«ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدانباي تۇرعانىندا-اق ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەندەرگە ۇكىمەت ارنايى قاۋلىلارىمەن جەڭىلدىكتەر بەرىپ كەلگەن. ەندى سول زاڭمەن بەكىتىلىپ وتىر.
بۇل زاڭنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, اۋعانستانداعى جانە باسقا دا مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىنداعى ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسقان اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ارداگەرلەر ساناتىنا ەنگەندىگى. سونىڭ ىشىندە 1988 جىلعى تاۋلى قاراباقتاعى ەتنوسارالىق جانجالدى رەتتەۋگە قاتىسقان 255, تاجىك-اۋعان ۋچاسكەسىن كۇزەتۋدە جاۋىنگەرلىك مىندەتىن اتقارعان 9635, 2003 جىلى يراكتاعى حالىقارالىق «قازبات» بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسقان 294 اسكەري قىزمەتشى ارداگەر رەتىندە ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلارمەن بىردەي جەڭىلدىكتەر الاتىن بولعان. جالپى سانى 10248 ادام بولاتىن بۇلار ەندى كولىك جانە م ۇلىك سالىعىنان, سوتتاردا مەملەكەتتىك باج تولەۋدەن, ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ كەزىندەگى تولەمنەن, نوتارياتتىق ءىس-ارەكەتتەر جاساۋ جانە وزگە دە ارەكەتتەر جاساعان كەزدە مەملەكەتتىك باج تولەۋدەن بوساتىلادى.
سونىمەن بىرگە «سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى» مەن «ەڭبەك داڭقى» وردەندەرىنىڭ ءۇش دارەجەسىن العاندار بۇرىن 9,6 اەك, ياعني قازىر 26 668 تەڭگە مولشەرىندە قوسىمشا مەملەكەتتىك جاردەماقى الىپ كەلگەن بولسا, ەندى ولاردىڭ جاردەماقىسى «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى», «حالىق قاھارمانى» «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاقتارىن العان ادامداردىكىمەن تەڭەستىرىلىپ, 138 اەك مولشەرىنە, ياعني 385 مىڭ تەڭگەدەن ارتىق اقشاعا جەتەتىن بولعان. بۇل ساناتتاعىلاردىڭ ءوزى دە از قالعان ەدى, ەندى قالعان ومىرلەرىندە ۇلكەن قۋانىشقا بولەنەدى.
سونداي-اق زاڭداعى تاعى ءبىر ۇلكەن جەڭىلدىك – ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنە بەرىلگەن ءۇيدىڭ بۇرىن ناقتى مارتەبەسى بولماي, ءوزى دۇنيەدەن وتكەن سوڭ كوممۋنالدىق مەنشىككە قايتارۋ تۋرالى اڭگىمەلەر شىعىپ, بالا-شاعاسىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرىپ جاتاتىن ەدى. ەندى ءۇي وتباسى مۇشەلەرىنە وتەۋسىز بەرىلمەك.
الايدا كوتەرىلگەن كوڭىلدى سۋ سەپكەندەي باسقان جايلار دا جاڭا زاڭدا از بولماي شىقتى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقانداردىڭ جاسى ۇلعايىپ, قاتارلارى ازايعان كەزدە ولارعا جەڭىلدىكتەردىڭ قاراستىرىلعانى ءجون-اق, ال بىراق سولارعا جەڭىلدىكتەر بويىنشا تەڭەستىرىلدى دەگەن تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ قانداي جازىعى بار ەدى؟ جەڭىس ماڭىزدى بولعاندا ونى ماتەريالدىق جاعىنان تولىق قامتاماسىز ەتكەن جانداردى ۇمىتۋعا بولا ما؟ راس, ولار ۇزاق جىلدار بويى سوعىسقا قاتىسۋشىلارعا تەڭەستىرىلدى, دەگەنىمەن جەڭىلدىكتەرى بەرىلمەگەن-ءدى. ەندى قابىلدانعان زاڭدا ولاردىڭ مارتەبەسىن «ەڭبەك ارداگەرلەرىنىڭ» (7-باپ) قاتارىنا ەنگىزىپتى. بۇرىن 1941-1945 جىلدارداعى تىلداعى قاجىرلى ەڭبەگى ءۇشىن مەدال العاندارعا باسقا جەڭىلدىگىن بەرمەسە دە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر سوعىسقا قاتىسقاندارمەن تەڭ دارەجەدە 9 مامىردىڭ قارساڭىندا ءبىر رەتتىك سىيلىق بەرەتىن. ەندى «ەڭبەك ارداگەرى» قاتارىنداعى ولارعا بەرىلەتىن سىيلىق 1936 جىلعا دەيىنگى تۋعان سوعىس بالالارى الاتىن سىيلىق دەڭگەيىمەن بىردەي عانا بولىپ قالىپتى. ءتىپتى سوعىس جىلدارىنداعى تىلداعى ەڭبەگى ءۇشىن وردەن-مەدال العان ادامدار مەن ونى الماعانداردىڭ ەشقانداي ايىرماشىلىعى جوق.
زاڭداعى ومىردە مۇلدە جوق ادامدارعا قاتىستى نورمالاردى وقىعاندا تاڭعالاسىڭ. ماسەلەن, « ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان (قايتىس بولعان, حابار-وشارسىز كەتكەن) جاۋىنگەرلەردىڭ اتا-انالارىنا» دا قاتىستىلىعى ايتىلادى. قازىر سوعىسقا قاتىسقانداردىڭ ءوزىنىڭ ەڭ جاسى 95-96-دا بولسا, ولاردىڭ اتا-انالارى ءتىرى بولۋى مۇمكىن دە ەمەس قوي... سوندا مۇنداي نورمانى كىم ءۇشىن جازدى ەكەن؟
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ازىرلەگەن 18 باپتان تۇراتىن بۇل شاعىن زاڭ ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقاندار مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەندەردى عانا قامتىعان با دەرسىڭ, ويتكەنى باسقا ارداگەرلەر تۋرالى مۇندا ءبىر اۋىز ءسوز جوق. ارينە «حالىق قاھارمانى», ەڭبەك ەرى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, چەرنوبىل اپاتىنىڭ قاتىسۋشىلارى سياقتى ساناتتاعىلار قامتىلعان. بىراق زاڭدى ازىرلەگەندەردىڭ مەملەكەتتىڭ قارجىسىن ۇنەمدەۋ ءپرينتسيپىن قاتتى ۇستانعانى سەزىلىپ تۇر. حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ دەگەن اتى بار مينيسترلىكتىڭ ارداگەرلەردى قولداۋعا كەلگەندە ساراڭدىق تانىتقانى تۇسىنىكسىز.
ارداگەرلەر ۇيىمدارىندا تالقىلاۋ بارىسىندا ايتىلعان پىكىرلەر, ءتىپتى دەپۋتاتتاردىڭ دا ءوز ۇسىنىستارى دا زاڭعا ەنبەي قالعان ءتارىزدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى ەسكەندىر ەلەۋسىزوۆتىڭ پىكىرىن بىلگەنىمىزدە, ول دا قابىلدانعان زاڭعا ءوزىنىڭ كوڭىلى كونشىمەگەنىن جەتكىزدى. ء«بىز زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا كوپتەگەن ۇسىنىس ايتقان ەدىك. سونىڭ ىشىندە ارداگەرلەر ۇيىمى تۋرالى, ونىڭ مارتەبەسى تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز جوق دەگەندى ايتقانبىز. ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ باسقا قوعامدىق ۇيىمدارعا قاراعاندا, ايرىقشا مارتەبەسى بولۋى كەرەك ەدى. ەلگە, جەرگە ەڭبەك سىڭىرگەن ارداگەرلەرگە دەگەن قۇرمەت, ولاردى ارداقتاۋ مەملەكەتتىڭ ايرىقشا قامقورلىعىندا بولۋى كەرەك قوي. ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ مۇشەلەرى جۇمىس ىستەۋ بەلسەندىلىگى جوعارى ازاماتتار توبىنىڭ ەمەس, تەك اقىل-كەڭەسى مەن ومىرلىك تاجىريبەسىن جاستاردىڭ پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەنۋىنە بەرە الاتىن ادامداردان تۇرادى ەمەس پە؟ وسى ەرەكشەلىك ەسكەرىلۋى كەرەك ەمەس پە ەدى؟ ءتىپتى وعان مەملەكەت تاراپىنان ارنايى بيۋدجەت قاراجاتى دا قاراستىرىلماي-اق قويسىن, بىراق مارتەبەسى انىقتالۋى كەرەك ەدى. ارينە ءبىزدى جەرگىلىكتى بيلىك قولداپ وتىر. بىراق ارداگەرلەردىڭ وزىنە جانە ولاردى قولداۋ ۇيىمىنا ارنايى مارتەبە بەرىلگەنى ءجون بولاتىن. سول ەسكەرىلمەگەن. ءوزىمىز كوپتەن كۇتكەن وسى زاڭنان ءوزىمىزدى تابا المادىق. ال كورشى مەملەكەتتەردە, سونىڭ ىشىندە رەسەيلىكتەردىڭ ارداگەرلەر تۋرالى زاڭىندا ول ايقىن كورسەتىلگەن», دەيدى اقساقال.
ارينە زاڭنىڭ جەتىسپەيتىن جاقتارى ءالى وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ارقىلى قوسىلا جاتار. سول كەزدەردە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك مەملەكەت ورناتۋدى كوزدەگەن نەگىزگى ماقساتىنا قول جەتكىزىلەر دەگەن ءۇمىت بار. سوندىقتان بارلىق ارداگەرلەردىڭ مۇددەسى ەسكەرىلەتىن جارقىن كۇندەر الدا بولۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىز.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
