سۋ رەسۋرستارىنىڭ 46%-ى سىرتتان كەلەدى
الايدا وسى قاراپايىم نۇسقاۋلىقتى ورىنداۋدىڭ ءوزى وڭاي بولماي تۇر. نەگە دەسەڭىز, جۇمىر پلانەتامىزدا سۋ تاپشىلىعىن 2,4 ملرد ادام كورىپ وتىر. ساپالى سۋعا ءزارۋ بولىپ وتىرعان ەلدەردىڭ الەمدىك رەيتينگىندە قازاقستان 68 مەملەكەتتىڭ اراسىندا 60-ورىندا تۇراقتاعان. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, 2040 جىلعا قاراي ەلىمىزدە سۋدى تۇتىنۋ دەڭگەيى 56%-عا ءوسىپ, سۋ رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى جىلىنا 12 تەكشە شاقىرىمدى قۇراۋى مۇمكىن.
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, قازاقستانداعى سۋ رەسۋرستارىنىڭ كولەمى 101 تەكشە شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ 54%-ى ەلىمىزدىڭ ىشىندە قالىپتاسسا, قالعان 46%-ى شەكارالاس ەلدەردەن كەلەدى. جەر استىنداعى سۋ قورىنىڭ كولەمى جىلىنا – 15,5 تەكشە شاقىرىم. ارنايى بارلاۋدىڭ ناتيجەسىندە سۋ قورىنىڭ 3,5 مىڭنان استام كوزدەرى انىقتالدى.
دەسە دە سالاعا جاۋاپتى مينيستر سۋ شارۋاشىلىعى باعىتىندا تۇيتكىلدى پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنىن جاسىرعان جوق. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل وزەن اعىندارىنىڭ باياۋلىعى مەن تۇتىنۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى سالدارىنان ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى كەزەڭدە حالىقتى سۋمەن قامتۋداعى بولجامنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى. ەكىنشىدەن, ارنالاردىڭ جانە يرريگاتسيالىق جۇيەلەردىڭ كۇرت توزۋى سۋدى تاسىمالداۋداعى شىعىنداردىڭ كوبەيۋىنە سەبەپ. ناقتى ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا شىعىن كولەمى 50%-عا جەتكەن.
«بۇل ورايدا 2030 جىلى قوسىمشا جەر ءۇستى سۋ رەسۋرستارىن ۇلعايتۋ ەسەبىنەن 100 شاقىرىم دەڭگەيىندە سۋ بالانسىن ساقتاۋ, سۋارمالى جەرلەردى 1,4 ملن گەكتاردان 3 ملن گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ ءۇشىن جاڭا يرريگاتسيالىق جۇيەلەردى سالۋ, سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جانە قايتا جاڭارتۋ, سۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ, سۋدى ۇنەمدەۋ جانە تاعى باسقا مىندەتتەر الدىمىزدا تۇر.
2019 جىلى 66 مىڭ گەكتار القاپتا سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمى قالپىنا كەلتىرىلدى. ەلىمىزدىڭ 5 وڭىرىندە (الماتى, جامبىل, تۇركىستان, قىزىلوردا جانە اقتوبە وبلىستارى) سۋارمالى جەرلەردىڭ شامامەن جارتى ملن گەكتارىنىڭ (492 مىڭ گا) سۋمەن قامتىلۋىن ارتتىرىپ, قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا ءتيىستى جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى سوماسى – 274 ملرد تەڭگە.
تۇتاستاي العاندا, 3 جىل ىشىندە ءبىز 6,7 مىڭ شاقىرىمنان استام ارنالاردىڭ, 4 سۋ قويماسىنىڭ, 4 سۋ تورابىنىڭ, 239 تىك درەناج ۇڭعىماسىنىڭ جانە 23 مىڭ وزگە دە سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىن قايتا جاڭعىرتاتىن بولامىز», دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
الداعى ەكى جىلدا جالپى ۇزىندىعى 1,2 مىڭ شاقىرىم بولاتىن 6 جوبانىڭ قۇرىلىسى (قاسكەلەڭ, ەسكۋلينو, جيدەلى, تالاپ, پرەسنوۆ 1, پرەسنوۆ 2 توپتىق سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى) اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. وسى ارقىلى 250 مىڭ ادام ساپالى سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە قوسىلماق.
ساردوبانىڭ قۇرىلىسى قازاقستانمەن كەلىسىلمەگەن
بۇگىندە ورتالىق ازياداعى سۋ رەسۋرستارىنىڭ باسىم بولىگى شارۋاشىلىق ماقساتتا پايدالانىلىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ايماقتاعى سۋ تاپشىلىعىنىڭ سەزىلۋىنە دە وسى فاكتور بىردەن-ءبىر سەبەپ دەيدى ەكولوگتار. اسىرەسە مۇنىڭ سالدارى جازعى ماۋسىمدا انىق بايقالادى. اتاپ ايتقاندا, وزەندەردىڭ اعىسى باسەڭدەپ, سۋدىڭ ساپاسى ناشارلاپ قانا قويماي, ەكولوگيالىق كونيۋنكتۋرا شاتقاياقتاعان ساتتەر از بولمادى. وعان بيىل كورشىلەس وزبەكستاندا ورىن العان جاعداي دالەل.
«ساردوبا سۋ قويماسىنداعى اپات ەكى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالارىنا جانە سول ايماقتاعى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە تەرىس اسەر ەتكەنى داۋسىز. اپات ورنىنا ءوزىم دە بارىپ قايتقان ەدىم. سول كەزدە قاراماعىمىزداعى بارلىق تەحنيكانى تۇركىستان جانە جامبىل وبلىستارىنداعى سۋ ارنالارىن جوندەۋگە جۇمىلدىرعان بولاتىنبىز. مامىر ايىندا وزبەكستاندىق ارىپتەستەرىمىزبەن كەزدەسىپ, الداعى ۋاقىتتا مۇنداي جاعدايلاردىڭ قايتالانباۋى ءۇشىن بىرقاتار ماسەلەنى تالقىلادىق. ەندى وزبەكستاندىق تاراپ ساردوبا سۋ قويماسىنا قاتىستى ماسەلەلەردى بىرلەسىپ شەشىم قابىلداۋعا كەلىسىمىن بەردى. ەكىنشىدەن, قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردى تارتۋ ارقىلى تەحنيكالىق ءاۋديتتى جۇرگىزۋگە بايلانىستى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدىك. وكىنىشكە قاراي, ساردوبانىڭ قۇرىلىسى قازاقستاننىڭ ۇكىمەتىمەن كەلىسىلمەگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك», دەپ ناقتىلادى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى.
كورشىلەس ەلدە بولعان جاعداي ايماقتاعى مەملەكەتتەردىڭ سۋ رەسۋرستارى ماسەلەسىندە دەربەس ساياساتتى ۇستاناتىنىن اڭعارتادى. البەتتە ءار ەل ۇلتتىق مۇددەنى ءبىرىنشى كەزەككە قوياتىنى ءشۇباسىز, ايتسە دە ترانسشەكارالىق باسسەيندەرگە كەلگەندە ينتەگراتسيالىق بايلانىستاردىڭ ماڭىزدىلىعىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
توقتاعۇلدىڭ سۋى ازايىپ بارادى
قىرعىزستاننىڭ ۇكىمەتى سۋ رەسۋرستارىنىڭ كەزەكتى تاپشىلىعىنا ۇشىراعانىن مويىندادى. تاياۋ جىلداردا بۇل ەلدىڭ وزەندەرىندە سۋدىڭ دەڭگەيى تومەندەپ, رەسپۋبليكالىق سۋ قويمالارىنىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە توقتاعۇل سۋ قويماسىن تولتىرۋ جىلدامدىعى باسەڭدەي تۇسەدى. بۇل ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى ازايتۋعا جانە ونى تۇتىنۋدا ىقتيمال شەكتەۋلەرگە اكەلەدى.
باۋىرلاس ەلدە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى 90-جىلداردىڭ باسىنان بەرى سەزىلىپ كەلەدى. 2009 جىلى بىرىڭعاي ورتاازيالىق ەنەرگەتيكالىق جۇيەدەن وزبەكستان شىققاننان سوڭ بۇل تاپشىلىق جىل سايىن شامامەن 4%-عا وسۋدە.
بۇگىندە تۇرىكمەنستان مەن وزبەكستان جان باسىنا شاققاندا سۋ تاپشىلىعىن سەزىنىپ وتىرعان ەلدەردىڭ العاشقى وندىعىنا كىرەدى. بۇۇ-نىڭ باعالاۋىنشا, عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي ورتالىق ازيادا سۋ رەسۋرستارىنىڭ كۇرت جەتىسپەۋشىلىگى بايقالۋى مۇمكىن.
قالىپتاسقان احۋالدى ەسكەرىپ وتىرعان قىرعىز ۇكىمەتى ەلەكتر ەنەرگياسىن يمپورتتاۋعا بايلانىستى قازاقستان, تۇرىكمەنستان جانە تاجىكستانمەن كەلىسسوزدەرگە كىرىستى.
2021 جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن قىرعىزستانعا 1 ملرد كۆت-ساعات ەلەكتر ەنەرگياسىن يمپورتتاۋ قاجەت. بۇل تۋرالى ۇلتتىق ەنەرگوحولدينگتىڭ توراعاسى ايتمامات نازاروۆ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر قازاقستاننان 500 ملن كۆت-ساعات ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى.
P.S. 2010 جىلى بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسى ادامنىڭ ساپالى سۋ مەن سانيتارلىق قاۋىپسىزدىككە تولىق حاقىسى بار ەكەنىن مويىنداعان-دى. الايدا ازياداعى 49 مەملەكەتتىڭ 30-عا جۋىعى ءالى كۇنگە دەيىن اۋىز سۋدان تارشىلىق كورىپ كەلەدى.
