بۋندەستاگ باس ءمۇفتيدى ۇيىپ تىڭدادى

باس ءمۇفتي, شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت گەر­مانيا­نىڭ قازاقستانداعى جىلى اياسىن­دا وسى ەلدىڭ “گەرمانيا-قازاق­ستان قوعامى” مەن “جاڭا شىعىس ورتالىعىنىڭ” شاقىرۋى­مەن بەر­ليندە بولىپ, گەرمانيا استانا­سىنىڭ زيالى قاۋىمىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. وعان گەرمانيا پارلا­مەنتى­نىڭ دەپۋتاتتارى, وقۋ ورىن­دارىنىڭ پروفەسسورلارى, ديپلو­ماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى مەن ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى جانە ستۋدەنتتەر قاتىستى. كەشتى “جاڭا شىعىس ورتالىعىنىڭ” ءتورايىمى, دوكتور دينا ۆيلكوۆ­سكي جۇرگى­زىپ وتىردى. ول باس مۇفتيگە قاربالاس جۇمىستارىنا قاراماس­تان, شاقىرۋدى قۇپ الىپ كەلگەنى ءۇشىن راحمەتىن ايتىپ, كەشتى ريزاشىلىق بىلدىرۋمەن اشتى. شەيح ءابساتتار قاجى دەربى­سالى حازرەت “قازاقستانداعى يسلام ءدىنى: وركەندەۋى مەن دامۋى” اتتى بايانداما جاسادى. باس ءمۇفتي جال­پى قازاق ەلىنىڭ رۋحاني, مادەني, عىلىمي تاريحىنا شولۋ جاساي كەلە, قازاقستاننىڭ ءدىنى, ءدىلى, كەشەگىسى مەن بۇگىنىنە توقتالدى. ەلىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى, وتكەنى مەن كەلەشەگى دە اسىل ءدىنىمىز جانە ونىڭ مادەنيەتىمەن بىتە قايناسىپ جاتقاندىعى, قازاق حالقىنىڭ وزىندىك ادەبيەتى مەن مادەنيەتى بار وركەنيەتتى ەل ەكەندىگىن قاداپ ايتتى. قازاق جەرىنەن بۇكىل الەمگە ايگىلى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي, قاۋام اد-دين ءال-يتقاني ءال-فارابي ات-تۇركىستاني, حۇسام اد-دين سىعناقي, مۇحامماد حايدار دۋلاتي سەكىلدى ءماشھۇر عالىمدار شىققاندىعىن ايتا وتىرىپ, ولار­دىڭ شىعارماشىلىعىنا توق­تال­دى. جينالعان قاۋىم ءسۇيسى­نە تىڭ­داعان بايانداما ءبىر جارىم ساعاتقا سوزىلدى. كەزدەسۋدە كوپتەگەن سۇرا­ق­تارعا تولىققاندى جاۋاپتار بەرىلدى. جينالعان جۇرتشىلىقتى ەلى­مىز­دىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن, رۋحا­ني-مادەني ومىرىنەن مولىراق سۋسىنداتۋ ماقساتىندا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقار­ماسىنىڭ تاپسىرىسىمەن “قازاق­فيلم” كينوستۋدياسى تۇسىرگەن “يسلام – اتا بابا ءدىنىمىز” اتتى دەرەكتى فيلم دە كورسەتىلدى. باس ءمۇفتي, شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت اتاقتى رەيحستاگتا گەرمانيا بۋندەستاگى­نىڭ (پارلامەنتىنىڭ) دەپۋتاتتارى, “گەرمانيا – ورتالىق ازيا” پارلامەنت توبىنىڭ مۇشەلەرى مەن توپ ءتورايىمى دوكتور داگمار ەنكەلماننمەن كەزدەستى. ورتاق اڭگىمەگە الەمدەگى تىنىشتىق, دىندەر مەن ۇلىستارارالىق ءتۇسىنىس­تىك پەن دوستىق, سىيلاستىق جايى وزەك بولدى. ءدىنباسى ەلىمىزدەگى 26 ۇلتتان تۇراتىن مۇسىلماندار مەن وزگە دە ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىعىن, ىنتىماق پەن بىرلىك ارقاسىندا قازاق­ستان­نىڭ مۇسىلمان ەلدەرى اراسىنان سۋىرىلىپ شىعىپ ەقىۇ سەكىلدى ۇلكەن ۇيىمعا توراعا بولىپ وتىرعانى, كەلەر 2011 جىلى يكۇ-عا دا باسشىلىق جاسايتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. داگمار حانىم گەرمانيادا حريستياندارمەن قاتار سولتۇستىك-افريكالىق جانە تۇركيالىق مۇسىل­ماندار تۇراتىنىن, وزدەرى­نىڭ دە گەرمانيا حالقى اراسىن­داعى دوستىق پەن سىيلاستىققا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن ەسكە الدى. وسى ماسەلەگە بايلانىستى ەكىجاق­تى پىكىر الىسىلدى. داگمار ەن­كەل­مانن قازاقستاندا ەلباسى مەن ءدىن وكىلدەرىنىڭ ءدىن مەن ۇلتتار اراسىنداعى ەشقانداي دا الاۋىز­دىققا جول بەرمەيتىنى, مۇنىڭ وتە دۇرىس ەكەنى, ءارى قاراي دا سولاي بولا بەرۋگە تىلەكتەستىگىن جەتكىزدى. كەزدەسۋ سونداي-اق ءدىني-رۋحا­نيات, مادەنيەت سالالارى بويىن­شا دا اۋقىمدى ۇنقاتىسۋمەن جالعاستى. شەيح ءابساتتار قاجى دەربى­سالى حازرەت رەيحستاگتا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ىزدەرىن كورىپ, مۇنداي الەم حالقىنا ۇلكەن قايعى-قاسىرەت اكەلگەن سوعىستىڭ ەكىنشى رەت قايتالانباۋىن تىلەپ, دۇعا جاسادى. باس ءمۇفتي ۇلتتار مەن ۇلىس­تار­ارالىق قاتىناسقا ءدىندى جامى­لىپ سىزات تۇسىرۋگە جانە ءدىن مەن ساياساتتى ارالاستىرۋعا جول بەرۋگە بولمايتىنىن قاپەرگە الدى. كەز-كەلگەن دىنارالىق دۇردارازدىققا الىپ باراتىن ءىس-ارەكەتكە قاشان­دا تويتارىس بەرىلىپ وتىرىلۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ۇشىراسۋدا قازاقستاننىڭ باس ءمۇفتيى ەلىمىزدە زىميان پيعىل­دارىن ىسكە اسىرىپ جۇرگەن جات شەتەلدىك ءدىني سەكتالاردىڭ گەر­مانيادا بار-جوعىن سۇرادى. داگ­مار حانىم ولاردىڭ گەرما­نيا­دا دا وزدەرىن ءدىنبىز دەپ ساناپ ءجۇر­گەن­دىكتەرىمەن نەمىس ەلى ولاردى سەكتا دەپ سانايتىنىن, ولارعا جول بەرىلە بەرمەيتىندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. ءدىنباسى جۇما نامازىن گەرمانيا مۇسىلماندارىمەن بىرگە بەرليندەگى ورتالىق “شاھيدتەر” مەشىتىندە وقىدى. ول مەشىت جانىنداعى “شاھيدتەر” قابىر­ستانىندا جەرلەنگەن قازاق ەلىنىڭ ساڭلاعى, ءىرى قوعام قايراتكەرى مۇستافا شوقاي ارۋاعىنا قۇران اياتتارىن باعىشتادى. باس ءمۇفتي گەرمانيانىڭ سىرت­قى ىستەر مينيسترلىگىنە دە زيارات جاساپ, وندا سىرتقى ىستەر ۆەدومستۆوسىنىڭ ورتالىق ازيا جانە كاۆكاز ەلدەرى ءبولىمىنىڭ باستىعى يوحانن رەگەنبرەحت مىر­زامەن ەكى جاقتى كەزدەسۋ وتكىز­دى. وندا ەكى ەلدىڭ قارىم- قاتىناس­تارى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. “ەلىمىزدەگى ۇلتتار مەن ۇلىستار دىنگە نەمەسە ۇلتقا ءبولىنىپ بىرىمەن ءبىرى جانجالداسىپ كورگەن ەمەس. بىرلىك پەن ىنتىماق قازاقستان­نىڭ ەڭ باستى بايلىعى ءارى مىز­عىماس تۇعىرى”, – دەدى ءدىن­باسى ءوز سوزىندە. باس ءمۇفتي يوحانن مىرزاعا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ سوڭعى ون جىلدا اتقارعان جەمىستى قىزمەتى, سونداي اق اسىل ءدىنىمىزدىڭ مۇسىل­ماندار اراسىنداعى دامۋ بارىسى جايلى اڭگىمەلەدى. ء“دىني ءتوزىم­دىلىك – ەلباسىمىزدىڭ باستى سايا­ساتىنىڭ ءبىرى. وعان دالەل رەتىن­دە ەلور­دامىز استانادا وتكەن دۇنيە­جۇزى ءداستۇرلى ءدىن ليدەرلەرى­نىڭ ءۇش سەزىن ايتۋعا بولادى. وزىڭىزگە بەلگىلى, بيىل قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىق ەتىپ وتىر”, – دەي كەلە, ول ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 29-30 ماۋسىمىندا استانادا وتەتىن “ەقىۇ-داعى ءدىني ءتوزىم­دىلىك” اتتى حالىقارالىق كون­فە­رەن­تسياعا يوحانن مىرزانى شاقىردى. ۇشىراسۋ سوڭىندا شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت ي.رەگەنبرەحتكە “قازاقستان مۇسىل­­ماندارى ءدىني باسقارماسى” اتتى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن ءتىل­دەرىن­دە جارىق كورگەن كىتابىن سىيلادى. قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى نۇرلان ونجانوۆ مىرزا باس ءمۇف­تي قۇرمەتىنە داستارقان جايىپ, ەل جاڭالىقتارىنا قانىقتى. نەمىس ەلى استاناسىندا وتكەن ۇشىراسۋلارعا گەرمانياداعى قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ قىزمەت­كەر­لەرى: كەڭەسشى سەرىكجان ءاليحانوۆ پەن 3-حاتشى قايرات اسقارعاليەۆ, سونداي-اق قمدب-نىڭ حالىقارا­لىق بايلانىستار جانە حاتتاما ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرجان ماحانوۆ قاتىستى. “ەگەمەن-اقپارات”. سۋرەتتە: بۋندەستاگتاعى ورتالىق ازيا بويىنشا توبىنىڭ جەتەكشىسى داگمار ەنكەلمانن حانىمنىڭ باس مۇفتيگە ءوز ەلىنىڭ پارلامەنتى اتىنان سىيلىق تاپسىرۋ كەزى.