تاريح • 31 مامىر، 2020

مامبەت قويگەلدى: ءبىزدىڭ قوعامدى ەميسسارلار ينستيتۋتى باسقاردى

228 رەت كورسەتىلدى

بۇل تۋرالى بەلگىلى الاشتانۋشى، تاريح عالىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك مامبەت قويگەلدى «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە ارنالعان «عاسىر زۇلماتى» اتتى ونلاين دوڭگەلەك ۇستەلىندە ايتتى.

«بىزدە نەگە وسىنداي قۋعىن-سۇرگىن، اشارشىلىق تراگەدياسى ورىن الدى؟ مەنىڭ تۇسىنگەنىم بويىنشا ونىڭ ءبىرىنشى سەبەبى ءبىزدىڭ قوعامدى ەميسسارلار ينستيتۋتى باسقاردى. وتاننىڭ تاريحىندا ارنايى زەرتتەۋ تاقىرىبى رەتىندە قاراستىرىلماعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ەميسسارلار ينستيتۋتى. ەميسسارلار ينستيتۋتى قازاقستان سياقتى ۇلتتىق رەسپۋبليكانى مەتروپوليالىق، ورتالىقتان جىبەرىلگەن كادرلار ارقىلى باسقارۋ دەگەندى بىلدىرەدى. بۇل كەڭەستىك جۇيەدە، ونىڭ 70 جىلدان اسا تاريحىندا كوپۇلتتى يمپەريانىڭ ءومىرىن ءبىر ورتالىقتان باسقارۋ ىسىندە كەڭ قولدانىسقا تۇسكەن ءادىس ەدى. اتالعان ماسەلەنى تۋرا ءتۇسىنۋ ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. ويتكەنى بۇگىنگى قازاق قوعامى – بەلگىلى ءبىر دارەجەدە سول ەميسسارلار قىزمەتىنىڭ ءونىمى. ولار كەڭەستىك تاريح بويى قازاق قوعامىن يلەۋگە سالىپ، ونىڭ ورتالىق قالاعانداي بولۋىنا كۇش سالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە حح عاسىردا قازاق ۇلتى ءحىح عاسىرداعى قازاق قوعامىنان وزگە كۇيگە ەندى. ءحىح عاسىردا ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى جوعارى بولاتىن. ال حح عاسىردىڭ سوڭىنا قاراي ءوزى ءۇشىن كۇرەسۋ بەلسەندىلىگى تومەندەپ كەتتى. ونىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى وسى ەميسسارلار ينستيتۋتىندا جاتىر»،- دەپ اتاپ ءوتتى م.قويگەلدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل ينستيتۋتتىڭ ومىرگە كەلۋى جانە قالىپتاسۋى كوممۋنيستىك پارتيانىڭ جەكە بيلىك قۇرۋشى ساياسي كۇشكە اينالۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى.

«پارتيا كەڭەستىك مەملەكەتتىك جۇيەدە اۋەل باستان ساياسي جابىق ورگان رەتىندە قىزمەتىن جولعا قويدى. ەميسسارلار ينستيتۋتىنىڭ جاعدايىندا عانا كوممۋنيستىك پارتيانىڭ تابىستى جۇمىس ىستەي الاتىنىن بايقادىق. ەكىنشىدەن، ەميسسارلار ينستيتۋتى اتقاراتىن مىندەتى تۇرعىسىنان كەڭەستىك رەجيم جاريا ەتكەن ۇلتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋ پرينتسيپىنە سايكەس كەلمەيتىن قۇرىلىم. باسقاشا ايتقاندا، بۇل ينستيتۋت – پاتشالىق بيلىك جۇيەسىنەن كەڭەستىك باسقارۋعا وتكەن ەلەمەنت. كەزىندە احمەت بايتۇرسىن ۇلى كەڭەستىك وكىمەتتىڭ قازاقستاندى باسقارۋىنىڭ ەكى-اق جولى بارىن، بىرەۋى بۇرىنعىداي گەنەرال-گۋبەرناتورلار ارقىلى باسقارۋ، ەكىنشىسى قازاقتىڭ ەليتاسىنا تاپسىرۋ ەكەنىن ايتقان. كەڭەس وكىمەتى ءبىرىنشى جولدى تاڭدادى. ياعني، ەميسسارلار ارقىلى باسقارۋدى قولعا الدى. ءبىزدىڭ بارلىق تراگەديامىز وسىندا جاتىر»،- دەدى بەلگىلى الاشتانۋشى مامبەت قويگەلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار