سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ باستاماسىمەن مەملەكەتتەر باسشىلارى جانە ۇكىمەتتەر جەتەكشىلەرى دەڭگەيىندە وتكەن سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاسىم-جومارت توقاەۆپەن قاتار, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, مولدوۆا پرەزيدەنتى يگور دودون, سەربيا پرەزيدەنتى الەكساندر ۆۋچيچ, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ, سەربتەردەن بوسنيا جانە گەرتسەگوۆينا پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى ميلوراد دوديك, سونداي-اق بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى.
سالتاناتتى شەرۋدە 13 مىڭنان استام اسكەري قىزمەتشى, 216 اسكەري تەحنيكا جانە ءارتۇرلى 75 اسكەري ۇشۋ اپپاراتى ساپ تۇزەدى. قىزىل الاڭنان 53 جاياۋ اسكەر كولونناسى, تمد ەلدەرى جانە باسقا دا شەت مەملەكەتتەردىڭ قارۋلى كۇشتەرىنەن قۇرالعان 13 توپ سالتاناتتى تۇردە ساپ قۇراپ ءوتتى.
ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ەلدەگى كۇردەلى ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىنا ارنالعان شەرۋدى كەيىنگە قالدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى. دەگەنمەن, 9 مامىر كۇنى رەسەيدە اۋە پارادى مەن مەرەكەلىك وت-شاشۋ ۇيىمداستىرىلدى. بۇل اۆياشەرۋ جىلداعىدان وزگەرەك بولدى, سەبەبى اسكەري ۇشاقتار ماسكەۋ كوگىندە عانا ەمەس, ەلۋدەن استام قالانىڭ ۇستىنەن ۇشىپ ءوتتى. ءداستۇرلى «ماڭگىلىك پولك» شەرۋى العاش رەت ونلاين فورماتتا ۇيىمداستىرىلدى. 20 كۇن بويى تۇرعىندار ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان, ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان جاقىندارىن ەسكە الىپ, رۋحىنا تاعزىم ەتتى.
ال مامىر ايىنىڭ سوڭىندا ۆ.پۋتين جەڭىس شەرۋى 24 ماۋسىمدا وتەتىنىن جاريالادى. بۇل شاراعا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا شاقىرتۋ الىپ, قاتىسۋعا كەلىسىمىن بەرگەن بولاتىن.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىسكە ارنالعان ءىس-شارانىڭ ءدال وسى كۇنى ءوتۋى كەزدەيسوق ەمەس. 1945 جىلى 24 ماۋسىم كۇنى وسىدان تۋرا 75 جىل بۇرىن جەڭىمپازداردىڭ ەڭ العاشقى لەگى ءدال وسى قىزىل الاڭمەن ءجۇرىپ وتكەن. سوندىقتان بۇل كۇننىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا جەڭىسكە جەتكەن قۇراما پولكتەر مارشىن فاشيستىك ارميانىڭ تۇتقىندالعان اسكەري بولىمدەرىنىڭ تۋىن ۇستاعان سولداتتار لەگى اياقتاعان. ۆەرماحتتىڭ شتاندارتتارى لەنين كەسەنەسىنىڭ ماڭىنا قويىلدى. تاريحي شەرۋدى كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى گەورگي جۋكوۆ قابىلداپ, مارشال كونستانتين روكوسسوۆسكي باسقارعان ەدى. ودان كەيىنگى جەڭىسكە ارنالعان اسكەري شەرۋ 9 مامىردا تەك مەرەكەلىك داتالاردا – 1965, 1985 جانە 1990 جىلدارى ۇيىمداستىرىلدى. 1996 جىلدان باستاپ قىزىل الاڭدا اسكەري پاراد جىل سايىن وتكىزىلە باستادى. 2000 جىلى 9 مامىردا سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ شەرۋى سوڭعى رەت ۇيىمداستىرىلدى.
كەلەسى جىلدان باستاپ ولار مىنبەرگە وتىرعىزىلدى. 2010 جىلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان اسكەري پاراد بۇرىن-سوڭدى بولماعان كولەمدە ءوتتى. تاريحي بولىمىنە العاش رەت انتيگيتلەرلىك كواليتسيانىڭ وداقتاستارى قاتىستى. 2015 جىلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى اتالىپ ءوتتى. قىزىل الاڭعا 30-عا جۋىق ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى جينالدى.
بيىلعى پارادقا شاقىرىلعان قوناقتار سانى ادەتتەگىدەن از بولعانىمەن, ءبىر جارىم ساعاتقا سوزىلعان ءداستۇرلى پارادتى ميلليونداعان ادام ونلاين تاماشالادى. بيىلعى پاراد كۇردەلى ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى قاتاڭ تارتىپكە ساي ءوتتى. شارا قوناقتارىنىڭ جانە قىزىل الاڭمەن ءجۇرىپ وتەتىن ساربازداردىڭ قاۋىپسىزدىگى ەسكەرىلدى. جيىننىڭ باستى ەرەكشەلىگى جاڭادان تانىستىرىلعان 24 رەكوردتىق جاڭا تەحنيكا بولدى. قاتىسۋشىلار شارا باسىندا سوعىس جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىگىن ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكپەن ەسكە الدى. قىزىل الاڭدا اسكەري شەرۋگە جينالعانداردىڭ الدىندا رەسەيدىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى ءارى پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ءسوز سويلەدى.
«الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ قالعاندارعا قۇرمەت كورسەتۋ ءۇشىن ماسكەۋگە ءارتۇرلى ەلدەن كەلگەن دوستارىمىزدى قۇرمەتپەن قارسى العانىمىز ءۇشىن قۋانىشتىمىز. 1944 جىلدىڭ ماۋسىمىندا باستالعان ەكىنشى مايداننىڭ ماڭىزىن, جەڭىستى جاقىنداتۋعا ۇلەس قوسقان وداقتاستارىمىزدىڭ ۇلەسىن ەشقاشان ۇمىتپايمىز. انتيگيتلەرلىك كواليتسيا مەملەكەتتەرىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىندەگى جاۋىنگەرلەرگە, ەۋروپا ەلدەرىندە ۇرەيسىز ارەكەت ەتكەن كۇرەسكەرلەرگە قۇرمەت كورسەتەمىز», دەدى ۆ.پۋتين. ول ءوز سوزىندە بۇگىنگى كۇنى ءارتۇرلى ەلدەگى سوعىس ارداگەرلەرى تۇتاس حالىقتاردى ولىمنەن قۇتقارىپ قالعانىن ايتىپ ءوتتى. «سول ەرلىك ۇمىتىلماس ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايمىز. بۇل – ءبىزدىڭ ار-وجدانىمىزدىڭ الدىنداعى پارىزىمىز», دەدى ول.
قىزىل الاڭدا قوناقتارعا 1945 جىلعى 24 ماۋسىمداعى تاريحي شەرۋدىڭ كەيبىر ەلەمەنتتەرى كورسەتىلدى. مىسالى, شەرۋدىڭ باسىندا 900 مۋزىكانتتان قۇرالعان سالتاناتتى وركەستر «مەرەيتويلىق كەزدەسۋ مارشىن» ورىندادى. ودان بولەك جاياۋ اسكەرلەر سول كەزدەگى تاريحي فورمانى كيىپ شىقتى. 1941-1945 جىلدارداعى ۇزدىك قۇرامالار مەن اسكەري بولىمدەردىڭ جاۋىنگەرلىك تۋلارى دا قىزىل الاڭدا جەلبىرەدى. الاڭداعى بۇل كورىنىستى شەتەلدەردەن كەلگەن قۇرمەتتى قوناقتارمەن قاتار مىنبەردەن 80-گە جۋىق سوعىس ارداگەرى تاماشالادى.
سونداي-اق شەرۋگە ازەربايجان, ارمەنيا, بەلارۋس, ءۇندىستان, قازاقستان, قىرعىزستان, قىتاي, مولدوۆا, موڭعوليا, سەربيا, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان جانە وزبەكستان سىندى 13 مەملەكەتتىڭ اسكەري قىزمەتكەرلەرى قاتىستى. اتالعان شاراعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان دەسانتتىق شابۋىلداۋشى اسكەري ءبولىمىنىڭ 55 ساربازى باردى. سالتاناتتى ساپتى بريگادا كومانديرى, پودپولكوۆنيك ۇلان نۇرعازيەۆ باستاپ ءوتتى. مىنبەردە وتىرعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندىق اسكەريلەرگە ورنىنان تۇرىپ قۇرمەت كورسەتتى. ال قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ گەورگي لەنتاسىن تاقپاعانىنىڭ ءوزى نازاردان تىس قالعان جوق.
شەرۋدەن كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى شايقاستا ەرلىكپەن قازا بولعان جاۋىنگەرلەردى ەسكە الىپ, «بەلگىسىز سولدات» قابىرىنە گۇل شوعىن قويدى. « ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە قازا بولعان جاۋىنگەرلەرگە قۇرمەت رەتىندە كرەملدىڭ ىرگەسىندەگى «بەلگىسىز سولدات» قابىرىنە گۇل شوعىن قويدىم. ولاردىڭ ەرلىكتەرى ءبىزدىڭ ەسىمىزدە ءاردايىم ساقتالادى», دەپ جازدى قاسىم-جومارت توقاەۆ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا.
ۇلى جەڭىسكە ارنالعان مەرەكەلىك كۇن ون مىڭنان استام وت-شاشۋمەن اياقتالدى.
