فاشيست باسقىنشىلارىمەن شايقاسقان اكەمىزدىڭ سوعىستاعى ەرلىگى مەن بەيبىت كۇندەردەگى ەتكەن ەڭبەگى كەيىنگى ۇرپاققا ونەگە بولارلىق. ول اشارشىلىقتى دا, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن مەن الاپات سوعىستى دا كوردى. قيىندىقتىڭ وتەۋى رەتىندە, قۇدايعا شۇكىر, ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىكتى دە كورىپ ۇلگەردى. وتكەن عاسىردىڭ وكىنىشى مەن قۋانىشىن ەلىمەن بىرگە باستان كەشتى.
بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن حح عاسىردىڭ ازابى مەن توزاعى كورگەن ءتۇس, ايتقان اڭىزداي كورىنەدى. راسىمەن سولاي ما ەدى؟ جوق. سول قاسىرەتتى جىلداردى ءجۇرىپ وتكەن جاننات اكەمىزدىڭ ءومىر سوقپاعىنا قاراپ-اق ويعا باتامىز. ول سوناۋ 1922 جىلى بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنا قاراستى ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنىڭ القاتەرەك اۋىلىندا كىندىگى كەسىلىپ, تۇندىگى تۇرىلگەن جان.
كەيىن قاناتى قاتايىپ, بۋىنى بەكىگەن بوزبالا ازامات جاسى جيىرمادان اسار-اسپاسىندا قارۋ اسىنادى دەپ كىم ويلاعان؟ 1941 جىلى قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلىپ, وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە اتتاندى. كاۆالەريالىق اسكەر قۇرامىندا جان الىسىپ, جان بەرىسىپ نەبىر اۋىر شايقاسقا قاتىستى. الايدا سوعىس ءبىر ەمەس, بىرنەشە جىلعا سوزىلعانىن دا جاقسى بىلەمىز. سول سۇراپىلدان كىم ءدىن-امان ورالدى دەيسىز؟ بىرەۋى قولىنان, بىرەۋى اياعىنان ايىرىلعان ايار كەزەڭ عوي. سول قيىندىق اكەمىزدى دە اينالىپ وتپەدى. مايدان دالاسىنا شاقىرىلعان سوڭ اراعا ءۇش جىل سالىپ, 1944 جىلى 13 قازاندا ۋكراينانىڭ حاركوۆ وبلىسىنا قاراستى بورشش اۋىلىندا جاننات اكەمىز اۋىر جارالانادى. قارداي بوراعان قالىڭ وقتىڭ ءبىرى اكەمىزدىڭ بەتىنە ءتيىپ, مۇرنىنىڭ جارتىسىن ج ۇلىپ الىپتى. بىراق قايتپاس قايسار جاۋىنگەر العان جاراقاتىنا قاراماستان شايقاس الاڭىنان كەتۋدەن باس تارتىپ, بۇيرىقتى اياعىنا دەيىن ورىنداپتى. قانسىراعان قالپى دنەپر وزەنىن جالداپ ءوتىپ, جاۋدىڭ اسكەرىن تاس-تالقان ەتۋگە قاتىسقان.
وسىنداي كەسكىلەسكەن ايقاستار بىرىنەن سوڭ ءبىرى جالعاسادى. اكەمىز تاباندىلىق تانىتىپ, ۋكراينا, بەلارۋس مايداندارىندا ورىن العان اۋىر شايقاستارعا قاتىسىپ, جاۋ اسكەرىنە تويتارىس بەرەدى. كەيىن, سۆەردلوۆسك قالاسىندا گوسپيتالدە ءبىر جىل ەم قابىلداپ, وق تيگەن مۇرنىنا ەت جاماتىپتى.
«ەر جىگىت ەلى ءۇشىن تۋادى» دەگەن بار. قازاق دالاسىنان اتتانعان ارىستان ازامات قولىنا قارۋ الىپ, جارتى ەۋروپانى شارلادى. بەرليندە جەڭىس تۋىن جەلبىرەتىپ, ەلىنە ءبىر-اق ورالدى. مايداندا كورسەتكەن ەرەن ەرلىگى ەسكەرۋسىز قالعان دا جوق. ءى دارەجەلى « ۇلى وتان سوعىسى», ءىىى دارەجەلى «داڭق» وردەندەرىمەن, 1944 جىلى ناۋرىزدا «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن», 1944 جىلى قىركۇيەكتە «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى.
سوعىس اياقتالعان سوڭ اكەمىز دە تۋعان توپىراعىنا ورالىپ, ساپيان انامىزبەن وتاۋ قۇرىپ, تۋعان اۋىلىندا ۇزاق جىل بويى ەسەپشى, قويما مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. انامىز ساپيان قاسەنقىزى سوعىس جىلدارىندا تراكتور ايداپ, ەل ىرىسىن ەسەلەگەن جان. اكەمىزبەن بىرگە قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتتىرماي 14 بالانى ءوسىرىپ-جەتكىزدى. «باتىر انا» اتاندى. انامىزدى قازاق ايەلىنە ءتان قاسيەتىمەن, وتباسىن ايالايتىن ىزگى مىنەزىمەن ەرەكشەلەندى. دۇنيە-پۇل از كەزەڭدە جوقتان بار جاساپ, تىگىن تىگىپ, گۇلدەي جايقالىپ ءوسىپ كەلە جاتقان التى قىزىنىڭ كويلەگىن كوكتەپ, قۇلپىرتىپ قويۋشى ەدى.
جيىرماسىنشى عاسىردىڭ اسا اۋىر كەزەڭدەرىن باستان وتكەرگەن, نەبىر زوبالاڭ جىلداردان امان قالعان جاننات اكەمىز 1993 جىلى ومىردەن وزدى. ال, بارشا بالاسىنا جانى جاپىراق بولىپ جۇرەتىن اسىل انامىز ساپيان قاسەنقىزى 2010 جىلى قاراشا ايىندا دۇنيە سالدى. سوڭدارىندا اسىلدارىن جوقتاپ بالالارى, نەمەرە-جيەندەرى قالدى. بۇگىندە ولاردىڭ ءوزى ەلىنە ەڭبەك ەتىپ, اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق ازاماتتارعا اينالعان جايى بار. اكە ەرلىگى مەن انا تاعىلىمى كەيىنگى بۋىنعا تاعىلىمدى ونەگە ەكەنى انىق.
ۇرقيا بەكقوجينا,
زەينەتكەر
