ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

مارقاكولدە كۇزەت كۇشەيتىلدى

364 رەت كورسەتىلدى

قازىر مارقاكولدە جاعداي تۇراقتى.

 شىعىس قازاقستاندا تامىلجىعان تابيعاتى بار كورىكتى مەكەندەر از ەمەس. سونىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – مارقاكول كولى. الايدا سوڭعى جىلدارى وسى عاجايىپ كولدە بالىقتى زاڭسىز اۋلاۋ فاكتىلەرى تىم كوبەيىپ، جاعداي ابدەن ۋشىققان سوڭ بۇل ماسەلەگە پرەزيدەنتتىڭ ءوزى نازار اۋدارعاننان كەيىن عانا بالىق اۋلاۋعا تىيىم سالىنعانى بەلگىلى. قازىر تەك كول جاعالاۋىنداعى تۇرعىندارعا عانا بالىق اۋلاۋعا رۇقسات بەرىلگەن.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر قۇزىرلى ورگاندارعا مارقاكولدەگى جاعدايدى مۇقيات زەرتتەۋدى تاپسىرعاننان كەيىن ءوڭىردىڭ بارلىق سۋ قويمالارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن بولاتىن. وبلىستىق پروكۋراتۋرا ءوڭىردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وكىلدەرىمەن بىرلەسە مارقاكولگە ارنايى بارىپ، ۆەدومستۆوارالىق كەڭەس وتكىزىپ، كولدەگى ءتۇيىندى ماسەلەلەردى جان-جاقتى تالقىلاعان-دى. «براكونەرلىك ماسەلەسى ءبىزدىڭ وبلىسىمىز ءۇشىن ءالى دە وزەكتى. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستا ەرتىس باسسەينىنىڭ 4 سۋ قويماسىندا جانە زايسان، وسكەمەن، ءشۇلبى جانە بۇقتىرما سۋ قويمالارىنىڭ 40 ۋچاسكەسىندە بالىق اۋلانادى. ءبىز ارنايى تالداۋ جاساعان كەزدە اۋماقتىق ينسپەكتسيانىڭ، قورىقشىلار قىزمەتى، جەدەل جاساقتار مەن تابيعاتتى قورعاۋ پوليتسياسىنىڭ قىزمەتىندەگى كوپتەگەن كەمشىلىكتەردى تاپتىق. اتالعان ۆەدومستۆولار كوبىنەسە ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى (مىسالى، بالىق اۋلاۋدىڭ جەكە فاكتىلەرىن) عانا انىقتايدى. براكونەرلىككە قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزبەيدى ء(بىر قىزمەتكەر ايىنا ەكى-ءۇش ءتارتىپ بۇزۋشىلىق جانە 2-5 كيلو زاڭسىز بالىق اۋلاۋ فاكتىلەرىن عانا تىركەيدى)، قىلمىستىق سحەمالار انىقتالمايدى. سوڭعى ەكى جىلدا اۋماقتىق ينسپەكتسيا انىقتاعان 2087 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ 362 عانا ەلەۋلى بۇزۋشىلىقتارعا جاتادى. مارقاكولدە كەڭەس وتكىزگەندە قورىق باسشىلىعىنا جۇمىستى شيراتۋدى، ناقتى شارالار قابىلداۋدى، ال قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا، اسىرەسە ۋىلدىرىق شاشۋ كەزەڭىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ جانە ساپالى تەرگەۋدى قامتاماسىز ەتۋدى مىندەتتەدىك. ايماقتىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ، براكونەرلەرمەن كۇرەس نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولۋى كەرەكتىگىن شەگەلەپ تاپسىردىق. ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنە كولدەگى ماسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىستارىمىزدى جىبەردىك. ارنايى بەلگىلەنگەن بالىق اۋلاۋ ورىندارىنىڭ سانىن قىسقارتۋعا بايلانىستى باستامالارىمىز دا ۆەدومستۆو تاراپىنان قولداۋ تاپتى.  سۋ قۇزعىنى (باكلان) سانىن رەتتەۋگە بولاتىن قۇستار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن مارقاكول مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىنىڭ قورعالاتىن اۋماعىنا قاتىستى ەرەجەگە تۇزەتۋ جاسالدى. ماتاباي، قاراعايلىبۇلاق جانە تومەنگى قاراعايلىبۇلاق اۋىلدارى ارنايى بالىق اۋلاۋ تىزىمىنەن الىنىپ، ۇرانقاي اۋىلىنا جاقىن ءبىر عانا جەر قالدىرىلدى. ەڭ باستىسى، قورىقتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايى جاقساردى، قار شانا، فوتوتۇزاقتار مەن موتورلى قايىقتار بەرىلدى. بۇدان بولەك بالىق رەسۋرستارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنىڭ جولىن كەسۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ بەس اۋدانىندا (زايسان، تارباعاتاي، كوكپەكتى، كۇرشىم، التاي) پروكۋرورلار باستاعان موبيلدىك توپتاردىڭ جۇمىسى جانداندىرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ولار 50-دەن استام رەيدتىك ءىس-شارالار جۇرگىزدى، تابيعات قورعاۋ زاڭناماسىنىڭ كوپتەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتارى انىقتالىپ، كىنالى ادامدار جاۋاپقا تارتىلدى» دەيدى وبلىستىڭ باس پروكۋرورى قۇسايىن يگەمباەۆ.

