بيىلعى جىلى ەل تۇرعىندارىن ۆاكتسينالاۋعا قازىنادان 28 ملرد تەڭگە شاماسىندا قاراجات ءبولىنىپتى. بۇل اقشاعا 19 ءتۇرلى يممۋنوبيولوگيالىق پرەپارات پەن 5 ءتۇرلى شپريتس ساتىپ الىنادى ەكەن. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتى ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردى ەپيدەمييالىق قاداعالاۋ باسقارماسىنىڭ باس مامانى نۇرشاي ازىمباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىنا سايكەس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن 17 ينفەكتسيالىق اۋرۋعا قارسى ۆاكتسينالاۋ جۇرگىزىلسە, 4 ءتۇرلى ەكپەگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قاراجات بولىنەدى. وسى 21 ەكپەنىڭ 11 ءتۇرى بالالارعا جوسپارلى تۇردە سالىنادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى زاۋرەش امانجولوۆا بارلىق ەكپە مىندەتتى جانە ەرىكتى بولىپ ناقتى بولىنەتىنىن, ال بالالاردىڭ بالاباقشاعا بارۋى «ۇجىمدىق يممۋنيتەتتىڭ» دەڭگەيىنە بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ايتادى. قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ينفەكتسيالىق جانە پارازيتتىك اۋرۋلاردى تالداۋ جانە مونيتورينگ ءبولىمىنىڭ باس مامانى گۇلميرا وتەپوۆا بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە ۆاكتسينالاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى جوبالىق كەڭسە قۇرىلعانىن جەتكىزدى. ەگەر زاڭ جوباسى سەناتتا ماقۇلدانىپ, پرەزيدەنت قول قوياتىن بولسا ءار كەزەڭ بويىنشا جوسپار قۇرىلىپ, سوعان سايكەس جۇمىس جۇرەتىن بولادى. ياعني سانيتارلىق-ەپيدەميالىق سالاماتتىلىق سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگان مەن يممۋنوپروفيلاكتيكا ماسەلەسى بويىنشا كونسۋلتاتيۆتىك كوميسسيانىڭ وتىرىستارىندا ءاربىر ماسەلە تالقىلانادى. ء«بىرىنشى كەزەكتە قانداي قاعيدالار مەن ەرەجەلەر قابىلداناتىنى قارالادى. ياعني پروفيلاكتيكالىق ەگۋ جۇرگىزەتىن اۋرۋلاردىڭ ءتىزىمى, ولاردى جۇرگىزۋ ەرەجەسى جانە حالىقتىڭ جوسپارلى ەگىلۋگە جاتاتىن توپتارىن انىقتاعان ۇكىمەتتىڭ №2295 قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ەگۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بۇيرىقتارى قايتا قارالادى. بۇدان بولەك تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا يممۋنوپروفيلاكتيكا ۇلتتىق رەگيسترىنىڭ موبيلدىك قوسىمشالارىن ىسكە اسىرۋ, شۇعىل جەلىسى مەن رەسمي سايتى بار يممۋنوپروفيلاكتيكا ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ورتالىق قۇرۋ جوسپارلانعان», دەيدى گۇلميرا وتەپوۆا.
اتا-انالار بەيرەسمي اقپاراتقا سەنەدى
بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 18 076 ادام ەكپەدەن باس تارتقان. ياعني, بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 6,3%-عا ءوسىپ وتىر. جاس شاماسى بويىنشا ايتاتىن بولساق, ولاردىڭ 60 پايىزدان استامى 1 جاسقا دەيىنگى سابيلەر, 30%-ى 1-5 جاس ارالىعىنداعى, ال 9%-ى 6-15 جاس ارالىعىنداعى بالالار بولسا, 16 جاستان اسقان ەرەسەكتەر 0,3%-دى قۇراعان. سونداي-اق 53%-ى جەكە پىكىرىنە, 30%-ى ءدىني كوزقاراسىنا, 7%-ى ينتەرنەت رەسۋرستارىنان العان تەرىس اقپاراتتارعا بايلانىستى باس تارتقان. جالپى العاندا باس تارتۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى اقتوبە, قاراعاندى, اتىراۋ, الماتى وبلىستارىندا جانە الماتى قالاسىندا ەكەن.
ماماندار ەكپەدەن باس تارتقانداردىڭ سانىنىڭ ارتۋىن ولاردىڭ بەيرەسمي اقپاراتتارعا كوبىرەك جۇگىنەتىندىگىمەن بايلانىستىرادى. «قازىرگى كەزدە اتا-انالار دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ رەسمي اقپارات كوزدەرىنەن گورى ينتەرنەت جەلىسىندەگى دۇرىس ەمەس, ياعني وسى ماسەلەلەر بويىنشا كەڭەس بەرۋگە قۇزىرەتتىلىگى جوق ادامداردان ەستىگەن اقپاراتتارعا كوبىرەك سەنەدى. ءسويتىپ ولاردا ەكپەدەن كەيىنگى ءارتۇرلى اسقىنۋلاردان قورقىنىشپەن قاتار, بەلسەندى يممۋنداۋ زيان دەگەن سياقتى جاڭساق پىكىرلەر قالىپتاسقان. قازىرگى زاماندا اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ قولجەتىمدىلىگى وسىنداي تەرىس اسەرىن تيگىزىپ تۇر. ال تۇسىندىرمە جۇمىستارى جەتكىلىكسىز دەپ ايتا المايمىن. ءتىپتى ەگۋ كابينەتتەرىندەگى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى پاتسيەنتتەرگە جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى ەگىلمەگەن جاعدايدا قانداي زارداپتاردىڭ بولاتىنىن ەگجەي-تەگجەيلى ايتادى», دەيدى گۇلميرا وتەپوۆا.
قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ دەپارتامەنتىنىڭ اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالاردى تالداۋ مەن مونيتورينگىلەۋ جانە زەرتحانالاردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسەم كۇمىسباەۆا بولسا جىل سايىن الەمدە 10,6 ملن بالا بەس جاسقا جەتپەي قايتىس بولاتىنىن, ولاردىڭ 1,4 ملن-ى ۆاكتسينالاۋ كومەگىمەن الدىن الۋعا بولاتىن اۋرۋلاردان كوز جۇماتىنىن العا تارتادى. «سوڭعى ءجۇز جىلدا ادامدار ەكپە ارقىلى بىرقاتار جۇقپالى اۋرۋلاردى باقىلاۋدا ۇستاپ قانا قويماي, كەيبىرىن مۇلدەم جويۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندى. دەگەنمەن ادامنىڭ ينفەكتسيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەسى توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر. حالىقتىڭ شامامەن 95 پايىزى ۆاكتسينا العان كەزدە ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاسادى. ەگىلمەگەن ادامدار وزدەرىنىڭ عانا ەمەس, ماڭايىنداعىلاردىڭ دا جۇقپالى دەرتكە شالدىعۋ ىقتيمالدىعىن ارتتىرادى», دەيدى ءا.كۇمىسباەۆا.
ساپاسى قاتاڭ قاداعالانادى
وتكەن جىلى دەپۋتات ب.تىلەۋحاننىڭ: «مەن ۆاكتسيناعا قارسى ەمەسپىن. قوعام تاراپىنان ۆاكتسينا ساپاسى, ونى تاسىمالداۋ, ساقتاۋ, باقىلاۋ, اقپاراتتاندىرۋ, ەگۋ كەزەڭدەرىنە قاتىستى سىن ءجيى ايتىلادى. مەن ونى مىندەتتەۋگە قارسىمىن. مەن دە بالامنىڭ اۋرۋ بولعانىن, اۋرۋ تاراتقىش بولعانىن قالامايمىن. سوندىقتان ۆاكتسينا ەككىزەمىن. بىراق «بىت-شىت» ۆاكتسينانى ەككىزىپ, كوز الدىمدا مۇگەدەك قىلاتىن جاعدايعا جول بەرگىزبەيمىن», دەگەنى بار.
ال گۇلميرا وتەپوۆا بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا كولەمىندە ۆاكتسينالاۋدان كەيىن مۇگەدەك بولعان بالالاردىڭ جوق ەكەنىن ايتادى. «كەز كەلگەن ەكپەدەن كەيىن اسقىنۋ بولعان جاعدايدا شۇعىل تۇردە حابارلاما بەرىلىپ, كوميسسيا جاساقتالىپ, جاعداي تەكسەرىلەدى. باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەردىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ارنايى تەكسەرۋ ءتارتىبى بار. رەسپۋبليكا كولەمىندە يممۋنوپروفيلاكتيكالىق ەگۋ جۇمىستارى بويىنشا ەكپەدەن كەيىنگى قولايسىز كورىنىستەرگە اي سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ وتىرادى. ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا رەسپۋبليكا كولەمىندە 20 جاعداي تىركەلگەن. مۇنىڭ بارلىعى بتسج ۆاكتسيناسىنان كەيىنگى جەرگىلىكتى پاتولوگيالىق وزگەرىستەر», دەيدى ول.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى ەكپەدەن كەيىنگى 2-3 كۇندە ادامداردىڭ 5%-ىندا دەنە قىزۋىنىڭ كوتەرىلۋى, 10%-ىندا اۋىرسىنۋ, ينەكتسيا ورنىنىڭ قىزارۋى, ءىسىنۋى سياقتى جەڭىل اۋرۋ بەلگىلەرى بولاتىنىن ايتادى. «اۋىر جاناما اسەرلەر وتە سيرەك كەزدەسەدى. مىسالى, ددۇ-نىڭ كەيبىر مالىمەتتەرىندە پوليوميەليتكە قارسى ۆاكتسينانى ەككەننەن كەيىن سال بولۋ جاعدايى تىركەلۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلادى. بىراق ول ەكى, ەكى جارىم ملن بالانىڭ بىرەۋىندە عانا كەزدەسۋى ىقتيمال. ونىڭ ءوزى بالانىڭ يممۋنيتەتىنىڭ تومەندىگىمەن بايلانىستىرىلادى. ەلىمىزدە بۇل ۆاكتسينا بالاعا 2 ايىنان باستاپ 5 رەت سالىناتىن ەدى, وسىنداي قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن 2013 جىلدان باستاپ 12-15 ايىندا 1 رەت قانا سالىناتىن بولىپ وزگەرتىلدى. قالاي دەگەنمەن دە, كوپ جاعدايدا اۋىر جاناما اسەرلەر كەزدەيسوق سايكەستىكتەن تۋىنداپ جاتادى», دەيدى ن.ازىمباەۆا.
قازاقستاندا ەكپەنىڭ تەك وباعا قارسى ءتۇرى عانا دايىندالادى. وزگەسىنىڭ بارلىعى جاپونيا, فرانتسيا, ءۇندىستان, بەلگيا, اقش, رەسەي سياقتى ەلدەردەن اكەلىنەدى. نۇرشاي ازىمباەۆا ءار پرەپاراتتىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگى قاتاڭ تەكسەرىلەتىنىن ايتادى. ول: «مەملەكەتتىك تىركەۋدە بولماعان پرەپاراتتى ەگۋگە رۇقسات جوق. ال ۆاكتسينالاردى مەملەكەتتىك تىركەۋ جۇمىسىن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ساراپتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى ارنايى جۇرگىزەدى. ۆاكتسينانىڭ ساپاسىن كۇردەلى تەكسەرۋدەن وتكىزۋ – كوپ كەزەڭدى, كۇردەلى پروتسەسس. قازاقستاندىق ستاندارتتار وتە قاتاڭ جانە ەۋروپالىق فارماكولوگيا ستاندارتتارىنا سايكەستەندىرىلگەن» دەسە, گۇلميرا وتەپوۆا ۆاكتسينانىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پرەپاراتتىڭ ءار پارتياسىنا مىندەتتى تۇردە سەرتيفيكاتتاۋ جۇرگىزىلەتىنىن ايتادى.
سونداي-اق ەكپەلەردى ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋ دا قاتاڭ باقىلاۋدا. «ۆاكتسينالاردى ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋدىڭ ارنايى شارتتارى بار. كەيدە وسى تالاپتار دۇرىس ساقتالماعان جاعدايلار دا كەزدەسەدى. مۇنداي كەزدە ەكپە اينالىمنان الىنىپ, جويىلادى. ال ونداي پرەپارات ادام اعزاسىنا سالىنعان بولسا ەشقانداي كەرى اسەرى بولمايدى, ويتكەنى ول تەك قاسيەتىن جويعان جاي ەرىتىندى سياقتى بولىپ قالادى», دەيدى ن.ازىمباەۆا.
ەكپەدەن بۇرىن مەديتسينالىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋ – مىندەتتى
قۇزىرلى ورگان وكىلدەرى پروفيلاكتيكالىق ەگۋ جۇرگىزەردەن بۇرىن دارىگەر پاتسيەنتكە مەديتسينالىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە مىندەتتى ەكەنىن ايتادى. «مەديتسينا قىزمەتكەرى بالانىڭ ەكپە الۋعا قارسى كورسەتكىشتەرىن الدىن الا انىقتاۋى ءتيىس. قاجەت بولعان جاعدايدا اناليزدىك تالداۋ جانە باسقا دا مەديتسينالىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋى كەرەك. ەگۋ كابينەتىنە بارۋدان بۇرىن مىندەتتى تۇردە دارىگەردىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, رۇقسات بەرگەننەن كەيىن عانا ەكپە سالىنادى», دەيدى نۇرشاي ازىمباەۆا.
