىعى پارتيا فيليالى مەن «جاس وتان» جاستار قاناتى فيليالىنىڭ بىرلەسىپ جاساعان باعدارلاماسى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. جاستاردىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن اينالىسۋىنا دا جاقسى جاعداي جاسالعان. ارالارىندا جەكە كاسىپورىن اشىپ, اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقاندارى دا بارشىلىق.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن مىندەت-ماقساتتارعا ءۇن قوسىپ, وعان كوپشىلىكتى جۇمىلدىرۋ ءبىزدىڭ پارىزىمىز. سەزدە قابىلدانۋى ءتيىس پارتيانىڭ ساياسي دوكتريناسى ەلباسىمىزدىڭ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىمەن ۇندەس دەپ بىلەمىن. پارتيا جيىنىنان كوپشىلىكتىڭ كۇتەرى مول. ول بارشامىزدى بەلەستەر مەن بيىكتىكتى باعىندىرۋعا باستايدى دەپ سەنەمىن.
امانگەلدى جالعاسوۆ,
قوستاناي وبلىسىنداعى «اق كيىك» جشس ديرەكتورى:
– «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بۇعان دەيىن وتكەن ون ەكى سەزىنە دەلەگات بولىپ قاتىسقان ەدىم. مىنە, ەندى پارتيانىڭ كەزەكتەن تىس شاقىرىلعان XV سەزىنە دە دەلەگات رەتىندە كەلىپ وتىرمىن. ءار سەزدە تالقىلانىپ, العا قويىلعان جوسپارلار تولىق ورىندالىپ كەلە جاتىر دەۋگە بولادى. ال وسى جولعى پارتيا سەزىنىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى «نۇر وتاننىڭ» جاڭا ساياسي دوكتريناسى بولماق.
ەلباسى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سوزىنەن تۋىندايتىن كەلەلى ماسەلەلەر مەن دوكتريناعا قاتىستى جايلاردى اۋىلعا بارعان سوڭ كوپشىلىك اراسىندا ناسيحاتتاپ, جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە نيەتتەنىپ وتىرمىز. ويتكەنى, قالىڭ قاۋىم پارتيانىڭ وسى سەزىنەن كوپتەگەن جاڭالىقتار مەن جاقسىلىقتار كۇتۋدە دەپ ويلايمىن.
«دوكترينا» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى وتە كەڭ, وتە اۋقىمدى. قۇجات جوباسىمەن تانىسۋ بارىسىندا وندا پارتيانىڭ الداعى كەزەڭدەردە قانداي ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارىلاتىندىعى ناقتىلانعان. ول بىرەر جىلعى عانا ەمەس, ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان. قۇجات سونىسىمەن دە قۇندى. ونىڭ ۇستىنە دوكترينادا ەل دامۋىنا نەگىز بولاتىن سالالاردىڭ بارلىعى قامتىلىپ وتىر. مىسالى, «ءبىزدىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىمىز: ادام. بوستاندىق. بىرلىك. ادىلەتتىلىك. بولاشاققا ۇمتىلىس» دەپ كورسەتىلگەن.
بۇلاردان شىعاتىن قورىتىندى, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ بارلىعى ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىكتەر بولۋىن ساقتاۋ. ياعني, ولارعا بىردەي مۇمكىندىكتەر بەرىلەدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل دوكترينانىڭ باستى قاعيداتىنىڭ ءبىرى بولسا كەرەك. وسى قۇجات جوباسى پارتيانىڭ اۋداندىق جيىنىندا دا تالقىلاندى. ەستۋىمىزشە, ايتىلعان ۇسىنىستاردىڭ كوپشىلىگى ەسكەرىلگەن سياقتى. جالپى, بىزدەردىڭ پارتيانىڭ بۇل سەزىنەن كۇتەرىمىز كوپ.
ماكسيم سپوتكاي,
ومبى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى, «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسى:
– «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ باسشىلىعىنا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ويتكەنى, پارتيا جاستاردىڭ شەتەلدەردە وقىپ, ءبىلىم الۋىنا بارلىق جاعدايدى جاساپ كەلەدى, سونداي-اق, جاستاردىڭ ءتۇرلى ءىس-شارالارعا قاتىسىپ, تاجىريبە جيناقتاۋىنا ۇنەمى قامقورلىق كورسەتىپ وتىرادى. سوندىقتان بىزدەر, جاستار ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن پرەزيدەنتىمىزدىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسۋىمىز كەرەك.
وسى سەزدە پارتيانىڭ ساياسي دوكتريناسى قابىلدانادى دەگەن سەنىمدەمىن. مەنىڭ ويىمشا, پارتيانىڭ بۇل سەزى پارتيا تاريحىندا العاش رەت قۇرىلتاي رەتىندە وتكەلى وتىر. ءبىز جاقسى بىلەمىز, قازاق حالقى ءۇشىن قۇرىلتاي اسا اۋقىمدى ءارى ءمانى زور وقيعالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سەزدە تالقىلاناتىن ەڭ باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – پارتيانىڭ جاڭا ساياسي دوكتريناسى بولسا, ەكىنشىسى – ەلباسى, «نۇر وتان» حدپ توراعاسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سويلەيتىن ءسوزى بولماق. ءبىز سونى اسىعا كۇتۋدەمىز.
پارتيا توراعاسى ءوزىنىڭ سوزىندە بارشا قازاقستاندىقتارعا ورتاق جانە قاتىستى مىندەتتەر قويىپ, بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ دامۋىنا باعىتتالعان ماقساتتاردى بەلگىلەپ بەرەدى دەگەن ويدامىن. قازىرگى كەزدە مەن رەسەيدىڭ ومبى قالاسىندا وقىپ ءجۇرمىن. بىراق, ماعان «نۇر وتان» پارتياسى مەن «جاس وتان» جاستار قاناتى قىمبات. سەبەبى, مەن التى جىلدان بەرى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسىمىن. وسى ۋاقىت ماعان ءومىر مەكتەبى بولدى.
شەتەلدە ءبىلىم الىپ جۇرگەن قازاقستاندىق جاستار از ەمەس. ولاردىڭ بارلىعى ەرتەڭگى كۇنى ەلىمىزگە ورالىپ, قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, ومىرشەڭ باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسادى دەگەن سەنىمدەمىن. ويتكەنى, مەملەكەت بىزدەردى شەتەلدەردىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋىمىزعا قامقورلىق جاساۋدا. بىزدەر سول قامقورلىقتى ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
جازىپ العان
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.
جاڭا دوكترينا – قازاقستاندىق
ساياسي جۇيە ۇنەمى ءتۇرلى ىشكى جانە سىرتقى اسەرلەر, قۇبىلىستار, ۇردىستەر مەن كۇشتەر ىقپالىندا بولادى. سايكەسىنشە, مىندەتتەردى تيىمدىلىكپەن جۇزەگە اسىرۋدا دەسترۋكتيۆتى جانە تۇراقسىزداندىراتىن فاكتورلاردان ساقتانۋ كەرەك.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزىنە ءتان ساياسي جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا دەيىن ەلىمىزدە ۇستەمدىك يدەولوگياسىنا سۇيەنگەن بىرپارتيالىق جۇيە قالىپتاسقان ەدى. قازاقستانداعى جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرى بارىسىندا قاجەتتى ەكونوميكالىق وزگەرىستەردى ۇيىمداستىرۋ قوعامنىڭ ساياسي جۇيەسىن رەفورمالاۋ شارالارىمەن قاتار ءجۇردى.
قازىرگى زامانعى ساياسي جۇيەنىڭ تالاپتارى مەن سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋداعى قالىپتاسقان دەموكراتيالىق قوعامنىڭ مىزعىماس قاجەتتىلىگى ورنىن تولتىرۋدا ساياسي پارتيالار قىزمەتىنىڭ ءرولى جوعارى. سوندىقتان بۇگىنگى قازاقستانداعى كوپپارتيالىق جۇيەنىڭ قالىپتاسۋى جاعدايىندا اتالعان ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتىنىڭ ساياسي جۇيەدەگى ورنى ەرەكشە. سەبەبى, ساياسي پارتيالار مەملەكەت سەكىلدى ساياسي جۇيەنىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارى قاتارىندا سانالادى.
ساياسي پارتيالار ماڭىزدىلىعى مەن ءرولى ونىڭ قوعامداعى ورنىمەن قاتار, ازاماتتىق قوعامدى جەتىلدىرۋدەگى قىزمەتىمەن دە ولشەنەدى. ازاماتتىق قوعامنىڭ كەمەلدەنۋى قوعامدىق دامۋدىڭ بارلىق قۇرىلىمدارىنداعى قىزمەتتىڭ دەموكراتيالىعى دارەجەسىمەن ولشەنەدى. بۇل تۇستا مۇنداي شارالاردىڭ نەگىزگى باستاماشىسى سانالاتىن «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ءرولى مەن ورنى بولەك. الەمدىك قوعامداستىق, وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار دا پارتيانىڭ بۇگىنگى قىزمەتىنە جوعارى باعا بەرۋدە.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەكتى قابىلداپ, كەزەكتى سەزگە دوكترينا ازىرلەۋدى تاپسىرعانى بەلگىلى. قۇجات «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ دا بيلىك پارتياسىنىڭ XXI عاسىرداعى ءرولىن, كوزقاراسى مەن ورنىن قامتاماسىز ەتەتىن جۇيەلەنگەن ىرگەلى باعدارلاما بولعالى تۇر. وسى ماقساتتا پارتيا ءوز قىزمەتىن باستى جەتى باعىتقا شوعىرلاندىرىپ ۇلگەردى.
دوكترينانى دايىنداۋ بويىنشا ماجىلىستەرگە پارتيا ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن كورنەكتى قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى. «پارتيا كونستيتۋتسياسى» دەپ ايدار تاققان كوپتەگەن ساراپشىلار ويلارىنا ساي, اتالعان قۇجاتتىڭ كەلەشەگى وسى ازاماتتار قولىندا بولدى.
ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى بەينەلەنەتىن باعدارلامادا قازاقستاندىق قوعامنىڭ تومەندەگى نەگىزگى باعىتتارىنا باسىمدىق بەرىلدى: ەڭبەك ەتۋ قۇقىعى, ىنتىماقتاستىق, وتباسى قۇندىلىقتارى جانە ت.ب. دوكترينا ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنداعى باسىم باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋدا قازاقستاندىقتاردى جۇمىلدىراتىندىعىنا كۇمان جوق. سوندىقتان جاڭا تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزگى قاعيدالارى فيلوسوفيالىق-دۇنيەتانىمدىق ساياسي قۇجات ەكەندىگىن تانىتىپ وتىر.
جاڭا قۇجاتتا جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم باعىتتارىنا باسىم نازار اۋدارىلعان. بۇل – اسا ماڭىزدى ماسەلە. ويتكەنى, جاھاندانۋ داۋىرىندە ۇلتتىق-مادەني قۇندىلىقتاردىڭ ءالسىرەۋ قاۋپى بار كەزدە جانە جاھاندىق قۇندىلىقتار سالماعى ارتىپ تۇرعان تۇستا پاتريوتيزم بەلگىلەرىن پىسىقتاۋ قاجەت ەكەنى انىق. قازىرگى قوعامدا ورىن الىپ جاتقان ترانسفورماتسيالىق ۇدەرىستەر پاتريوتيزم مەن ونىڭ مازمۇنىنا وزگەرىستەر ەنگىزگەندىگىن بارشامىز بىلەمىز.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعام تابىسىنىڭ نەگىزى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. بۇل باعىتتاعى باستى ماقسات قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ جانە نىعايتۋ بولىپ تابىلعاندىقتان, مەملەكەت, قوعام, ۇلت رەتىندەگى ءومىر ءسۇرۋدىڭ اينىماس شارتتارىن ۇنەمى دامىتىپ وتىرۋعا ءتيىسپىز.
جالپى, پاتريوتتى تاربيەلەۋ – وتباسى, ۇجىم, مەكتەپ, قوعامدىق ۇيىمدار سەكىلدى الەۋمەتتىك ورتانىڭ نىساندارىنىڭ وبەكتيۆتى فاكتورلارىنىڭ ىقپالى مەن ءينديۆيدتىڭ رۋحاني-تاجىريبەلىك قىزمەتىنىڭ سۋبەكتيۆتى شارتتارىندا ورىن الاتىن الەۋمەتتىك ۇدەرىس. پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ جۇمىسى – مەملەكەتتىلىكتى بەكىتۋدىڭ جانە ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى شارتتاردىڭ ءبىرى. بۇل شارا جۇيەلى تۇردە ءجۇرىپ, ساياسي الەۋمەتتەندىرۋدىڭ ينستيتۋتتارى ارقىلى ءوز باعىتتارىن ايقىنداۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىز. پاتريوتيزم سوزبەن نەمەسە كەز كەلگەن شارامەن ەمەس, اينالادا بولىپ جاتقان جاعدايلارعا بايلانىستى قالىپتاساتىندىعىن تۇسىنگەن ابزال. ەگەر ولار دۇرىس, جاقسى ءومىر كورسە, ەگەر ەڭبەگى مەن زەيىنىنە قۇرمەت كورسەتىلگەنىن سەزىنسە, الەۋمەتتىك جۇيە ادىلەتتى جۇرسە, جاعىمدى پىكىر ورنىعادى. اتالعان قاجەتتىلىكتەردى ادامزات سەزىنبەسە, قانشالىقتى ادەمى سوزدەر مەن شارالار ءوتكىزىلگەنىمەن, ونىڭ كوزبوياۋشىلىق ەكەنى انىق سەزىلىپ تۇرادى. سوندىقتان ەلباسى جولداۋىنداعى باسىمدىقتار ەلىمىز ءۇشىن بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق پەن ءوسىپ-وركەندەۋدىڭ «التىن عاسىرى» كەزەڭىندە كوزدەگەن ماقساتتارعا مىندەتتى تۇردە جەتكىزەتىندىگىنە جانە جاڭا دوكترينا ستراتەگيامەن قاتار 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ يدەولوگياسى بولاتىنىنا قازاقستان حالقى ۇلكەن سەنىم ارتادى.
مۇرات ناسيموۆ,
ساياسي عىلىمدار كانديداتى.
