رۋحانيات • 04 ماۋسىم، 2020

ەلدىك تاڭبا – ەل مۇراتى

106 رەت كورسەتىلدى

قانشاما ۇرپاق اڭساپ، ارمانداپ، زارىعىپ جەتكەن تاۋەلسىزدىككە قول جەت­كىز­گە­نىمىزگە دە ءۇش ون جىلدىقتىڭ ءجۇزى بولىپ قالدى. بوداندىقتىڭ قامىتى ال­قىمنان الىپ، تىنىستى تالاي تارىلت­تى. قاسىرەت تاڭباسىن دا كيگىزبەي قوي­مادى. بىراق قايسار قازاقتى نيەتى قاراۋلار جويا دا، جوعالتا دا المادى. «ەلىم-ايلاپ!» ءجۇرىپ قازاق ەلدىگىنە جەتتى. بۇرىنعى بابالار ءبورىلى بايراق، اق تۋ ۇستاسا، بۇگىنگى جۇرتىمىز ءۇش بىردەي ەلدىك بەلگىسىن ورنىقتىرىپ وتىر.

سۋرەتتى سالعان ايداربەك عازيز ۇلى، «EQ»

ءيا، مەملەكەتتىك رامىزدەر، ونىڭ ازات ەلدە قابىلدانۋى – قۇبىلىس. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1992 جىلى 4 ماۋسىمدا مەملەكەتتىك تۋىمىز بەن ەل­تاڭبامىزدىڭ جانە ءانۇرانىمىزدىڭ مۋ­زىكالىق رەداكتسياسى تۋرالى تاريحي زاڭدارعا قول قويدى. 6 ماۋسىم كۇنى «شارىقتا، شارلا، كوكتە، كوك بايراعىم» (ع.قايىربەكوۆ)، دەپ اسپانمەن استاسقان كوك تۋ كوككە كوتەرىلىپ، شاراسى كەڭ شاڭىراق قاناتتى تۇلپار قاناتىمەن كومكەرىلگەن ەلتاڭبا تۇعىرعا قوندى. التى اي وتكەن سوڭ، ياعني 1992 جىلعى 11 جەلتوقساندا رۋحىمىزدى اسقاقتاتىپ مەملەكەتتىك ءانۇرانىمىزدىڭ ءماتىنى بەكىتىلدى. سودان بەرى دە 28 جىل وتە شىعىپتى.

حالىقتىڭ قولداۋىمەن بەكىتىلگەن رامىز­دە­رىمىز اتا زاڭنىڭ 34-بابىندا: «اركىم رەس­پۋبليكانىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن قۇر­مەتتەۋگە مىندەتتى» دەپ تياناقتالدى. ۇلت رامىزدەرى وي-سانامىزدى سەرپىلتىپ عانا قوي­ماي، پاراسات-پايىمىمىزدى بەكىتىپ، سەلكەۋى بار سەنىمدى ءبىرجولاتا ورنىقتىردى. سول قۇندىلىققا قاي كەزدە دە ق ۇلىقسىزدىق تانىتپاي، ادال «قۇل» بولا ءبىلۋ ۇلتىم دەگەن ويلى جانعا سىن. قىمباتىڭا باس يۋ دە وسكەندىكتىڭ بەلگىسى.

«ارعى اتام – ەر تۇرىك، ءبىز – قازاق ەلىمىز!» – دەپ جىر جامپوزى ماعجان جۇماباەۆ ايتقانداي، سول مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىز قازىر قازاق ەلىن التى قۇرلىققا تانىتىپ، ابىرويى­مىزدى اسىرىپ، بەدەلىمىزدى بيىكتەتىپ تۇر. تورتكۇل دۇنيەدە ءدۇيىم جۇرت جينالسا، الەم نازارىن اۋدارعان ءدۇبىرلى جارىس وتسە كوك تۋىمىز جەلبىرەپ، ءانۇرانىمىز شىرقالادى. مۇنداي ساتكە كۋا بولعان تۇستا، قانشا جەردەن توڭمويىن بولساڭ دا تولقىماي تۇرۋىڭ مۇمكىن ەمەس. ەل ازاماتىمىن دەپ ەڭسەڭدى تىك ۇستايسىڭ. رۋحىڭ كوتەرىلەدى. توڭىرەگىڭە مەن دە بارمىن دەيسىڭ. وسىندايدا كونفۋتسيدىڭ: «الەمدى نىشاندار مەن رامىزدەر بيلەيدى»، دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ويعا ورالاتىنى بار.

ەلدىكتىڭ باستى بەلگىلەرىنىڭ كوشباسى سانالاتىن رامىزدەرىمىزدى تانىپ ءبىلۋ ءىسى بۇگىندە بەكەمدەلىپ كەلەدى. جىل سايىن 4 ماۋسىم – مەملەكەتتىك رامىزدەر كۇنى رەتىندە اتالىپ، بۇل قاپىسىز جالپىحالىقتىق ىسكە اينالدى. وسى حالىقتىق ءىستىڭ ورنىعۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ، العاش رەت ءرامىزدى تانۋ ءىلىمىن تۇڭعىش باستاعان ازامات، ول – قارىمدى قالامگەر، قوعام قايراتكەرى ەربول شايمەردەن ۇلى ەدى. تۇڭعىش مەملەكەتتىك ءرامىزىمىزدى قابىلداۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقارا ءجۇرىپ، تاريحي شەشىمدى جۇرتقا جەتكىزۋدە ونىڭ اتقارعان جۇمىسى ەرەكشە بولدى. باستاۋ باسىنان باستاپ اتقارىلعان جۇمىستى سارالاي جازىپ وتىردى.

وسى ارادا ونىڭ ءوزىم عانا دەمەيتىن كىسىلىگى مەن كىشىلىگىن ەسكە تۇسىرە كەتەلىك. را­مىز­­دەرىمىز قابىلدانعان سوڭ، حالقىم دەگەن قايسار قازاق سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ سەرىكتەس ءىنىسى ءارى شاكىرتى ەربولعا: «ەندى وسىنى تاريحي-تانىمدىك تۇرعىدا حالىققا جەتكىزۋ سەنىڭ ەنشىڭدە»، دەگەن تىلەگىن مۇلتىكسىز ورىنداپ، قىرۋار جۇمىستارىنىڭ اراسىندا جانكەشتىلىكپەن جازعان العاشقى ەڭبەگىن، «قازاق ەلىنىڭ رامىزدەرى» (1993) دەگەن تۋ تۇستەس كىتابىن شىعارىپ بەرگەنىن باقيعا اتتانعانشا ايتىپ ءجۇردى. ول كەزدە ۇلت ىسىنە ۇمتىلىس بولەك ەدى عوي. جيناق كەيىن كوركەم عىلىمي پايىمدارمەن تولىقتىرىلىپ، ءتۇرلى سۋرەتتەر قوسىلىپ، ەلدىك اڭسارعا ۇيىتىپ، ۇرپاقتى وتانشىلدىققا باۋلىپ، ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرىپ الدەنەشە رەت جارىق كوردى. الەمنىڭ التى تىلىنە اۋدارىلىپ، مەملەكەتىمىزدىڭ رامىزدەرىمەن بىرگە، ارعى تاريحىمىزدان دا حاباردار ەتكەنىن ەسكە سالا كەتەلىك. قازىر بۇل ەڭبەك ەلتانۋ الىپپەسىنە اينالدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.

وسى ارادا مىنا ءبىر ۇسىنىسىمىزدى بىل­دىرە كەتسەك دەيمىز. وتكەن جىلى ەربول شايمەردەن ۇلىنىڭ كىندىك قانى تام­عان جەر، الىپتار مەكەنى، قىزىلجار جۇرت­شى­لىعى «تۇڭعىش ءرامىز تانۋشى ەربول شاي­مەردەن ۇلى» دەگەن تاقىرىپتا ۇلكەن جيىن وتكىزدى. بۇل القالى جيىندا مەكتەپ وقۋشىسىنان باستاپ، بارلىق جۇرتشىلىق مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىز تۋرالى وي ءبولىسىپ، قۇن­دىلىعىمىزدىڭ قۇنىن ارتتىرۋ ءۇشىن وسىنداي يگىلىكتى ءىس-شارانى رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەيدە وتكىزسە دەگەن ۇسىنىستارىن بىل­دىر­گەن ەدى. شىنىندا، رامىزدەر كۇنىنە وراي، اتالعان تاقىرىپتا رەسپۋبليكالىق كونكۋرس ۇيىمداستىرىپ، جۇرتىمىز بىرگە جۇمىلسا ەلدىك بەلگىمىزدىڭ مارتەبەسى بيىكتەپ، كەيىنگى تولقىن تەرەڭ تانىپ بىلۋگە جول اشىلار ەدى. ەلدىك تاڭبانىڭ ەل مۇراتى ەكەنىن ءنتۇسىنىپ تۇيسىنەر ەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار