- ءسىزدىڭ كومپانياڭىز ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جايلى قالا ورتاسىن قۇرۋ جونىندەگى ءوز شەشىمدەرىمەن تانىمال. دەگەنمەن, ءسىز قورعالاتىن تابيعي اۋماقتارداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارمەن دە اينالىساسىز. مۇنداي جوبالاردىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
- مەنىڭ ۇلىبريتانياداعى Loch Lomond & The Trossachs ۇلتتىق پاركىمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ تابىستى تاجىريبەسى بار, ءبىز ونىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جونىندە كەڭەس بەردىك. مۇنداي جوبالاردا ۇلتتىق پاركتەردى رەتتەيتىن ەرەجەلەردى ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. Loch Lomond & The Trossachs جاعدايىندا مۇنداي ەرەجەلەر جاعىمسىز ارالاسۋدان تابيعاتتى قورعايدى جانە فلورا مەن فاۋنانىڭ ەركىن ءوسىپ, دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ەرەجەلەر ورىندى ەكەنىن دالەلدەنسە جانە بەلگىلى ءبىر ايماقتارعا عانا اسەرى انىقتالسا قۇرىلىسقا تىيىم سالمايدى.
مۇنداي جوبالاردا تابيعي كونتەكستپەن كەلىسىلەتىن نەمەسە ونى ەرەكشەلەيتىن ساۋلەت شەشىمىن تابۋ ماڭىزدى. مەنىڭ مىندەتىم – تۇرعىن ءۇي عيماراتتارىن جوبالاۋ جانە نەگىزگى چەللەندجىم ارحيتەكتۋرانىڭ تابيعاتپەن تىعىز بايلانىسىن قۇرۋ, بىراق لاندشافتقا اسەرىن ازايتۋ بولدى. قوسىمشا قيىندىقتار دا ورىن الدى, ولار – پارك اۋماعىن اۆتوموبيلدەرمەن لاستاماي, عيماراتتارعا جەتۋگە بولاتىنداي ينفراقۇرىلىمدى ويلاستىرۋ. وسىنداي ايماقتاردا قۇرىلىس كەزىندە تابيعاتقا باستى زەيىن قويۋ قاجەت, ساۋلەت وزىنە نازاردى اۋدارماۋى ءتيىس. كەز كەلگەن ارالاسۋ تابيعي سۇلۋلىقتى تولىقتىرىتانداي نازىك جانە تالعامپاز كۇيدە بولۋى شارت.
- مۇنداي جوبالار ادەتتەگى قالالىق ينفراقۇرىلىمدى جوبالاۋدان نەمەن ەرەكشەلەنەدى؟
- كەز كەلگەن جاقسى ساۋلەت كونتەكستى تەرەڭ ءتۇسىنۋدى تالاپ ەتەدى. ەڭ باستى مىندەت – سىزگە قوياتىن ماسەلەنى ۇعىنۋ.
ەكولوگيالىق تۇرعىدا سەزىمتال ايماقتارعا ارالاسپاس بۇرىن, اۋماقتى, ونىڭ مادەنيەتى مەن قۇندىلىقتارىن تەرەڭ زەرتتەۋ ماڭىزدى. ازىرلەنگەن ساۋلەتتىك شەشىم تابيعي قۇندىلىقتارعا قاۋىپ توندىرمەۋى, ادامدار ءۇشىن ىڭعايلى جانە قاۋىپسىز بولۋى ءتيىس. ءسوز جوق, قيىن مىندەت, الايدا قيىندىقتار ونى قىزىقتى ەتەدى.
- ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, تۋريستىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرى تابيعي لاندشافتپەن قانشالىقتى ۇيلەسۋى ءتيىس؟
مۇندا تەك لاندشافتپەن ۇيلەسىم عانا ەمەس, ورگانيكالىق سيپاتتا كىرىگۋ مەن تابيعي ەرەكشەلىكتەردى شەبەر پايدالانۋ ماسەلەسى جاتىر. «نەعۇرلىم از بولسا, سوعۇرلىم ۇتىمدىراق» - وسى قاناتتى ءسوزدى ەڭبەكتە باسشىلىققا الۋعا نەگىز بار.
قورعالاتىن تابيعي ايماققا ارالاسۋ تۋرالى اڭگىمە بولعاندا, باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ساۋلەت نىساندارىنىڭ دۇرىس ورنالاسۋى. تابيعي لاندشافتتى نە قۇرايتىنىن ءتۇسىنۋ, جەل اعىندارى مەن وزەن اعىسىن جەتە ءبىلۋ, جالپى پەيزاجعا نازار اۋدارۋ ماڭىزدى. عيمارات پەيزاجدى بۇزباۋى قاجەت, كەرىسىنشە بەزەندىرۋى ءتيىس. جاقسى ارحيتەكتۋرا وسىنى ىسكە اسىرۋعا قابىلەتتى دەپ سەنەمىن.
وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەر – ماتەريالداردى تاڭداۋ, قۇرىلىستىڭ بەكىتىلگەن نورماتيۆتەرى جانە تۇراقتى ساۋلەت قاعيداتتارىنا سايكەستىك. ۇلتتىق پارك اۋماعىندا سالىنعان عيمارات نولدىك كورسەتكىشكە جاقىن كومىرتەك ءىزىن ءوندىرۋى ءتيىس. قۇرىلىس كەزىندە دە, ودان كەيىن دە فلورا مەن فاۋناعا اسەردى ازايتۋ قاجەت. ماتەريالداردى مۇمكىندىگىنشە لاندشافتپەن ۇيلەستىرە تاڭداۋ قاجەت, ءتىپتى جەرگىلىكتى ونىمدەردى قولدانعان ابزال.
- ءسىز قازاقستاندا بىرنەشە رەت بولدىڭىز, الماتى مەن ونىڭ توڭىرەگىنىڭ, ىلە الاتاۋىنىڭ كوركەم پەيزاجدارىمەن تانىسسىز. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, وسى ايماقتىڭ قانداي تابيعي ەرەكشەلىكتەرىن تۋريستىك جەرلەردە سالىنعان عيماراتتاردىڭ ارحيتەكتۋراسىندا كورسەتۋگە بولادى؟
- ۇلتتىق ساياباقتىڭ قۇرىلىسى كەزىندە ءبىرىنشى ورىندا ۇلتتىق پارك جانە ونىڭ تابيعاتى بولۋى ءتيىس. ءوز ويىمدى مۇراجايدى جوبالاۋ مىسالىندا تۇسىندىرگىم كەلەدى. مەنىڭ ويىمشا, مۇراجايدا ەڭ ماڭىزدىسى – ونىڭ ەكسپوناتتارى, كەلۋشىلەر ءۇشىن جايلىلىق; بۇل مارشرۋتتاردى مۇراجايعا كەلۋشىلەر كوپ كەلگەن كەزە ونىڭ ءاربىر قوناعىنىڭ ونەر تۋىندىلارىن كورۋىنە مۇمكىندىگى بار بولاتىنداي كۇيدە ويلاستىرۋ. سوڭعى جىلدارى ءتىپتى عيماراتتىڭ وزىنە باستى نازار اۋداراتىنداي ەتىپ جوبالانعان مۇراجايلار دا پايدا بولدى. مەن مۇنى تاڭدامايمىن.
ۇلتتىق پارك اۋماعىندا ورنالاسقان عيماراتتا بولعان كەزدە, قورشاعان تابيعاتتى جانە پايدا بولعان سەزىمىڭىزدى ەستە ساقتاعىڭىز كەلەدى. اۋماقتا ورىن تەپكەن ساۋلەت نىسانى كوركەم بولۋى مۇمكىن, الايدا ونىڭ ءمانى – قورشاعان ورتانى ۇيلەسىمدى تۇردە تولىقتىرۋ, ۇستەمدىك ەتپەۋ جانە لاستاماۋ. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, نىساننىڭ ورنالاسۋى ۇلكەن ماڭىزعا يە. ساۋلەت لاندشافتقا وڭ نەمەسە تەرىس اسەر ەتە الادى. جەرگىلىكتى مەكەننىڭ بارلىق تابيعي قادىر-قاسيەتىن نازارعا الىپ, ولاردى ساۋلەت جوباسىنىڭ ورگانيكالىق بولىگى ەتىپ كورسەتۋ كەرەك.
- بۇگىندە الەمدە ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ تانىمالدىعى ارتىپ كەلەدى. ول ادەتتەگى تۋريزمنەن قالاي ەرەكشەلەنەدى؟ ەكوتۋريزمگە ارنايى ينفراقۇرىلىم قاجەت پە؟
- ەكوتۋريزم – كەيدە ماقساتقا ساي ەمەس قولدانىلاتىن ترەندتىك ءسوز. ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ ءمانىن تۇسىنبەي, ونى تەك قىزمەتتى, پرودۋكتتى العا جىلجىتۋ سيپاتىندا ايتۋ – جاۋاپسىزدىق. تۋريستەر ولاردى جاڭىلىستىرعانىن لەزدە تۇسىنەدى. ەكوتۋريزمدى قۇلاقشا رەتىندە پايدالانا وتىرىپ, ادامداردىڭ كوزقاراسىندا ناقتى قادىر-قاسيەت پەن الەۋەتتى جوعالتۋ ابدەن مۇمكىن.
ەكولوگيالىق تۋريزم جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان باستالۋى ءتيىس. ءوز تاجىريبەمدى نەگىزگە الا وتىرىپ ايتا الامىن, جاقسى تۋريستىك باعىتتار (ناقتى, ديسنەيلەند ەمەس) – بۇل جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ىڭعايلى جانە جايلى ورىندار. بۇل ناقتى پىكىرلەر جازىلاتىن ورىندار, ويدان شىعارىلعان اڭگىمەلەر ەمەس. ۇتىمدى برەند ۇتىمدى ءونىم نەگىزىندە تۇزىلەدى.
تابيعي ساياباقتى قۇرۋ كەزىندەگى قيىن ساتتەردىڭ ءبىرى – بۇل ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ! ادامداردىڭ بۇل نەگە ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنگەنىنە كوز جەتكىزۋ قاجەت. سوڭعى رەت, مەن سىزدەردىڭ كەرەمەت تاۋلارىڭىزدا سەرۋەندەپ جۇرگەندە, ءوز جولىمدى قالادان باستاپ, 2000 مەتر بيىكتىككە دەيىن كوتەرىلدىم. سەرۋەن كەرەمەت اسەر قالدىردى, الايدا تاماشا تاۋ القابىنداعى سيپاتسىز قۇرىلىس كوڭىلگە كىربىڭ ءتۇسىردى. ءزاۋلىم پسەۆدوگەورگيان ۆيللالارى بار سۇلۋلىقتى ستەرويدتار سىندى لاستاۋدا, بىردەن كوزگە ۇرىلادى. قورعاۋدا بولۋى ءتيىس تابيعي اۋدانداردا كولىكتەر باقىلاۋسىز جۇرەدى. 1500 مەتر بەلگىدە مەن ءۇيدىڭ تۇرىنە لايىقتى سوڭعى توپتى كوردىم, ال ودان وتە كوز الدىما قوقىس توگىلگەن ورمان اشىلدى. ادامداردى اعاشتىڭ استىنا پلاستيك نەمەسە اراق بوتەلكەلەرىن تاستاپ كەتۋگە جول بەرىلمەيتىنىن تۇسىنۋگە ءماجبۇر ەتۋ كەرەك! بۇل, بالكىم ەكو-تريۋيزم – جالپىعا بەلگىلى شىندىق سياقتى ەستىلەتىن شىعار, الايدا ەشكىمنىڭ وسىنداي اسەم تابيعات اراسىندا قوقىستى كورگىسى كەلمەيتىنى راس قوي.
ەكوتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى قادامداردى اتاپ وتكىم كەلەدى: بازالىق ينفراقۇرىلىم شەشۋشى مانگە يە, ال ونىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى – ەكولوگيالىق ءبىلىم. ادامدارعا «نە, نە ءۇشىن, نەگە جانە قاشان», تابيعات – بۇل ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىعىمىز, نەگە ول ەلدىڭ حالقى, قوناقتار مەن بۇكىل عالامشاردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن ماڭىزدى, كۇزەتىلەتىن نىسانداردىڭ شەكارالارى قايدا ورنالاسقان, ولارعا قاشان بارعان ماڭىزدى, وسىنىڭ ءبارىن ۇعىندىرۋىمىز قاجەت.
بۇدان كەيىن اكىمشىلىك رەسۋرس قوسىلادى, تابيعي قۇندىلىقتاردى كۇشەيتۋ جانە قورعاۋ ءۇشىن ەرەجەلەر بەلگىلەنەدى جانە قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. سوڭعىسى, ءارى ەڭ ماڭىزدىسى – تابيعي ايماقتارعا قاۋىپسىز جانە باقىلاناتىن قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن فيزيكالىق ينفراقۇرىلىم. بۇل جۇيە ايماقتىڭ تابيعاتىنا جانە جالپى عالامشارعا بارىنشا از اسەر ەتەتىندەي ەتىپ جوبالانۋى ءتيىس.
دەمالىس جانە تابيعاتپەن بايلانىس ءۇشىن قورعالعان اۋماقتاردى اشا وتىرىپ, قوناقتاردىڭ ءىز قالدىرماۋىن قامتاماسىز ەتۋ – قيىن مىندەت. وعان بارىنشا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ جانە تابيعاتتى باعالاي باستاۋ ءۇشىن ادامداردىڭ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ابزال.
وسىلايشا ءسىز ەكولوگيالىق تۋريزمگە بايىپتى قارايتىن بولساڭىز, بۇل بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ينۆەستيتسيا ەكەنىن ۇعىنا تۇسەسىز. ەكوتۋريزمگە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆالى جوبا رەتىندە قاراۋ كەرەك, بۇل ويىن-ساۋىق پاركى ەمەس. تابيعات قۇندىلىعىن ءار ادام ءۇشىن اشا بىلگەن ءجون, سوندا ول ءوزى ءۇشىن سويلەي باستايدى.
- ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, ەكولوگيالىق تۋريزم الماتىلىقتار مەن جالپى قازاقستان تۇرعىندارى ءۇشىن قانشالىقتى قاجەت بولۋى مۇمكىن؟
- قازاقستاندىقتار يتالياندىقتارعا وتە ۇقساس, وتباسىلىق بەرىكتىكتى جانە تابيعاتقا جاقىندىقتى باعالايدى. سوندىقتان دەمالىس كۇندەرى كوبىسى ءوزىنىڭ ۇلكەن جول تالعامايتىن كولىكتەرىمەن تاۋعا قاراي بەت الادى, كەز-كەلگەن اۋماقتا باربەكيۋ مەن سەرۋەندەردى ۇيىمداستىرادى. وكىنىشكە قاراي, كەيبىرەۋلەرى قوقىستاردى قالدىرىپ, ۇيىنە قايتادى. مۇنداي جاعداي يتاليادا دا ورىن الدى. Guardia Forestale ورمان پوليتسياسىنىڭ كۇشىمەن ەكولوگيالىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ارقاسىندا جاعداي جاقساردى. قازىر ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ايماقتارىندا ادامدار تابيعاتتىڭ قۇندىلىعىن سەزىنىپ, ونى قۇرمەتتەۋگە تىرىسادى.
ەگەر ساۋاتتى ينفراقۇرىلىم سالسا, كوپتەگەن ادامدار ءۇشىن جاسىل ايماقتاردى تارتىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بار جانە ولار تابيعاتقا قاراي بەت الاتىنىنا سەنەمىن. قول جەتىمدىلىك ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ادامدارعا تاۋعا جەتۋدىڭ قاۋىپسىز جانە ىڭعايلى جولى قاجەت.
ارينە, قورشاعان ورتانى تەك جول تالعامايتىن كولىكتەر عانا لاستامايدى, تابيعاتتاعى ءبىر كۇن دەمالىستان كەيىن كەپتەلىستە تۇرۋ ەشكىمگە جاعا قويماس. سوندىقتان مۇندا تابيعي ايماقتارعا اپاراتىن, ولاردا تۇراتىن نەمەسە سول اۋماقتا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار ءۇشىن ساپالى قوعامدىق كولىكتىڭ بولۋى ماڭىزدى. بۇل كولىك يننوۆاتسيالىق, ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي بولۋى, تومەن كومىرتەكتى ءىزدى قالدىرۋى جانە پايدالانۋعا ىڭعايلى بولۋى ءتيىس. مەن سونداي-اق تاۋ جولدارى باستالاتىن جانە اياقتالاتىن جەرلەرگە كوتەرىلەتىن ارقاندى جولدار مەن فۋنيكۋلەرلەردى دە قاراستىرار ەدىم. بۇل كەزەكتە اۆتوموبيلدىك قولجەتىمدىلىك قاتاڭ باقىلانىپ, شەكتەلۋى ءتيىس.
جالپى العاندا, تابيعي ايماقتارعا دەگەن قول جەتىمدىلىككە سۇرانىس تەك ارتا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن, ءار الماتىلىقتىڭ تاۋعا دەگەن ىنتىقتىعىن ەسكەرمەۋ مۇمكىن ەمەس.
- كوروناۆيرۋستى جەڭگەننەن كەيىن شەتەلدىك ەكوتۋريستەر بىزگە نازار اۋدارا ما؟
- قازاقستان – ءسىزدىڭ بايتاق دالالار نەمەسە اسپانمەن تالاسقان تاۋلار, جالپى كوپتەگەن تابيعي قۇپيالارعا تولى ەل. مەنىڭ ويىمشا, بۇل ەكوتۋريزمدى دامىتۋ باستاۋ الاتىن تاماشا نۇكتە. ءسىزدىڭ مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان «اشىق اسپان» جاڭا ساياساتى كوپتەگەن ادامدارعا وسىندا كەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە ولار ونى قۋانا پايدالانادى.
ءبىز پاندەميانى جەڭگەن كەزدە, ال مەن جاقىن ارادا ونىڭ بولاتىنىنا ۇمىتتەنەمىن, ادامدار قازاقستانعا جاڭا تاجىريبە, تاۋ اۋاسى, تازا تابيعي تۇرلەرى ءۇشىن ات باسىن تىرەيدى. مەنىڭ ويىمشا, سىزدەر تابيعي ايماقتاردى شامادان تىس جۇكتەۋگە اۋەستەنبەۋلەرىڭىز قاجەت جانە قابىلداناتىن قوناقتار سانىن باقىلاپ وتىرۋلارىڭىز ورىندى. سانعا ەمەس, ساپاعا ۇمتىلۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. بارلىق تۋريستىك باعىتتار سياقتى سىزدەرگە قايتادان ورالۋعا دايىن تۋريستەر قاجەت. ولاردىڭ تابيعاتتى باعالاي جانە قۇرمەتتەيالۋى باستى ورىندا.
- ريكاردو, قىزىقتى سۇحبات ءۇشىن راحمەت!
