قارجى • 02 شىلدە، 2020

تەڭگەڭىزدى ءتيىمدى پايدالاناسىز با؟

51 رەت كورسەتىلدى

قارجىگەرلەر ەڭبەكاقىڭىزدىڭ 10 پايىزىن دەپوزيتكە سالۋعا كەڭەس بەرەدى. شەت مەملەكەتتەردە بالا ومىرگە كەلىسىمەن ونىڭ اتىنان ەسەپشوت اشىپ، اقشا جينايدى. ۇرپاعىمەن قاتار وسكەن سوما كامەلەت جاسقا تولعانشا قوماقتى قارجىعا اينالادى. كەيىن اتا-انا شوتتاعى اقشانى بالانىڭ ءۇي الۋىنا، باسقا دا قاجەتتىلىكتەرىنە جۇمسايدى. ال بىزدە شە؟ بۇل ءۇردىس بار ما ءوزى؟ بالاسى وقۋ بىتىرگەندە بايەك بولاتىن قازاقتىڭ اقشاعا كەلگەندە ۇنەمسىزدىگى ۇنەمى بايقالىپ قالىپ جاتادى. ءسىز اقشانى قانشالىقتى ءتيىمدى پايدالاناسىز؟

بۇگىندە تاپقان تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن دەپوزيتكە جيناۋ ەل ازا­مات­تارىنىڭ قاجەتتى ىسىنە اينالدى. قازىرگى قوعامدا اقشانىڭ باسىن بىرىكتىرۋدىڭ بىردەن ءبىر امالى وسى بولىپ وتىر. ايلىعىن ۇنەمدەپ جۇمساپ، ارتىق قاراجاتىن بانكتە ساقتاعانداردىڭ الدى جەكە باسپاناسىنا جەتىپ تە ۇلگەردى. ال ولاي ىستەۋدىڭ ورايىن تاپپاعاندار قاتارىنان قا­لىپ كەلەدى. سەبەبى كوپشىلىك بانكتى تەك نەسيە بەرەتىن ورتالىق ەسەبىندە قاراستىرادى. ءتىپتى، اۋىل جۇرتى ءالى دە ءىستىڭ مانىسىنە بويلار ەمەس. دەپو­زيتتىك پايىزدىق مولشەرلەمە، مەملەكەت بەرەتىن سىياقى، قاي ۆاليۋتادا جيناعان ءتيىمدى ەكەنىن بىلمەيتىندەر دە بار. بۇگىنگى ءبىزدىڭ اڭگىمەمىز سولار جايىندا بولماق.

سالىمشى رەتىندە تىركەلگەن كۇن­نىڭ وزىندە قارجىنى قاي ۆاليۋتادا جيناعان ءتيىمدى دەگەن سۇراق تۋىندارى زاڭدى. وسى ساۋال اياسىندا ەكو­نوميست دياس باباش بىزبەن پىكىر ال­ماسقان بولاتىن. ماماننىڭ ايتۋىنشا، قاراجاتتى قازىرگى كەزدە ۇلتتىق ۆاليۋتادا جيناعان ءتيىمدى.

– مەن بۇل سۇراقتارعا بۇرىندارى دا جاۋاپ بەرگەنمىن. قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە دوللار باعاسى ءبىر ىزگە تۇسپەي تۇر. بۇل جاعدايدا دوللاردى ساتىپ العان ءتيىمسىز. جىلدىق مولشەرلەمە دە ازايعان، 1 پايىز، ال ۇلتتىق ۆاليۋتادا 12 پايىز، – دەيدى ەكونوميست.

ماسەلەن، ەكى سالىمشى بار دە­لىك، ەكەۋىنىڭ دە جالاقىسى 100 مىڭ تەڭگە. ولار 2015 جىلدان باستاپ 2020 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىن اي سايىن دەپوزيتكە بىردەي سومادا اقشا سالىپ تۇرادى. بىراق ءبىرى تەڭ­گەمەن، ەكىنشىسى دوللارمەن جينايدى. اقشاسىن تەڭگەمەن ساقتاعان سالىمشى اي سايىن 20 مىڭ تەڭگەسىن دەپوزيتكە سالىپ وتىرسا، 5 جىل 6 ايدا 1 ملن 320 مىڭ تەڭگە جينايدى. وعان 12 پايىز جىلدىق مولشەرلەمە قوسىلسا، قورىتىندى سومما 1 ميلليون 500 مىڭ تەڭگە بولادى. ءوز كە­زەگىندە دەپوزيتىن دوللارمەن اشقان سالىمشى اي سايىن 20 مىڭ تەڭگەسىن دوللارعا ايىرباستاپ، دەپوزيتكە سالىپ وتىرسا، 5 جىل 6 ايدا (جىلدىق مولشەرلەمە 3 پايىز بولسا دا) شامامەن ءار جىلعى دوللار باعامىن ەسەپتەگەندە 5800 دوللار جيناقتايدى ەكەن. اقشاعا اينالدىرعاندا قازىرگى دوللار باعامىممەن 2 ملن-نان استام تەڭگە. دەمەك، اقشاسىن دوللارمەن ساقتاعان سالىمشى ۇتىلعان جوق. ونىڭ سالىمى تەڭگەمەن ساقتاعان ادامنان جارتى ملن تەڭگەگە جوعارى. وسى جەردە «وندا نە سەبەپتى اقشانى تەڭگەمەن ساقتاۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ماماندار قازىرگى دوللاردىڭ قۇبىلمالى ۋاقىتىندا ۇلتتىق ۆاليۋتادا اقشا جيناعان تيىمدىرەك دەيدى.

شىنىمەن دە، الەمدەگى توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى دوللار باعامى دا تۇراقسىز. سوندىقتان ەڭ ءتيىمدىسى 50 دە 50 قىلىپ ءبولىپ، ەكى ۆاليۋتادا ساقتاعان پايدالى ما دەگەن ويدا قالاسىز.

دەپوزيت اشۋ مەن اشپاۋدى اركىمنىڭ ءوز ەنشىسىنە قالدىرامىز. دەسە دە، الدىنا ماقسات قويىپ، سالىمشى رەتىندە تىركەلىپ، قاراجات جيناعانداردىڭ پىكىرىنە دە نازار اۋدارساق. مىسالى، ايجان ورالبەكوۆا ستۋدەنت كەزىنەن باستاپ جەكە باسپاناسى بولسا دەپ ارمانداعان. وقۋدان بولەك، قوسىمشا جۇمىس ىستەگەن. ءوزىنىڭ «Dastur show» اتتى كاسىبىن اشقان.

– ءۇي الامىن دەگەن نيەتپەن اقشا جينايىن دەپ شەشتىم. سودان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى مەن باسقا بانكتەردىڭ دەپوزيتتىك پايىزدىق مولشەرلەمەسىن سالىستىردىم. وزىمە كەرەك پليۋستارى مەن مينۋستارىن ەسكەردىم. بانك ماماندارىمەن كەڭەسە كەلە، Kaspi bank-تەن دەپوزيتتىك ەسەپشوت اشىپ، اقشا سالا باستادىم. تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ماعان ءتيىمسىز بولدى. ويتكەنى ونى ۇزبەي 3 جىل بويى، اي سايىن تولىقتىرىپ وتىرساڭ عانا بانك تاراپىنان بەرەتىن 50 پايىز 4،5 پايىزدىق ۇستەمەمەن بەرىلەدى ەكەن. مەنىڭ قولىمدا جيناعان ازىن-اۋلاق اقشا بولعاندىقتان، دە­پو­زيتتىك ەسەپشوت اشتىم. ءسويتىپ قو­لىمداعى بارىن سالدىم دا اي سايىن تاپقانىمدى جيناپ وتىردىم. شامامەن 3 جىلدىڭ ىشىندە 1 بولمەلى پاتەرگە قول جەتكىزدىم، – دەيدى ايجان.

ال جۇمىس ىستەپ، تاپقان جالاقىسى شاشىلماسىن دەگەن اسقار اليەۆ العاشقى ايلىعىنان باستاپ دەپوزيتكە سالىپ وتىرعان. ول ينتەرنەت بانكينگتىڭ كومەگى كوپ تيگەنىن ايتادى.

– اي سايىنعى شىعىننان بولەك ايلىقتان قالعان اقشانى تەڭگەمەن جينادىم. قىسىلعان ۋاقىتتا قاراجات بارىنا سەنىمدىلىك پايدا بولدى. ودان بولەك، جاڭالىقتاردان باعامدار مەن دەپوزيتتىك پايىز تۋرالى قاراپ، وقىپ وتىردىم. دوللار باعامى تۇراقسىز بولىپ، باعاسى تۇسكەن كەزدە دوللار ساتىپ الۋعا تىرىستىم. سول كەزدە وزىمە ەكىنشى ەسەپشوت اشتىم. ول دوللار ۆاليۋتاسىندا بولدى. دوللاردى ارزان باعاعا ساتىپ الساڭ، بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا دوللار باعامى وسكەن ۋاقىتتا ءتيىمدى، – دەگەن ول ءوزىنىڭ ەسەپشوتىنداعى قارجىنى ينتەرنەت بانكينگ ارقىلى باقىلاپ وتىرعان. دەپوزيتىندەگى سالىم مولشەرى وسكەنى ونى قۋانتقانىمەن، شەتەلدەگى بانك­تەردىڭ قۇلدىراۋى كوڭىلىنە كۇدىك ۇيالاتقان. وسى ساتتە ول:

– شىنىمەن دە دەپوزيتتە ەسەپشوت اشىپ، جيناعان ءتيىمدى مە دەگەن ساۋال مازا بەرمەي قويدى. ويتكەنى دەپوزيت – بىرىنشىدەن وزىڭە كومەك بولسا، ەكىنشىدەن، بانككە كومەك. اري­نە شوتتاعى اقشا ءاردايىم وزىڭدىكى ەكەنى ءسوزسىز. ونى كەز كەلگەن ۋاقىتتا شىعارىپ، قاجەتىڭە جۇمساي الاسىڭ. دەسە دە، ول تيىمسىزدىككە اكەلىپ سوعا­دى. جيناعان بونۋستارىڭنان ايىرىلىپ قالاسىڭ. ويلانا كەلە، قو­ماقتى سومانى دەپوزيتتە جيناقتاۋ ءتيىمسىز دەگەن ۇيعارىمعا كەلدىم. قو­ماقتى قارجىنى ەلىمىزدىڭ سەنىمدى بانكتەرىنىڭ بىرىندە ۇياشىق اشىپ، ساقتاعان ءجون. بانك بانكروت بولعان جاعدايدا اقشاڭدى ۋايىمدامايسىڭ. قاراجاتىڭ قاۋىپسىز ساقتالعان دەگەن سەنىمدىلىك قالىپتاسادى، – دەيدى اسقار.

اڭگىمە بارىسىندا بانك بانكروت بولعان جاعدايدا جينالعان قاراجاتتىڭ كۇيى نە بولادى دەگەن سا­ۋال تۋىندادى. وعان بانك قىزمەتكەرلەرى بىلايشا جاۋاپ بەردى.

– بارلىق دەپوزيتتەر دەپوزيتتەردى ساقتاندىرۋ قورىندا ساقتالادى. ءار­بىر بانكتەگى دەپوزيتتەر سوندا ساق­تالادى. ۇلتتىق ۆاليۋتادا 10 ملن تەڭگەگە دەيىن، دوللاردا 5 ملن-عا دەيىن. مىسالى، ءبىزدىڭ بانكتە ءسىزدىڭ 5،8 ملن تەڭگە اقشاڭىز دەپوزيتتە بولسا، بانك بانكروت بولعان كۇننىڭ وزىندە سول اقشاڭىزدى قور قايتارىپ بەرەدى. سوندىقتان ءسىزدىڭ ەسەپشوتىڭىزدا 5 ملن-نان ارتىق اقشا بولسا، باسقا بانكتەرگە سالعان دۇرىس بولادى. سون­دا اقشاڭىزدىڭ ەرتەڭگى تاعدىرىنا الاڭدامايسىز، – دەيدى «Forte bank» باس مەنەدجەرى سانجار ونەرباەۆ.

قارجىلىق جۇمىسىڭىزدىڭ رەت­تەلۋىنەن حاباردار بولاتىن قاراپايىم جانە سەنىمدى ءتاسىلى بار. بانكتىڭ سايتىنا كىرىپ، دەپوزيتتىك كالكۋلياتوردى تابىڭىز، ءسىزدى قىزىقتىرعان جيناق مەرزىمى مەن بارلىق سومالاردى ەسەپتەپ كورىڭىز. كالكۋلياتورلار ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. بىراق قاعيدا بىرەۋ – ءسىزدىڭ «كەيىنگى» جانە «دەيىنگى» سومانى كورىپ، تابىسىڭىزدى سالىستىرۋعا مۇمكىندىگىڭىز بار.

بانكتى تاڭداپ، كەلىسىمگە وتىرعان­نان كەيىن دە ءوز تاڭداۋىڭىزدى جاساۋعا سەبەپ بولعان، سايتتا جازىلعان بارلىق اقپاراتتىڭ كەلىسىمشارتتاعىمەن بىردەي ەكەندىگىنە تاعى دا كوز جەتكىزىڭىز. كەز كەلگەن ادامنىڭ قاتەلەسۋى مۇمكىن. سايتتا ەسكىرگەن نەمەسە بۇرمالانعان اقپاراتتىڭ بولۋى ابدەن مۇمكىن. قانداي جاعداي بولسىن، ماسەلە ءسىزدىڭ اقشاڭىزعا قاتىستى بولسا وزىڭىزدەن باسقا ەشكىمگە سەنىم ارتپاڭىز. سەبەبى بۇل – ءسىزدىڭ مۇددەڭىز ءۇشىن.

ءيا، الەمدەگى الاساپىران ادامدى ءارتۇرلى كۇيگە يتەرمەلەۋدە. تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋى ەلدىڭ دەنىن ەسەڭگىرەتتى. دەسە دە الدا ءالى تۇراقتىلىقتىڭ بولاتىنى ءشۇباسىز. تەك ءسىز اقشانى ءتيىمدى جۇمساۋدىڭ ءتاسىلىن تابىڭىز. قاي ۆاليۋتا بولسىن، قارجىنى دەپوزيتكە سالۋ – بۇگىنگى زاماندا ەڭ ۇتىمدى جول. سول جول ارقىلى ماقساتتارىڭىزعا جەتە الاسىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ءدۇبىرلى «دالا ديدارى»

ونەر • بۇگىن، 08:34

تۇيە كوتەرگەن تيمۋر

ايماقتار • بۇگىن، 08:32

جىگەر جانىعان جۇزدەسۋ

ساياسات • بۇگىن، 08:26

ۆاكتسينالاۋ – ماڭىزدى مىندەت

ۇكىمەت • بۇگىن، 08:17

قاراعاندىدا كارانتين كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

بيزنەستە ايەلدەردىڭ ۇلەسى قانداي؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:59

URKER ۇسىنعان ۇزدىكتەر

ونەر • بۇگىن، 07:57

كوروناۆيرۋس باسەڭدەر ەمەس

الەم • بۇگىن، 07:56

كەشىرىم ايى كەلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:50

ءۇشىنشى بەسجىلدىق: مەجە مەن مىندەت

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:35

بايراعى بيىك باعزى ونەر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:33

ەكى الپاۋىتتىڭ ايقاسى

بوكس • بۇگىن، 07:25

پاۆلوداردا جاعداي كۇردەلەنە ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:21

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار