رۋحانيات • 03 ماۋسىم، 2020

نۇكتە فيلوسوفياسى

1278 رەت كورسەتىلدى

ازىرەت ءالىنىڭ «عىلىم ءبىر نۇكتە ەدى، ناداندار ونى كوپ نۇكتەگە اينالدىردى» دەگەن تاعىلىمدى ءتامسىلى، سۇيەكتى ءسوزى بار. وسى ءبىر وقشاۋ ويدان تاعان تارتساڭىز، سانا ىشىندە ۇلكەن ءدۇمپۋ پايدا بولاتىنداي. نۇكتە – ادامزات ءمورى، بولات قورعاسىنداي اۋىر، قاققان شەگەدەي مىقتى. قالامدى اق پاراققا قويساڭىز، الدىمەن نۇكتە پايدا بولادى. ادامنىڭ عۇمىرى سەكىلدى سويلەم نۇكتەمەن باستالىپ، نۇكتەمەن ءتامامدالادى. لەپ بەلگىسىندەي سىمباتتى بولماسا دا، سۇراۋ بەلگىسىندەي ادەمى ورنەكتەلمەسە دە، نىعىز نۇكتە – اياقتالعان تياناقتى ويدىڭ جەمىسى. ءبىر تارماققا شالقار ويدى كوگەندەپ قويادى. تۇجىرىم تۋدىرادى، اقيقاتتى ايگىلەيدى.

عارىشتان قاراعاندا جەر شارى نۇكتە سياقتى. قاراڭعى تۇندە زاۋ بيىككە كوز تاستاساڭىز، تولعان اي ادامنىڭ قول شەڭبەرىنە سىيىپ كەتەتىن جاپ-جارىق نوقاتتاي عانا. وسى ەكى عالامشاردىڭ كەسكىنى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنىڭ كولەمىندەي بولىپ كورىنەدى. قاس قارايا كوك جۇزىنە جىپىرلاپ شىعاتىن سانسىز جۇلدىزدار دا اسپان الەمىنە تارىداي شاشىلعان نۇكتەلەر سياقتى.

نەگىزى، نۇكتە، نوقتا، نوقات – ءبارى ءبىر سوزدەن تامىر تارتادى. سوندىقتان بولسا كەرەك، نۇكتە نوقتا سياقتى، اساۋدى جونگە سالاتىن، ارعىماققا باس بىلدىرەتىن، جۇيرىكتى تىزگىندەيتىن. نۇكتە تاڭبالانسا، ءسوز جۇيەلەنەدى، وي جيناقتالادى. ال سول نۇكتەنىڭ ارتىنان تاعى قوس نۇكتە جالعاپ كورىڭىزشى. شەكسىزدىكتىڭ سامالى ماڭدايىڭىزدى وپكەندەي كۇمان مەن كۇدىگىڭىز بۇرلەپ، ويىڭىز سان-ساققا جۇگىرەدى. ويتكەنى ءسوز تاۋسىلعان جەردەن باستاۋ الاتىن كوپ نۇكتە – بويىنا عارىشتى سىيعىزىپ جىبەرەتىن جۇرەك جازۋى. كەيدە كۇدىك بولىپ ەنىپ، كوكەيىڭدى كۇپتى ەتەتىن كوپ نۇكتە ەندى بىردە كوڭىل كوكجيەگىن كەڭەيتىپ جىبەرەدى. ەگەر ءبىزدىڭ ءومىرىمىز كوپ نۇكتەگە اينالاتىن بولسا، وندا ساعىنىش پەن سەزىمنىڭ، شەكسىزدىك پەن شاراسىزدىقتىڭ شەڭبەرىنە بايلانعانىمىز. سوندىقتان نۇكتە – ويدىڭ ورامى، ال كوپ نۇكتە سەزىمنىڭ سيپاتى سىندى. نۇكتەنى تۇسىنەسىڭ، كوپ نۇكتەنى تۇيسىنەسىڭ.

وسىندايدا ويعا ءبىر ءتامسىل ورالادى. ەرتەرەكتە ءبىر جىگىت ۇيلەنىپتى. ەرتەڭىنە سوعىس باستالىپ، ازامات مايدانعا اتتانىپتى. امان كەلۋى ەكىۇداي جىگىت قوشتاسار ساتتە جارىنا حات جازىپ، ساعىنىشىن جەتكىزىپ تۇرۋعا ۋادە ەتىپتى. ايتسە دە جازىلماعان ءداستۇر بويىنشا بوساعادان كەشە اتتاعان جارىنا اشىق حات جازۋ ۇيات بولىپ سانالعاندىقتان، جاس جۇبايلار بۇدان شىعار جول ىزدەپتى. ءسويتىپ كوكتەمگى بالاۋساداي كوزگە ىستىق، كوڭىلگە ىنتىق ءسارۋار سەزىمىن نۇكتەلەر ارقىلى جەتكىزۋگە بەل بايلاپتى. قوس عاشىق وسىلايشا ءاربىر حاتتىڭ سوڭىندا ارمانعا تولى، اڭسارعا بەيىل كوپ نۇكتە قالدىرۋعا كەلىسىپتى. كوپ ۇزاماي كۇتكەن حات تا جەتىپتى. الدىمەن اتا-انا، اعايىن-تۋىستىڭ ءحالىن سۇراپ، ءوزىنىڭ جاعدايى جاقسى ەكەنىن ايتقان اسكەر ءماتىندى كوپ نۇكتەمەن اياقتاپتى. حاتتى جۇرتتىڭ سوڭىن الا قولىنا العان سۇيگەن جارى كوپ نۇكتەگە ۇزاق ءۇڭىلىپتى، ءبىر قۋانىپ، ءبىر مۇڭايىپتى: كوپ نۇكتەنىڭ استارىنان كوپ جايتتى اڭعارىپتى. ءوزى دە جاۋاپ جازاردا ۇزاق تولعانىپ، ىشتەي سىرلاسىپ، ساعىنىشى مەن سەزىمىن ءۇش نۇكتەگە سىيدىرىپتى. وسىلايشا كوپ نۇكتەلەر جىراقتا جۇرگەندەردىڭ اراسىن جالعاعان التىن كوپىر بولىپتى. اقىرى سوعىس اياقتالىپ، جىگىت ەلىنە امان-ەسەن ورالادى. ۋاقىت وتە كەلە ءبىر كۇنى ايەلى ەسكى ساندىقتان سارعايعان حاتتاردى تاۋىپ الادى. ەكەۋى پاراقتاپ وتىرىپ، وتكەن ومىرلەرىنىڭ ساۋلەلى كۇندەرىنە قايتا ساپار شەگەدى. سوندا جىگىت: ء«ۇش نۇكتەگە سىيعان شەكسىز سەزىم مەنى امان الىپ قالدى. ويتكەنى بۇل نۇكتەلەر كوزىمنىڭ اعىپ تۇسكەن ءۇش تامشى جاسىمەن جازىلاتىن ەدى»، دەگەن ەكەن...

دالا دانىشپانى «عاشىقتىڭ ءتىلى – ءتىلسىز ءتىل، كوزبەن كور دە، ىشپەن ءبىل» دەمەۋشى مە ەدى. ۇلى اقىننىڭ ء«تىلسىز ءتىلى» – وسى كوپ نۇكتە. بۇل وقيعانىڭ استارىندا ىشپەن ءتۇيسىنۋ، جۇرەكپەن ۇعىنۋ تەورەماسى جاتقانداي.

بىزگە تسيفر بولىپ قايتقان ارابتىڭ سىفر دەگەن ءنول تاڭباسى نۇكتە بولىپ بەينەلەنەدى. حاكىم اباي: «ەدينيتسا كەتكەندە، نە بولادى وڭكەي ءنول»، دەمەي مە؟ راسىندا، بىرلىك بولماسا، تىرلىگىڭنىڭ تۇرپاتى كومەسكى. سول بىرلىكتى تۇزەتىن نۇكتەلەر. تيىننان تريلليونعا جالعايتىن نولدەردىڭ ءبارى نۇكتەدەن باستاۋ الادى. ساننىڭ ارتىنا نۇكتە قويىلسا، ساپاسى ارتىپ، كولەمى ۇلعايادى.

اتام قازاق ايتقانداي، جاراتقان عالامدى تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزىپ جىبەرۋگە قۇدىرەتتى. ال ءبىز وسى عالامعا كىندىگىمەن باي­لان­عان تارىداي بەلگىنىڭ تاعدىرىنا ۇڭىلدىك پە؟ ادام عۇمىرى – اقجەمدەلگەن ءبىر كىتاپ دەسەك، سول كىتاپتاعى ەڭ سوڭعى ءسوز دە نۇكتەمەن اياق­تالادى. تۇمسا تابيعات، قالىڭ ورمان نوقات­تاي عانا داننەن تارالادى. ادام مەن اڭ دا ءبىر تامشىنىڭ داقىلى. نوقاتتاي داننەن الىپ اعاشتىڭ ءوسىپ شىعاتىنى سياقتى، ءبىر نۇك­تەگە بۇكىل عالام سىيىپ كەتەردەي. سول نۇكتە­دەن جوعارى عارىشقا جول سالعان قۇس جولى تىزبەلەنەدى. ال تومەن جىلجىساڭىز، ميكرو-­الەمگە تاپ بولاسىز. نۇكتە قۇددى ءبىر سيقىر­لى قاقپا سياقتى قوس ۇشى دا شەكسىزدىككە جالعا­سا­تىن وسى ەكى الەمدى جالعاپ تۇرعانداي. سەكۋند­تار سىرعىعان سايىن ءنول-نوقاتقا ءبىر تابان جا­قىنداي تۇسەتىن پەندە نۇكتەمەن قابىس­قان سات­تەن باستاپ ساعىمعا اينالادى. سودان شەك­سىز­دىك پەن ساعىنىش ارالاس كوپ نۇكتە باستالادى...

سوڭعى جاڭالىقتار

التىنساريندە قۇرىلىس قارقىندى

ايماقتار • بۇگىن، 07:11

تويدىڭ بۋى ءھام ماقتان

رۋحانيات • بۇگىن، 07:07

سويلەۋ – اقىلدىڭ ولشەمى

قوعام • بۇگىن، 07:03

جەرى دە، ەلى دە ابىز

رۋحانيات • بۇگىن، 06:57

«جىرى» بىتپەيتىن جول

قوعام • بۇگىن، 06:48

اكىمدەر ءھام الەۋمەتتىك جەلى

ساياسات • بۇگىن، 06:40

قالدىق نەگە قاجەتسىز؟

ەكولوگيا • بۇگىن، 06:36

ۇقساس جاڭالىقتار