مىسالى، مارقاكول قورىعىنىڭ اۋماعىندا تابيعات قورعاۋ زاڭناماسىنىڭ 16 بۇزۋشىلىقتارى انىقتالعان، ولار بويىنشا اكىمشىلىك حاتتامالار تولتىرىلعان. كۇرشىم اۋدانىندا 1800 مەتر بالىق اۋلايتىن اۋ الىنىپ، جالپى سالماعى 433 كيلو بالىقتى زاڭسىز تاسىمالداعان  اۆتوكولىك توقتاتىلعان. تارباعاتايدا 11 توننا اقسەركە بالىعىن تيەگەن اۆتوكولىك پەن قۇجاتسىز 22 توننا بالىعى بار بەس توڭازىتقىش انىقتالعان. ال زايسانداعى سۋ قويمالارىنان ۇزىندىعى 6 شاقىرىم تىيىم سالىنعان جەلىلەر تاركىلەنگەن. كۇرشىم اۋدانىندا قىزمەتتىك اۆتوكولىكتە ۋىلدىرىق پەن بالىق تاسىمالداعان جەدەل ارەكەت ەتۋ جاساعىنىڭ ينسپەكتورى ۇستالعان. جىل باسىنان بەرى سەگىز قىلمىستىق ءىس تىركەلىپ، التى قىلمىستىق ءىس بويىنشا ايىپتاۋ ۇكىمى شىعارىلىپ، ەكەۋى بويىنشا قازىر تەرگەۋ جۇرگىزىلۋدە. 

قازىر – مارقاكولدە بالىقتاردىڭ ۋىلدىرىق شاشاتىن كەزەڭى. وسىعان وراي كول باسىندا رەيد شارالارى ۇيىمداستىرىلىپ، براكونەرلىككە جول بەرمەۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى كۇشەيتىلگەن. قورىق اۋماعىنا ارنايى بەكەتتەر قويىلىپ، فوتوتۇزاقتار ورناتىلىپتى. ەرەكشە اتاپ وتەتىن ماسەلە، بيىل العاش رەت «قازاۋەقۇتقارۋ» اق-ىمەن كەلىسىم جاسالىپ، ۋىلدىرىق شاشۋ كەزەڭىندە تىكۇشاقپەن باقىلاۋ جۇرگىزىلىپتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، قازىر مارقاكولدە جاعداي تۇراقتى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى،

كۇرشىم اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار