ەجەلگى وركەنيەتتەردىڭ, كونە حالىقتاردىڭ جۇرتى, قالالار, قۇم استىندا قالعىپ جاتقان, الىپ ماق ۇلىقتاردىڭ سۇيەكتەرى, التىن حانزادالاردىڭ دۇنيەسى, ءتىپتى كىتاپتار – توپىراققا اينالعان, ءتۇرتىپ قالساڭ, تۇتاس داۋىرلەر ۇگىتىلىپ كەتەتىن. وسىنىڭ ءبارى – دالانىڭ جادى. جاڭا عاسىرلار سالعان جاراقاتى دا جازىلمايدى ەكەن. كەي عاسىردىڭ قولىندا قالام بولسا, كوبىنىڭ قولىندا قىلىش بولادى.
تەڭىز دەگەن تاڭعاجايىپ قۇبىلىس. تولقىپ جاتىر. ءتىرى سەكىلدى. جانى بار سەكىلدى. ول ەشتەڭەنى ۇمىتپاعانداي.
تەڭىز ەشتەڭەنى ۇمىتپايدى دەگەنىم سول ەدى, ىشىمنەن كۇبىرلەپ, داۋىسىم شىعىپ كەتتى مە, قاسىمدا تۇرعان تۇرىك شايىرى «گۇلدى تاستاۋ كەرەك» دەگەندەي يشارا ءبىلدىردى. قولىمداعى ءبىر تال قىزىل راۋشاندى كاسپي تەڭىزىنە لاقتىرا تاستادىم. تاس ەمەس قوي, جاقىن ماڭداعى تولقىننىڭ الاقانىنا ءتۇستى. تولقىندار سول ءبىر تال گۇلگە تالاسقانداي, توپىرلاي كەلىپ, شۋلاسا قالدى. جۇرگىنشىلەر ايلاعىندا تۇرعان جۇزدەن استام ادام قولدارىنداعى گۇلدەرىن كەزەك-كەزەك كاسپيگە تاستاپ جاتتى. مۇشفيقتىڭ رۋحىنا ەتكەن مەزىرەتى.
ميكايل مۇشفيق – ءبىزدىڭ سۇلتانماحمۇت, ماعجاندار سياقتى عوي دەيمىن تاعى دا ىشىمنەن, تەڭىزدە ءجۇزىپ جۇرگەن قىپ-قىزىل گۇلدەرگە قاراپ. سۇلتانماحمۇتتاي دەيتىنىم – وتىزدىڭ ماڭىندا وپات بولىپتى, ماعجانداي دەگەنىم – ستاليندىك رەپرەسسيانىڭ قۇربانى بولعان ەكەن. ازەربايجان حالقىنىڭ داڭقتى پەرزەنتى. ۇلى اقىن. جىل سايىن ماۋسىم ايىندا ميكايل مۇشفيقتىڭ تۋعان كۇنى اياسىندا «اقىندار كۇنى» مەرەكەسى وتەدى ەكەن. تەڭىزگە گۇل لاقتىرۋ سول مەرەكەنىڭ ازالى سيپاتىن اڭداتادى.
جاستىقپەن بىرگە جاقسى
كۇندەرگە جەتەرمىن,
جاڭا ءبىر تۋعان ايدىڭ
سىرىنداي ەكەنمىن,
قارا داۋىل, سەن حازار
ۇستىندە قۇتىرما,
اق جەلكەنىمدى البىرت
شاعىمدا كوتەردىم,
– دەگەن تۇسى ەكەن.
1937 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىندا تاڭ قاراڭعىسىندا مۇشفيق ءوز ۇيىندە تۇتقىندالادى. ۇزىن-ىرعاسى 20 مينۋت تەرگەۋدەن سوڭ, اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. ودان كەيىنگى تاريحى اۋىزشا جازىلادى. ونىڭ بىرىندە – باۋىرلاستار زيراتىنا جەرلەندى دەلىنسە, ەندى ءبىرى – نارگين ارالىندا اتىلىپ, دەنەسى تەڭىزگە تاستالعان دەيدى. بىزدەگى جاڭالىق اۋىلىنداي, جەردى قازسا – باس سۇيەكتەرى شىعاتىن, قاراقۇسىن وق تەسكەن.
مىنە, ازەربايجان حالقىنىڭ جىل سايىن ماۋسىم ايىندا كاسپي تەڭىزىنە گۇل لاقتىرۋىنىڭ سىرى وسىندا ەكەن. قىرشىن عۇمىردىڭ, بالعىن ارماننىڭ, ەلىن سۇيگەن جاس جۇرەكتىڭ مازارى – تەڭىز. ونىڭ بەسىگى دە, بەيىتى دە – تەڭىز, حازار تەڭىزى.
مۇشفيقتىڭ قۇرمەتىنە اتالىپ وتەتىن «اقىندار كۇنىنە» تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ شايىرلارى دا شاقىرىلادى. قازاق, قىرعىز, وزبەك, تاتار, تۇرىك...
سول اقىنداردىڭ ءاربىرىنىڭ ارىستارى – رەپرەسسيا قۇربانى بولعان زيالىلارى بار عوي. سۇيەگى قايدا قالعانى بەلگىسىز. اركىم جاعالاۋدان الىستاپ بارا جاتقان گۇلدەرگە قاراپ ءوز ويىمەن تۇر. اقىندارىن جۇرەگىنە جەرلەگەندەر. ولار دا ءوز ماعجاندارىن, ساكەندەرىن, ءىلياستارىن جوقتايدى.
