بۇگىندە تاپقان تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن دەپوزيتكە جيناۋ ەل ازاماتتارىنىڭ قاجەتتى ىسىنە اينالدى. قازىرگى قوعامدا اقشانىڭ باسىن بىرىكتىرۋدىڭ بىردەن ءبىر امالى وسى بولىپ وتىر. ايلىعىن ۇنەمدەپ جۇمساپ, ارتىق قاراجاتىن بانكتە ساقتاعانداردىڭ الدى جەكە باسپاناسىنا جەتىپ تە ۇلگەردى. ال ولاي ىستەۋدىڭ ورايىن تاپپاعاندار قاتارىنان قالىپ كەلەدى. سەبەبى كوپشىلىك بانكتى تەك نەسيە بەرەتىن ورتالىق ەسەبىندە قاراستىرادى. ءتىپتى, اۋىل جۇرتى ءالى دە ءىستىڭ مانىسىنە بويلار ەمەس. دەپوزيتتىك پايىزدىق مولشەرلەمە, مەملەكەت بەرەتىن سىياقى, قاي ۆاليۋتادا جيناعان ءتيىمدى ەكەنىن بىلمەيتىندەر دە بار. بۇگىنگى ءبىزدىڭ اڭگىمەمىز سولار جايىندا بولماق.
سالىمشى رەتىندە تىركەلگەن كۇننىڭ وزىندە قارجىنى قاي ۆاليۋتادا جيناعان ءتيىمدى دەگەن سۇراق تۋىندارى زاڭدى. وسى ساۋال اياسىندا ەكونوميست دياس باباش بىزبەن پىكىر الماسقان بولاتىن. ماماننىڭ ايتۋىنشا, قاراجاتتى قازىرگى كەزدە ۇلتتىق ۆاليۋتادا جيناعان ءتيىمدى.
– مەن بۇل سۇراقتارعا بۇرىندارى دا جاۋاپ بەرگەنمىن. قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە دوللار باعاسى ءبىر ىزگە تۇسپەي تۇر. بۇل جاعدايدا دوللاردى ساتىپ العان ءتيىمسىز. جىلدىق مولشەرلەمە دە ازايعان, 1 پايىز, ال ۇلتتىق ۆاليۋتادا 12 پايىز, – دەيدى ەكونوميست.
ماسەلەن, ەكى سالىمشى بار دەلىك, ەكەۋىنىڭ دە جالاقىسى 100 مىڭ تەڭگە. ولار 2015 جىلدان باستاپ 2020 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىن اي سايىن دەپوزيتكە بىردەي سومادا اقشا سالىپ تۇرادى. بىراق ءبىرى تەڭگەمەن, ەكىنشىسى دوللارمەن جينايدى. اقشاسىن تەڭگەمەن ساقتاعان سالىمشى اي سايىن 20 مىڭ تەڭگەسىن دەپوزيتكە سالىپ وتىرسا, 5 جىل 6 ايدا 1 ملن 320 مىڭ تەڭگە جينايدى. وعان 12 پايىز جىلدىق مولشەرلەمە قوسىلسا, قورىتىندى سومما 1 ميلليون 500 مىڭ تەڭگە بولادى. ءوز كەزەگىندە دەپوزيتىن دوللارمەن اشقان سالىمشى اي سايىن 20 مىڭ تەڭگەسىن دوللارعا ايىرباستاپ, دەپوزيتكە سالىپ وتىرسا, 5 جىل 6 ايدا (جىلدىق مولشەرلەمە 3 پايىز بولسا دا) شامامەن ءار جىلعى دوللار باعامىن ەسەپتەگەندە 5800 دوللار جيناقتايدى ەكەن. اقشاعا اينالدىرعاندا قازىرگى دوللار باعامىممەن 2 ملن-نان استام تەڭگە. دەمەك, اقشاسىن دوللارمەن ساقتاعان سالىمشى ۇتىلعان جوق. ونىڭ سالىمى تەڭگەمەن ساقتاعان ادامنان جارتى ملن تەڭگەگە جوعارى. وسى جەردە «وندا نە سەبەپتى اقشانى تەڭگەمەن ساقتاۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ماماندار قازىرگى دوللاردىڭ قۇبىلمالى ۋاقىتىندا ۇلتتىق ۆاليۋتادا اقشا جيناعان تيىمدىرەك دەيدى.
شىنىمەن دە, الەمدەگى توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى دوللار باعامى دا تۇراقسىز. سوندىقتان ەڭ ءتيىمدىسى 50 دە 50 قىلىپ ءبولىپ, ەكى ۆاليۋتادا ساقتاعان پايدالى ما دەگەن ويدا قالاسىز.
دەپوزيت اشۋ مەن اشپاۋدى اركىمنىڭ ءوز ەنشىسىنە قالدىرامىز. دەسە دە, الدىنا ماقسات قويىپ, سالىمشى رەتىندە تىركەلىپ, قاراجات جيناعانداردىڭ پىكىرىنە دە نازار اۋدارساق. مىسالى, ايجان ورالبەكوۆا ستۋدەنت كەزىنەن باستاپ جەكە باسپاناسى بولسا دەپ ارمانداعان. وقۋدان بولەك, قوسىمشا جۇمىس ىستەگەن. ءوزىنىڭ «Dastur show» اتتى كاسىبىن اشقان.
– ءۇي الامىن دەگەن نيەتپەن اقشا جينايىن دەپ شەشتىم. سودان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى مەن باسقا بانكتەردىڭ دەپوزيتتىك پايىزدىق مولشەرلەمەسىن سالىستىردىم. وزىمە كەرەك پليۋستارى مەن مينۋستارىن ەسكەردىم. بانك ماماندارىمەن كەڭەسە كەلە, Kaspi bank-تەن دەپوزيتتىك ەسەپشوت اشىپ, اقشا سالا باستادىم. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ماعان ءتيىمسىز بولدى. ويتكەنى ونى ۇزبەي 3 جىل بويى, اي سايىن تولىقتىرىپ وتىرساڭ عانا بانك تاراپىنان بەرەتىن 50 پايىز 4,5 پايىزدىق ۇستەمەمەن بەرىلەدى ەكەن. مەنىڭ قولىمدا جيناعان ازىن-اۋلاق اقشا بولعاندىقتان, دەپوزيتتىك ەسەپشوت اشتىم. ءسويتىپ قولىمداعى بارىن سالدىم دا اي سايىن تاپقانىمدى جيناپ وتىردىم. شامامەن 3 جىلدىڭ ىشىندە 1 بولمەلى پاتەرگە قول جەتكىزدىم, – دەيدى ايجان.
ال جۇمىس ىستەپ, تاپقان جالاقىسى شاشىلماسىن دەگەن اسقار اليەۆ العاشقى ايلىعىنان باستاپ دەپوزيتكە سالىپ وتىرعان. ول ينتەرنەت بانكينگتىڭ كومەگى كوپ تيگەنىن ايتادى.
– اي سايىنعى شىعىننان بولەك ايلىقتان قالعان اقشانى تەڭگەمەن جينادىم. قىسىلعان ۋاقىتتا قاراجات بارىنا سەنىمدىلىك پايدا بولدى. ودان بولەك, جاڭالىقتاردان باعامدار مەن دەپوزيتتىك پايىز تۋرالى قاراپ, وقىپ وتىردىم. دوللار باعامى تۇراقسىز بولىپ, باعاسى تۇسكەن كەزدە دوللار ساتىپ الۋعا تىرىستىم. سول كەزدە وزىمە ەكىنشى ەسەپشوت اشتىم. ول دوللار ۆاليۋتاسىندا بولدى. دوللاردى ارزان باعاعا ساتىپ الساڭ, بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا دوللار باعامى وسكەن ۋاقىتتا ءتيىمدى, – دەگەن ول ءوزىنىڭ ەسەپشوتىنداعى قارجىنى ينتەرنەت بانكينگ ارقىلى باقىلاپ وتىرعان. دەپوزيتىندەگى سالىم مولشەرى وسكەنى ونى قۋانتقانىمەن, شەتەلدەگى بانكتەردىڭ قۇلدىراۋى كوڭىلىنە كۇدىك ۇيالاتقان. وسى ساتتە ول:
– شىنىمەن دە دەپوزيتتە ەسەپشوت اشىپ, جيناعان ءتيىمدى مە دەگەن ساۋال مازا بەرمەي قويدى. ويتكەنى دەپوزيت – بىرىنشىدەن وزىڭە كومەك بولسا, ەكىنشىدەن, بانككە كومەك. ارينە شوتتاعى اقشا ءاردايىم وزىڭدىكى ەكەنى ءسوزسىز. ونى كەز كەلگەن ۋاقىتتا شىعارىپ, قاجەتىڭە جۇمساي الاسىڭ. دەسە دە, ول تيىمسىزدىككە اكەلىپ سوعادى. جيناعان بونۋستارىڭنان ايىرىلىپ قالاسىڭ. ويلانا كەلە, قوماقتى سومانى دەپوزيتتە جيناقتاۋ ءتيىمسىز دەگەن ۇيعارىمعا كەلدىم. قوماقتى قارجىنى ەلىمىزدىڭ سەنىمدى بانكتەرىنىڭ بىرىندە ۇياشىق اشىپ, ساقتاعان ءجون. بانك بانكروت بولعان جاعدايدا اقشاڭدى ۋايىمدامايسىڭ. قاراجاتىڭ قاۋىپسىز ساقتالعان دەگەن سەنىمدىلىك قالىپتاسادى, – دەيدى اسقار.
اڭگىمە بارىسىندا بانك بانكروت بولعان جاعدايدا جينالعان قاراجاتتىڭ كۇيى نە بولادى دەگەن ساۋال تۋىندادى. وعان بانك قىزمەتكەرلەرى بىلايشا جاۋاپ بەردى.
– بارلىق دەپوزيتتەر دەپوزيتتەردى ساقتاندىرۋ قورىندا ساقتالادى. ءاربىر بانكتەگى دەپوزيتتەر سوندا ساقتالادى. ۇلتتىق ۆاليۋتادا 10 ملن تەڭگەگە دەيىن, دوللاردا 5 ملن-عا دەيىن. مىسالى, ءبىزدىڭ بانكتە ءسىزدىڭ 5,8 ملن تەڭگە اقشاڭىز دەپوزيتتە بولسا, بانك بانكروت بولعان كۇننىڭ وزىندە سول اقشاڭىزدى قور قايتارىپ بەرەدى. سوندىقتان ءسىزدىڭ ەسەپشوتىڭىزدا 5 ملن-نان ارتىق اقشا بولسا, باسقا بانكتەرگە سالعان دۇرىس بولادى. سوندا اقشاڭىزدىڭ ەرتەڭگى تاعدىرىنا الاڭدامايسىز, – دەيدى «Forte bank» باس مەنەدجەرى سانجار ونەرباەۆ.
قارجىلىق جۇمىسىڭىزدىڭ رەتتەلۋىنەن حاباردار بولاتىن قاراپايىم جانە سەنىمدى ءتاسىلى بار. بانكتىڭ سايتىنا كىرىپ, دەپوزيتتىك كالكۋلياتوردى تابىڭىز, ءسىزدى قىزىقتىرعان جيناق مەرزىمى مەن بارلىق سومالاردى ەسەپتەپ كورىڭىز. كالكۋلياتورلار ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. بىراق قاعيدا بىرەۋ – ءسىزدىڭ «كەيىنگى» جانە «دەيىنگى» سومانى كورىپ, تابىسىڭىزدى سالىستىرۋعا مۇمكىندىگىڭىز بار.
بانكتى تاڭداپ, كەلىسىمگە وتىرعاننان كەيىن دە ءوز تاڭداۋىڭىزدى جاساۋعا سەبەپ بولعان, سايتتا جازىلعان بارلىق اقپاراتتىڭ كەلىسىمشارتتاعىمەن بىردەي ەكەندىگىنە تاعى دا كوز جەتكىزىڭىز. كەز كەلگەن ادامنىڭ قاتەلەسۋى مۇمكىن. سايتتا ەسكىرگەن نەمەسە بۇرمالانعان اقپاراتتىڭ بولۋى ابدەن مۇمكىن. قانداي جاعداي بولسىن, ماسەلە ءسىزدىڭ اقشاڭىزعا قاتىستى بولسا وزىڭىزدەن باسقا ەشكىمگە سەنىم ارتپاڭىز. سەبەبى بۇل – ءسىزدىڭ مۇددەڭىز ءۇشىن.
ءيا, الەمدەگى الاساپىران ادامدى ءارتۇرلى كۇيگە يتەرمەلەۋدە. تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋى ەلدىڭ دەنىن ەسەڭگىرەتتى. دەسە دە الدا ءالى تۇراقتىلىقتىڭ بولاتىنى ءشۇباسىز. تەك ءسىز اقشانى ءتيىمدى جۇمساۋدىڭ ءتاسىلىن تابىڭىز. قاي ۆاليۋتا بولسىن, قارجىنى دەپوزيتكە سالۋ – بۇگىنگى زاماندا ەڭ ۇتىمدى جول. سول جول ارقىلى ماقساتتارىڭىزعا جەتە الاسىز.
