عيمارات, مامان, اپپارات – ءبارى قات
حالىق پەن سالا باسشىلىعىنىڭ اراسىنا ايتارلىقتاي سىنا قاققان, كەيىنگى كەزدەرى الەۋمەتتىك جەلى بەلسەندىلەرى «وڭ جامباسىنا» الىپ وڭدى-سولدى, كەيدە ورىندى-ورىنسىز سىلكىلەي سىناپ جۇرگەن سالا پروبلەمالارى «ەgemen Qazaqstan» گازەتى بەتىندە دە بىرنەشە رەت كوتەرىلىپ, 2018 جىلى 8 تامىزدا «ماڭعىستاۋ مەديتسيناسى نەگە مالتىعىپ تۇر؟» دەگەن كولەمدى ماقالاعا وزەك بولعان ەدى. ماقالادا ايتىلعانداي, باسشىلىق اۋىسادى, پروبلەمالار قالا بەرەدى, ياعني ماڭعىستاۋ مەديتسيناسىندا جىلدار بويى قوردالانعان ماسەلەلەرگە ورىن اۋىستىرعان باسشىلار «مۇراگەرلىك» ەتۋمەن ۋاقىت ءوتىپ جاتىر, ءبىر قىزىعى بىردە ءبىر باسشىنىڭ ەڭ بولماعاندا ءبىر ماسەلەنى شەشۋگە ۇمتىلماۋى تاڭعالارلىق, بۇل – حالىق جاعدايىنا جانى اشىماستىق پا, الدە قاراجات جەتىسپەۋشىلىگى مە نەمەسە «دارىگەرلىك قۇپيا» دەپ ايتىلمايتىن وزگە سەبەبى بار ما – تۇسىنىكسىز.
ماڭعىستاۋدا سالانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايىنىڭ كۇردەلەنۋىنە كىم كىنالى؟ مىسالى, اقتاۋ قالاسىندا وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىقتان باسقا جاڭا دارىگەرلىك عيمارات جوق – كىلەڭ كەڭەس وداعى كەزىنەن قالعان سىرتقى كورىنىسى سۇپ-سۇر اڭقالارى ارسا-ارسا بولعان عيماراتتاردىڭ ىشكى كورىنىستەرى دە ءماز ەمەس – كوڭىل قۇلازىتىپ جىبەرەتىن ەسكى-قۇسقى, وعان دارىگەرلىك قىزمەتتىڭ ساپاسى قوسىلعاندا تۇرعىندارعا رەنجۋدەن باسقا امال دا قالمايدى. ابدەن ەسكىرگەن عيماراتتاردىڭ دەنى قايتا تۇرعىزۋدى نەمەسە كۇردەلى جوندەۋدى تالاپ ەتەتىنى كوزگە كورىنىپ تۇر.
قۇرىلىسى بىرنەشە جىلعا سوزىلعان ونكولوگيالىق ديسپانسەر قولدانىسقا انە-مىنە بەرىلەدى دەپ ءاربىر ەسەپتە ايتىلۋمەن عانا كەلەدى. اقتاۋدا قالالىق اۋرۋحانا جوق, بۇل ماسەلەنىڭ كوتەرىلگەنىنە 15 جىل بولعانمەن, بيىل عانا شەشىلەدى دەگەن جىلىمىق حابار قۇلاققا جەتكەن. بىراق قاشان شەشىلىپ, قولدانىسقا بەرىلەتىنىن, قانشا جىل كۇتۋگە تۋرا كەلەتىنىن ەشكىم بىلمەيدى. ال 120 مىڭ تۇرعىنعا لايىقتالعان ينفەكتسيالىق اۋرۋحانا مەن تۋبەركۋلەز ديسپانسەرىنىڭ احۋالى تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق.
– 1978 جىلى اشىلىپ, كازىرگى تاڭدا 205 كەرەۋەتتەن قۇرالعان, ونىڭ ىشىندە جاڭادان تۋعان نارەستەلەر پاتولوگياسى, جۇيكە جۇيەسى, پەدياتريا, حيرۋرگيا, تراۆماتولوگيا-ورتوپەديا, وتورينولارينگولوگيا, جۇقپالى اۋرۋلار جانە جان ساقتاۋ بولىمدەرى قىزمەت كورسەتەتىن ماڭعىستاۋ وبلىستىق كوپبەيىندى بالالار اۋرۋحاناسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قازىر جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سوڭعى ۇلگىدەگى زاماناۋي قوندىرعىلار ساتىپ الۋ قاجەتتىلىگى بار, الايدا كوپ قاراجاتتى تالاپ ەتەدى. ونى شەشۋ جولدارى ينۆەستيتسيا تارتۋ بولىپ وتىر. اسىرەسە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ دەمەۋشىلىك كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلدى. بيىل اقپان ايىندا «توتال ە ەند پ دۋنگا گمبح» جشس ەسەبىنەن «Hamilton G5» وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتى, رەنتگەندىك دياگنوستيكالىق «س-دۋگا Ares MR» جانە «4ك مەن 3D» فورماتىنداعى لاپاروسكوپيالىق حيرۋرگياعا قاجەتتى بەينەكەشەنى تارتۋ ەتىلگەن. 1 جاسقا تولماعان سابيدەن باستاپ 18 جاس ارالىعىنداعى ءجاسوسپىرىم بالالارعا ءارتۇرلى دەڭگەيدە كۇردەلى وتالار جاسالادى. جىلىنا اۋرۋحاناعا 10 مىڭنىڭ ۇستىندە بالالار جاتقىزىلىپ, ءتۇرلى ەم-دوم الادى. اقتاۋ مەن جاڭاوزەن قالالارى, سونىمەن قاتار بەينەۋ, قاراقيا, تۇپقاراعان, ماڭعىستاۋ جانە مۇنايلى اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىنا كونسۋلتاتيۆتىك-دياگنوستيكالىق كومەكتەر كورسەتىلەدى, دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ج.جامانباەۆا.
تالاي شۋلى وقيعالارعا ارقاۋ بولعان ماڭعىستاۋ وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى جانىنداعى ينفەكتسيالىق بولىمشە دە سىن كوتەرمەيتىن تۇستار كوپ دەسەك, سونىڭ ءبىرى – جوندەۋدىڭ جوقتىعى. 1981 جىلى تۇرعىزىلعان عيمارات كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى, بىراق ماسەلە قارجىعا كەلىپ تىرەلەدى.
اقتاۋ قالاسىنداعى جاعداي وسىنداي بولعاندا, اۋىلدىق جەرلەردىڭ احۋالىنىڭ ماقتانارلىق ەمەس ەكەندىگى ايتپاسا دا بەلگىلى. مىسالى, قاراقيا اۋدانىنداعى سەنەك پەن بوستان اۋىلدىق وكرۋگتەرىندەگى دارىگەرلىك امبۋلاتورياسى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتسە, اققۇدىق جانە ەرالى ستانساسىنداعى مەديتسينالىق پۋنكتتەرگە دە جوندەۋ جۇمىستارى, سونداي-اق فليۋرواپپارات, كومپيۋتەرلىك توموگرافيا, كلينيكالىق زەرتحانالىق اناليزاتورى, وتا جاسايتىن زال, تىنىس الۋ اپپاراتى قاجەت.
مۇنايلى اۋدانىندا كوپ جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاعان اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحانا قۇرىلىسىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتۋدە. حالقىنىڭ سانى 12 مىڭنان اسىپ كەتكەن باتىر اۋىلىندا شۇعىل تۇردە دارىگەرلىك امبۋلاتوريا سالۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداسا, ءدال وسىنداي ماسەلە اتالعان اۋدانداعى داۋلەت, باياندى, قىزىلتوبە, قىزىلتوبە-2, اتامەكەن ەلدى مەكەندەرىنە دە ءتان.
بەينەۋ اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىنا كومپيۋتەرلىك توموگرافيا ساتىپ الىنادى دەپ كۇتىلۋدە. سوندا بۇعان دەيىن اتالعان اۋداننىڭ ناۋقاستارىنا قاتىستى «بەينەۋدەن كت جاسالدى دەگەن» اقپاراتتىڭ وتىرىك بولعانى ما؟ بەينەۋ اۋدانىنىڭ شالعاي اۋىلدارىندا دارىگەرلىك قىزمەت كۇردەلى جاعدايدا. فەلدشەرى جوق اۋىلدا قان قىسىمى كوتەرىلىپ قاتتى اۋىرعان جان ءۇشىن تاڭ الاگەۋىمدە كورشى اۋىلدارعا تەلەفون سوعىپ, بىرىنە-ءبىرى سىلتەۋمەن ولاردىڭ ءبىرى ءتۇس اۋا ءبىر-اق كەلگەنى ەستە.
سونداي-اق اقتاۋ قالالىق پەريناتالدىق ورتالىعىنا فليۋروگرافيالىق اپپارات قاجەت. بۇل قولعا تۇسكەن مالىمەتتەر عانا, ايتپەسە ايتىلماعان, سىرتقا شىعارىلمايتىن ماسەلەلەر قانشاما؟! اپپاراتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى كەز كەلگەن مەديتسينالىق مەكەمەدەگى ماسەلە ەكەندىگىنە ەش كۇمان جوق.
«جەدەل جاردەم» قىزمەتى تۋرالى ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. قىزمەتى بارىنشا ماڭىزدى, قاۋىرت بولسا دا وسى ۋاقىتقا دەيىن جەكە عيماراتى بولماعان ىرگەلى ۇجىمدا مامان جەتىسپەۋى, جىل بويى تاۋلىك سايىن تىنباي زىرعىپ جۇرەتىن كولىكتەردىڭ ءجيى ىستەن شىعۋى دا – مەكەمەنىڭ باستى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى. شاقىرتۋلارعا ۋاقىتىندا كەلمەدى دەپ رەنجيتىن تۇرعىنداردىڭ اتالعان قىزمەتكە وكپەسى قارا قازانداي. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن جانە شەتەلدىك كاسىپورىنداردىڭ قارجىلاندىرۋىمەن ءبىراز ماسەلە شەشىمىن تاپقانمەن, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ كومەگىمەن بىرقاتار تەمىر تۇلپارلارى جوندەۋدەن وتكەنمەن, بۇل ماسەلەنىڭ ۋاقىتشا شەشىمى عانا ەكەن. ماڭعىستاۋدا «103» قىزمەتىنىڭ عيماراتى سانيتارلىق تالاپتارعا ساي ەمەس دەگەن پىكىر قوعامدا ءجيى قوزعالىپ كەلەدى.
دارىگەر مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دە بارىنشا ماڭىزدى. بۇگىندە وڭىردە بارلىق ماماندىقتاعى 250 دارىگەر تاپشى. مامانداردىڭ تۇراقتاماۋىنا باستى سەبەپتىڭ ءبىرى – باسپانا ماسەلەسىنىڭ شەشىلمەۋى ەكەن, قازىر ءار مەكەمە وزىنە قاجەتتى دارىگەرگە ءۇي جالداپ بەرىپ وتىر.
وڭىردەگى بىرقاتار مەديتسينا مەكەمەلەردىڭ كرەديتورلىق قارىزدارى بار. ميلليونداعان بەرەشەگى بار مەكەمەلەردىڭ تىنىسى تارىلاتىنى بەلگىلى نارسە. قارىز قاشان, قالاي جابىلادى؟
جاڭا باسشىعا جۇمىس كوپ
وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا جۋىردا جاڭا باسشى تاعايىندالدى. بۇعان دەيىن ءوزىن بىلىكتى دارىگەر-گينەكولوگ جانە وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىقتى جەمىستى باسقارعان تاجىريبەلى باسشى رەتىندە كورسەتە العان جامال جامانباەۆاعا ەندى بۇكىل وبلىستىڭ مەديتسينا سالاسىنداعى ماسەلەلەرمەن بىلەك سىبانا كۇرەسۋگە تۋرا كەلىپ تۇر. ونىڭ ۇستىنە پاندەميانىڭ ىلاڭىنا تۇسپا-تۇس كەلگەن ول بۇعان دەيىن ابدەن توزىعى جەتىپ, كەتەۋى كەتكەن سالانىڭ جىرتىعىن جاماپ, جوعىن تۇگەندەۋگە مىندەتتى, بىراق مۇمكىندىك قانشالىقتى؟ ادەتتە جىلتىراق ويىن-ساۋىقتاردى وتكىزۋدەن اقشا ايامايتىن وبلىستا حالىقتىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن قاجەتتى دەڭگەيدە قارجى بولىنە مە؟ وسى ورايدا ماڭعىستاۋ مەديتسيناسىنداعى قات-قابات ماسەلەلەردىڭ شەشىمى بولا ما دەگەن ساۋالمەن باسقارما باسشىسىنا ساۋال جولداعان ەدىك.
ونىڭ ايتۋىنشا, اقتاۋ قالاسىندا جانە مۇنايلى اۋدانىندا اۋرۋحانالار, بەينەۋدە جەدەل جاردەم ستانساسى, اۋدانداردا دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار سالۋ جوسپارلانعان. جاڭاوزەندە زاماناۋي مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرۋدە. بيىل اقتاۋدا 300 توسەكتىك كوپبەيىندى قالالىق اۋرۋحانا, جاڭا ينفەكتسيالىق اۋرۋحانا عيماراتىن سالۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپقان.
– مۇنايلى اۋدانىندا ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى باستالادى دەپ كۇتىلۋدە. سالىستىرۋ ءۇشىن: مۇندا حالىق سانى 170 مىڭ ادامدى قۇرايدى, بۇل جاڭاوزەن قالاسى حالقىنىڭ سانىنان 20 مىڭ ادامعا ارتىق. مۇنايشىلار قالاسىندا 8 ءىرى مەديتسينالىق ۇيىم جۇمىس ىستەيدى, ال مۇنايلى اۋدانىندا 1 ەمحانا مەن بىرنەشە دارىگەرلىك امبۋلاتوريا جۇمىس ىستەپ تۇر. العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ قوسىمشا ورتالىقتارىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر, ونىڭ ىشىندە تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەكتى بارىنشا جاقىنداتۋعا, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسىن شەشىپ, مۇنايلى اۋدانىندا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى جامال جامانباەۆا.
