ەلباسىمىز تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قايتا تۇلەۋدىڭ ايرىقشا ەكى ءۇردىسى – ساياسي رەفورما مەن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدىڭ جۇزەگە اسقاندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, 2017 جىلى قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى باستالعانىنا نازار اۋدارىپ, حالىققا «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ۇسىندى. مىنە, بيىل باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا 3 جىل تولىپ وتىر. باعدارلامانى كەڭ كولەمدە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءۇش جىل بۇرىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» كافەدراسى قۇرىلدى.
كافەدرا وڭىرلىك جوبالىق كەڭسەمەن, وڭىرلىك ساراپتامالىق كەڭەسىمەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ساراپشىلارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن كىشى باعدارلامالارى شەڭبەرىندەگى جۇزدەن استام ءىس-شارالاردى, 10 جوبا (رەسپۋبليكالىق جانە ۋنيۆەرسيتەتتىك ارنايى جوبالاردى قوسقاندا) مەن 2 كىشى جوبانى قامتيتىن جول كارتاسى ازىرلەندى.
قۇندى جادىگەرلەردى تسيفرلاندىرۋ
وقۋ ورنىمىزدا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان سونداي اۋقىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى «التاي – تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى» دەپ اتالادى. «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» «تۋعان جەر» ايماقتىق باعدارلاماسىنا ەنگەن وسى جوبا اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە «التىن التاي» مۋزەيى اشىلىپ, كوپتەگەن قۇندى جادىگەرلەرمەن تولىقتى. ال «التاي – تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى» جوباسى شەڭبەرىندە وبلىسىمىزدىڭ كورىكتى جانە تاريحي ورىندارىن زەرتتەپ-زەردەلەۋ ماقساتىندا مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇشىن حالىقارالىق جازعى ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرىلدى. 2018-2019 جىلدارداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تسيفرلىق مۇمكىندىكتەرى مۇراجاي ەكسپوناتتارىن تسيفرلاندىرۋعا باعىتتالدى. بۇگىنگى تاڭدا 3D-مودەلدەۋ مۋزەي ەكسپوناتتارىنىڭ ءۇش ولشەمدى ساندىق كوشىرمەلەرىن جاساۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى تەحنولوگيالارىنىڭ بىرىنە اينالعان. تسيفرلاندىرىلعان كوللەكتسيالار ەندى ۆيرتۋالدى مۇراجاي كەڭىستىگىندە قول جەتىمدى. مۇراجايدا 220-دان استام 3D مودەلدەر جاسالدى, ءۇش مىڭنان استام ارحەولوگيالىق ارتەفاكتىلەر, فوتوقۇجاتتار مەن نۋميزماتيكا تسيفرلاندىرىلدى. التايدىڭ ەجەلگى شاحتالارىنىڭ 3D-ۇلگىلەرى: كاراعوين, بايمۇرزا, اسقارالى, «ەجەلگى التايدىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى» زالىنداعى QR كودتارى, «ۇلكەن التاي» ينتەراكتيۆتى كارتاسى, «شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كيەلى ورىندارى» اتتى 20-دان استام اتاۋلى بەينەروليكتەر, اۋديوگيد, مەزوزوي داۋىرىندەگى قازبا جانۋارلارىنىڭ 3D-مودەلدەرى جاسالدى.
ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ايماقتاعى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىنا دا بەلسەندى اتسالىسۋدا. بۇل رەتتە وقۋ ورنىمىزدىڭ قىزمەتكەرلەرى بەلگىلى ارحەولوگتار ز.ساماشەۆ پەن ءا.تولەۋباەۆتىڭ قازبا جۇمىستارى كەزىندە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا قاتىسىپ, قۇندى جادىگەرلەرى بار قونىستار مەن قورىمداردىڭ اشىلۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوستى.
تسيفرلاندىرۋ تۋرالى ايتقاندا, «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە قولعا الىنعان «تسيفرلى شقمتۋ» جوباسىن ەرەكشە اتاپ وتكىمىز كەلەدى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «روبوتسىز باسقارىلاتىن جۇيەلەر», ء«ادديتيۆتى تەحنولوگيالار», «جەردى زەرتتەۋدىڭ ساندىق ادىستەرى», «تولىقتىرىلعان جانە ۆيرتۋالدى شىندىق», ء«ومىردى ينتەللەكتۋالدى باسقارۋ جۇيەلەرى» سەكىلدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەدىك. «تسيفرلىق قازاقستان» جوباسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ەنگىزۋ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ IT-مازمۇنىن ارتتىرۋعا, ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن بىرىڭعاي ۆيرتۋالدى ءبىلىم ورتاسىن قۇرۋعا, ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىن, سەرۆيستىك ورتالىقتى (DSP) جۇزەگە اسىرۋعا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءموبيلدى ينفراقۇرىلىمىن ء(موبيلدى قوسىمشالار) دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ازىرلەگەن جاڭا يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ تۇساۋكەسەرلەرى وتكىزىلدى. باعدارلامالاردىڭ تۇساۋكەسەرىنە شەتەلدىك پروفەسسورلار, قالاداعى «كازتسينتەح» جشس, ءۇمز سەكىلدى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ەلدەگى جالپى كارانتيندىك جاعدايعا وراي قاشىقتىقتان وقىتۋعا, ونىڭ ىشىندە ءبىلىمدى باعالاۋدىڭ بارلىق تۇرلەرىن قاشىقتىقتان جۇرگىزۋگە اۋىستىرۋ – ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن جاڭا فورمات ەمەس. سوندىقتان اۋىسۋ تەز ءارى وڭاي بولدى. قاشىقتىقتان وقىتۋعا جەدەل تۇردە كوشۋ ءۇشىن قولدانىستاعى پلاتفورمانىڭ قۋاتتىلىعى ارتتىرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەتتەگى بارلىق فاكۋلتەتتەردىڭ 6000 ستۋدەنتى, ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار ءبىلىم پورتالىندا ونلاين رەجيمدە ءبىلىم الۋدا. ءبىلىم الۋدىڭ بۇل پلاتفورماسى بۇگىنگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە ەش قيىندىقسىز تولىققاندى ونلاين وقىتۋ رەجيمىنە كوشۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
قاشىقتان وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان ساندىق شەشىمدەر مەن سەرۆيستەر سانى كