يسلام قاعيداسىمەن قاراعاندا, «باقىتتى ادام» دەپ ءوز ناپسىسىنە يە ادامدى ايتادى ەكەن. ياعني, مۇسىلمان ءۇشىن ادامنىڭ ادامنان ارتىقشىلىعى ءناپسىسىن تىزگىندەي الۋىمەن ولشەنەدى. ونداي پەندەنى «ابزال ادام» دەيدى. اتاقتى ساحابا ءابۋ يبن ءجارراح «ادامنىڭ ابزالى دەپ – اللانى تانىپ, اقىرەت ءۇشىن امال جاساعان ادامدى ايتادى» دەپتى.
ال, اتاقتى عالىم يبن راجاب بولسا ادام بالاسىن ەكى توپقا ءبولىپتى. ءبىرىنشى توپتاعىلار – بۇل ءومىردىڭ وتكىنشى وزىنە سىيلىق پەن جازا تاعايىنداۋ ءۇشىن جارالعانىن سەزىنبەيدى. ولار دۇنيە قىزىعىنا بەرىلىپ ناپسىگە قۇل بولۋدان باس تارتپايتىندار. ولاردىڭ بۇل دۇنيەمەن بايلانىسى كوپ بولعاندىقتان قوشتاسۋى دا قيىن بولادى. ەكىنشى توپتاعىلار - ولىمنەن كەيىن سۇراقتىڭ بولاتىنىن سەزىنەتىن پەندەلەر.
ال, ۇلكەن ءىلىم يەسى ءالي ءال-مۇرتادا بولسا ادامداردى ءۇش توپقا ءبولىپتى. ءبىرىنشىسى – رابباني عالىمدار, ەكىنشىسى – قۇتقارىلۋ جولىنا تۇسكەن ءىلىم ىزدەۋشىلەر, ءۇشىنشىسى - اركىمگە ەلىكتەپ ءوزىن نۇرلاندىرا الماعاندار.
اباي اتامىز ادامدىقتىڭ دەڭگەيىن يمانمەن ولشەگەن. ءوزىنىڭ قارا سوزدەرىندە: «تولىق مۇسىلمان بولماي – تولىق ادام بولمايدى» - دەپ, كەسىپ ايتقان.
سول سياقتى كونە قىتاي ويشىلى كۋنزى (كونفۋتسي) ادام ءۇش ءتۇرلى بولادى, دەيدى. دانا ادام – اسىپ تاسپايدى, جاقسى ادام – كۇي تالعامايدى, باتىل ادام – قورىقپايدى, دەپتى. وسى قىتاي جۇرتىنىڭ تاعى ءبىر عۇلاماسى, داو ءىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى چجان – تسزى: ءوزىنىڭ ارعى تەگىنەن اجىرامايتىن ادامدى اسپان ادامى دەپ اتاپتى. ءوزىنىڭ رۋحاني باستاۋىنان بولىنبەگەن ادامدى قاسيەتتى ادام دەپتى. شىندىقتان بولىنبەگەن ادامدى كەمەل ادامعا جاتقىزعان.
ال, نەمىستىڭ اتاقتى فيلوسوف عالىمى ارتۋر شوپەنگاۋەر ادامنىڭ قاسيەتتەرىن: تۋا بەكزادا, قالتالىلار اريستوكراتياسى, تالانتتىڭ تەكتىلىگى دەپ ۇشكە بولگەن. سول سياقتى ورىس جازۋشىسى لەۆ تولستوي مارقۇم پەندە بالاسى ءۇشىن دانالىققا (ادامي ۇلى قاسيەتكە) جەتۋدىڭ ءۇش جولى بار, دەپتى. ءبىرىنشىسى – وي ارقىلى جەتۋ, بۇل شاپاعاتتى جول, ەكىنشىسى – تاجىريبە ارقىلى جەتۋ, بۇل اۋىر جول, ءۇشىنشىسى – ەلىكتەۋ ارقىلى جەتۋ, بۇل ەڭ جەڭىل جول دەگەن ەكەن.