بۇدان باسقا, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىلىعى بەينەۋ اۋدانىندا ءوز الدىنا جەدەل جاردەم عيماراتىن سالۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدا. جاڭاوزەندەگى تۋبەركۋلەز ديسپانسەرىنىڭ عيماراتىن ينفەكتسيالىق ستاتسيونارعا بەرۋ ماسەلەسى شەشىلگەن. قاراقيا اۋدانىنىڭ قىزىلساي اۋىلىندا مەديتسينالىق پۋنكتتىڭ قۇرىلىسى باستالماق. تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ دارىگەرلىك امبۋلاتوريالارىندا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مەديتسينالىق پۋنكتتەردى اۆتوكولىكپەن قامتاماسىز ەتۋ, سايىن-شاپاعاتوۆ اۋىلىندا ءموبيلدى دارىگەرلىك امبۋلاتوريا سالۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. «وزەنمۇنايگاز» كومپانياسى جاڭاوزەن قالاسىندا زاماناۋي مەديتسينالىق ورتالىق سالۋدى ءوز موينىنا الدى جانە مەديتسينالىق ۇيىم كوپ ۇزاماي پايدالانۋعا بەرىلەدى.
– ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن جانە ونىڭ بازاسىندا ونكولوگ-دارىگەرلەر ءۇشىن رەزيدەنتۋرا قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر. وسىلايشا, وبلىستا ونكولوگ-دارىگەرلەر تاپشىلىعى ماسەلەسى شەشىلمەك. ماسەلەن, 2016 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ جەتەكشى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەزيدەنتۋراسىنىڭ بازاسى بولىپ تابىلاتىن جانە اكۋشەر-گينەكولوگ دارىگەرلەرىن دايارلايتىن وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىقتا بۇرىن وسىنداي پروبلەما بولاتىن, ءبىز بۇل ماسەلەنىڭ شەشۋ جولدارىن وسىلايشا تاپقان بولاتىنبىز, – دەدى باسقارما باسشىسى.
وڭىردە جاس ماماندار مەن تاجىريبەلى دارىگەرلەردى تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, بيىل مەديتسينالىق مەكەمەلەر 120 دارىگەرمەن تولىعادى دەپ كۇتىلۋدە, سونداي-اق مەملەكەت-جەكە مەنشىك ارىپتەستىك بويىنشا جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن وبلىستىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارىن قۇرساقتا تۋا بىتكەن دامۋ اقاۋلارىن انىقتاۋ ءۇشىن ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋ اپپاراتتارىمەن, ستاتسيونارلىق جانە جىلجىمالى رەنتگەن اپپاراتتارىمەن, مونيتورلارمەن قامتاماسىز ەتۋ, مەديتسينالىق قالدىقتاردى كادەگە جاراتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. ال جەدەل جاردەم قىزمەتى بويىنشا «قازىرگى تاڭدا وبلىستا جەدەل جاردەم قىزمەتىنىڭ سانيتارلىق ماشينالارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى 67 پايىزدى قۇرايدى. ولاردىڭ 60 پايىزى توزعان. جەدەل جاردەم قىزمەتى ءۇشىن ليزينگكە 52 سانيتارلىق ماشينا الۋ جوسپاردا بار. وسىلايشا كولىك قىزمەتىنىڭ جابدىقتالۋى 95 پايىزعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە» دەگەن جاۋاپ بەردى.
باسقارمانىڭ جاڭا باسشىسىنىڭ جاۋابىنان ماسەلەلەردى «جابۋلى قازان جابۋلى» كۇيىندە قالدىرماي, شەشۋگە دەگەن تالپىنىس بار ەكەنىن اڭعاردىق. بىراق, بۇعان دەيىن «بولاشاقتا شەشىلەدى, كۇتىلەدى, جوسپارلانعان, پىسىقتالۋدا» دەگەندەي جاۋاپتاردان مەزى بولعان حالىق ناقتى ءىستىڭ ءبىتىپ, مۇنايلى ءوڭىردىڭ مەديتسينا سالاسىندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ بولعانىن قالايدى. ايتپەسە, ءسوز بەن ۋادە تالاي ايتىلىپ, تالاي ۇمىتىلعان. دەمەك, جاڭا باسشىعا اتقاراتىن جۇمىس تا, ايتىلاتىن سىن دا كوپ – جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاي قوردالانعان, پروبلەماسى شاش ەتەكتەن دەنساۋلىق سالاسىن قابىلداپ العان ول ماسەلەگە «مۇراگەر» بولىپ قالماي, بىرقاتارىن شەشە السا دەيمىز.
ماڭعىستاۋ وبلىسى
