سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەQ»
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىر سوزىندە: «تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ەلىمىزدە جوعارى ساناتتى, بىلىكتى ساردارلار مۇلدە از بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ءار ساربازدى جىگەرلەندىرە وتىرىپ, ايبىندى اسكەر قۇردى. بۇگىندە ءبىزدىڭ كۇشتىك قۇرىلىمدارىمىز زاماناۋي تەحنيكا مەن تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن. ولار كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەرگە قارسى سوققى بەرە الاتىن ايبىندى ءارى ءموبيلدى كۇشكە اينالدى» دەگەن بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنە دەگەن بۇل سەنىمى قازىرگى جاعدايدا كۇن سايىن اقتالىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ كۇشتىك قۇرىلىمدارى دارىگەرلەرمەن, ءتارتىپ ساقشىلارىمەن تىزە قوسىپ, ىندەتتىڭ جاپپاي تارالۋىنا توسقاۋىل بولۋدا.
وسى ماقساتتا از جۇمىس اتقارىلعان جوق. پرەزيدەنت قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اۋماقتىق اسكەرلەرىن جاساقتاۋ ءۇشىن اسكەري مىندەتتىلەر ارناۋلى جيىندارعا شاقىرۋ تۋرالى جارلىققا دا قول قويدى. سونىمەن قاتار قارۋلى كۇشتەردىڭ باس شتابىندا رادياتسيالىق, حيميالىق, بيولوگيالىق قورعاۋ جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك اسكەرلەرى دەپارتامەنتى قۇرىلدى. وسىلاي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. الايدا بۇگىنگى ماقساتىمىز ول ەمەس. كوزدەگەنىمىز – قازاقستان دەيتىن قاراشاڭىراقتى وتانىم دەپ بىلەتىن ىنتىماعى مەن بىرلىگى جاراسقان ساربازدار ومىرىنە ءۇڭىلۋ.
– اسكەرگە وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە شاقىرىلدىم. تاراز قالاسىنىڭ تۋماسىمىن. تاراز گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت» ماماندىعى بويىنشا وقۋىمدى تامامداعاننان كەيىن وتان قورعاۋشىلار قاتارىنا قوسىلۋعا شەشىم قابىلدادىم, – دەيدى «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنا قاراستى حالىق قاھارمانى قاسىم قايسەنوۆ اتىنداعى 27943 اسكەري ءبولىمىنىڭ جاس ساربازى قانات اسقاروۆ.
ساربازدىڭ سوزىنە سەنسەك, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىنان تابىلعانى جىگەرىن جانىپ, نامىسىن شىڭداپ, اسكەري قىزمەت مەرزىمى اياقتالعان سوڭ وسى سالادا ەڭبەك ەتۋدى كوزدەپ وتىر. «بىراق الدىمەن وفيتسەرلەردى دايارلايتىن اسكەري ۋچيليششەگە وقۋعا ءتۇسىپ, ءبىلىمىمدى جەتىلدىرۋدى كوزدەيمىن» دەيدى. ماقساتىنا جەتۋىنە تىلەكتەستىگىمىزدى بىلدىردىك. ىلە-شالا وسى بولىمشەنىڭ تاعى ءبىر جاۋىنگەرىن اڭگىمەگە تارتۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
– الماتى وبلىسىنا قاراستى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا تەسكەنسۋ اتتى اۋىل بار. سول اۋىلدىڭ تۋماسىمىن. ۇلتىم – ۇيعىر. 2019 جىلدىڭ كۇزىندە ماعان وتان قورعاۋشىلار قاتارىنان تابىلۋدىڭ باقىتى بۇيىردى. قازىر بمپ-2 ارنايى جاياۋ ۇرىس ماشيناسىنىڭ كوزدەۋشى-وپەراتورى رەتىندە وتان الدىنداعى بورىشىمدى وتەپ كەلەمىن. جاۋىنگەرلىك جالىن – قانىمدا بار. اتام ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ەدى. سول كىسىنىڭ ءىزىن جالعاسام دەيمىن. كەيىن كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەت ەتكىم كەلەدى, – دەيدى اسىلجان حاليل.
اسىلجاننىڭ ايتقانىنا قۇلاق تۇرە وتىرىپ, ونىڭ ءبىلىم وشاعىنان تۇلەپ ۇشقاننان كەيىن ازدى-كوپ ەڭبەك ەتكەنىن بىلدىك. ودان سوڭ بارىپ سارباز اتانىپتى. الايدا وتان قورعاۋ ءىسى جانىنا جاققانى, كوڭىلىنەن شىققانى اڭعارىلادى. اسكەردەن سوڭ دا اسكەري ءومىردى جالعاستىرۋعا دەگەن قۇلشىنىسى – سونىڭ دالەلى.
– شىمكەنت قالاسىنىڭ تۋماسىمىن. ۇلتىم – وزبەك. 2013 جىلى الماتىداعى قۇرلىق اسكەرلەرى اسكەري ينستيتۋتىنا ءتۇسىپ, ونى لەيتەنانت شەنىندە ويداعىداي اياقتادىم. بۇدان سوڭ وسكەمەن قالاسىنداعى «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنا قاراستى 27943 اسكەري بولىمىندە روتا كومانديرىنىڭ تاربيە جانە يدەولوگيالىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتتىم. وسى بولىمدە ەكى جارىم جىل تەر توككەننەن كەيىن بيىل 16 ناۋرىزدا ءۇشارال گارنيزونىنداعى 40398 اسكەري ءبولىمىنىڭ بارلاۋ جاۋىنگەرلىك باتالونى كومانديرىنىڭ تاربيە جانە يدەولوگيالىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ بەكىدىم, – دەيدى مۋرود ماحامەدوۆ.