سونداي-اق اتا-انا مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردەن ەكپەلەر تۋرالى تولىق اقپارات الۋعا قۇقىلى ەكەنىن ايتقان گۇلميرا وتەپوۆا: «ولار ۆاكتسينالاۋدىڭ ناقتى مەرزىمدەرى تۋرالى, قانداي ينفەكتسياعا قارسى ەگۋ جۇرگىزىلەتىنى, بالانى ەكپەدەن كەيىنگى باقىلاۋ بويىنشا تولىق اقپارات الا الادى. سونىمەن قاتار ءاربىر اتا-انا بالاسىنا ەكپە جاساتار الدىندا قانداي جاعدايدا نەمەسە قانداي سوزىلمالى اۋرۋلارعا ەكپە جاساتۋدى كەيىنگە قالدىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى بىلسە ول دا ارتىقتىق ەتپەيدى. بۇل دا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ №361 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن», دەيدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەگىلەتىن ادامدى مەديتسينالىق زەرتتەپ قاراۋ جاعدايىنىڭ ناشارلاۋى بويىنشا شاعىمدانعان كەزدە عانا جۇزەگە اسادى. نەمەسە اۋرۋدىڭ وبەكتيۆتىك سيمپتومدارى بولعان كەزدە عانا جۇرگىزىلەدى. «نەگىزىندە بالانىڭ اتا-اناسىنا نەمەسە زاڭدى وكىلىنە يممۋنداۋدان كەيىنگى ىقتيمال رەاكتسيالار مەن قولايسىز كورسەتكىشتەر, ەگۋدەن باس تارتۋدىڭ سالدارى تۋرالى تولىق اقپارات بەرىلەدى. مەديتسينا قىزمەتكەرى ەگىلەتىن بالانىڭ اتا-اناسىنا نەمەسە ونىڭ زاڭدى وكىلىنە ەرەجەگە سايكەس بەكىتىلگەن ساۋالناما جۇرگىزەدى. وسى شارالاردى اياقتاعاننان كەيىن دارىگەر يممۋنداۋعا قارسى كورسەتىلىم بولماعان جاعدايدا بالانىڭ مەديتسينالىق قۇجاتىنا ەگۋ جۇرگىزۋگە بايلانىستى رۇقساتتى جانە پروفيلاكتيكالىق ەگۋدى جۇرگىزۋگە اتا-انانىڭ كەلىسىمىن جازباشا تۇردە راسىمدەيدى», دەيدى باس مامان.
دەگەنمەن مينيسترلىك وكىلدەرى كەي جاعدايلاردا ەكپەگە كەلگەن بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن تولىق تەكسەرمەۋ كەزدەسىپ جاتاتىنىن تەرىسكە شىعارمادى. «كەيدە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى اۋرۋدى دەر كەزىندە انىقتاماستان ەكپە جاساپ جاتاتىنى راس. وكىنىشكە قاراي مۇنى دا كەزدەيسوق سايكەستىككە جاتقىزۋعا بولادى. وسىنداي قاتەلىكتەردى بولدىرماس ءۇشىن ەكپە جۇمىسىنا تارتىلعان بارلىق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن جىل سايىن دايىندىقتان وتكىزەمىز. ەگەر كەلەڭسىز جاعداي انىقتالسا ولار بىردەن ەگۋ جۇمىسىنان شەتتەتىلىپ, قايتا دايارلاۋعا جىبەرىلەدى», دەيدى نۇرشاي ۇيسىنتايقىزى.
قالاي دەگەنمەن دە بۇل ماسەلەدە قوعام پىكىرى ەكىگە جارىلىپ وتىر. ءتىپتى جاقىندا ەكپەنى مىندەتتەۋگە قارسىلىق تانىتۋشىلار توبى پەتيتسيا دايىنداپ تا ۇلگەرگەن. وعان ءبىر اپتادا 150 مىڭنان استام ادام قول قويىپتى. ال الەۋمەتتىك جەلىدەگى الەۋمەت پىكىرىن باعامداپ قاراساق, كوپشىلىگى جۇقپالى اۋرۋدان ساقتايتىن ەكپەدەن ەمەس, ونىڭ دۇرىس سالىنباۋىنان تۋىندايتىن سالدارىنان قورقاتىن كورىنەدى...