مۋرود اسكەري ومىرمەن ۇشتاستىرىپ, سپورتتى دا جانىنا سەرىك ەتە ءبىلىپتى. ءتىپتى تاەكۆوندودان «قارا بەلبەۋى» دە بار ءى دان يەگەرى. «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى ۇيىمداستىراتىن قويان-قولتىق ۇرىستا ونەر كورسەتىپ قانا قويماي, ەلباسى كۋبوگىن, قازاقستان چەمپيوناتتارىندا دا اتوي سالىپ جۇرگەن جايى بار.
– جامبىل وبلىسىنا قاراستى قورداي اۋدانىندا گۆاردەيسكوە كەنتى بار. سوندا دۇنيەگە كەلدىم. اكەم اسكەري ادام ەدى. سودان بولار, اسكەري تەحنيكا تىزگىندەپ جۇرگەن بەينەسى جادىمدا جاتتالىپ قالدى. 2011 جىلى مەن دە اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, سونى ءارى قاراي جالعاستىرا كەلە كەلىسىمشارت بويىنشا قالۋعا بەل بايلادىم. اسكەرگە شاقىرىلعان كەزىمدە دە رادياتسيالىق, حيميالىق, بيولوگيالىق قورعاۋ ۆزودىنا تاپ بولعان ەدىم. سول ۆزۆودتا قالدىم. بۇگىنگى توتەنشە جاعداي رەجىمى كەزىندە تاراز قالاسىندا دەزينفەكتسيالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەمىز, – دەيدى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنا قاراستى 85395 اسكەري ءبولىمىنىڭ كومانديرى, سەرجانت ۆلاديمير مارتىنەنكو.
ۇيلەنىپ, وتباسىندا قىز ءوسىرىپ وتىرعان ءۆلاديميردىڭ اسكەر قاتارىندا جۇرگەنىنە 9 جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. بۇل قىزمەتىن الداعى ۋاقىتتا دا ابىرويمەن اتقارۋعا نيەتتى.
– قاراعاندى وبلىسىنا قاراستى وساكاروۆ اۋدانىنىڭ سۆياتوگورۆكا اۋىلىندا كىندىگىم كەسىلگەن. ۇلتىم – نەمىس. 2008 جىلى ورتا مەكتەپتى ءتامامداپ, سول جىلى قۇرلىق اسكەرلەرى اسكەري ينستيتۋتىنا وقۋعا قابىلداندىم. 2012 جىلى اتالعان ينستيتۋتتى ۇزدىك تامامداعان تۇلەك رەتىندە يىققا تاعار پوگوندى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولىنان الدىم. وقۋىمدى ويداعىداي اياقتاعان سوڭ ەڭبەك جولىم تاراز قالاسىندا ورنالاسقان اسكەري بولىمدە باستالدى. ەكى جىل قىزمەت ەتىپ, كەيىن قاراعاندى قالاسىنا اۋىستىرىلدىم, – دەيدى «استانا» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنا قاراستى قاراعاندىداعى 31775 اسكەري ءبولىمىنىڭ اعا وفيتسەرى, كاپيتان الەكساندر رافشنايدەر.
الەكساندار اسكەري قىزمەتكەر بولۋدى بالا كەزىنەن ارماندادى. ولاردىڭ كيىمىنە, ءجۇرىس-تۇرىسىنا قىزىقتى. ەسەيە كەلە وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى بالا كۇنگى ارمانىمەن ۇشتاسىپ شىعا كەلگەن ەكەن. اسىرەسە جازۋشىسى الەكساندر بەكتىڭ «ارپالىس» («ۆولوكولام شوسسەسى») پوۆەسىن وقىپ, باتىر باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەرلىگىنە قاتتى ءسۇيسىنىپتى. سۇيىكتى شىعارماسى دا – وسى.
كۇنى كەشە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ مالىمدەمە جاساپ, «ىندەتپەن كۇرەستىڭ الدىڭعى شەبىندەگى ازاماتتاردى تاعى دا ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جانكەشتىلىك تانىتىپ جۇرگەن دارىگەرلەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىنە جانە اسكەري قىزمەتشىلەرگە العىس ايتامىن» دەگەن ەدى.
الدىڭعى شەپتە جۇرگەندەر... سونىڭ اراسىندا اسكەري قىزمەتشىلەر دە بار. جاۋ – قارۋ اسىنىپ كەلەدى دەگەن ۇعىمنىڭ ەسكىرگەنىن پاندەميانى كورىپ تۇيسىندىك. ادامزاتتىڭ قاس جاۋىنا اينالعان ۆيرۋستىڭ ۆاكتسيناسى دا تابىلا قويمادى. سولاي بولا تۇرا جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, الدىڭعى شەپتە جۇرگەن اسكەري ازاماتتار بارىن بىلەمىز.
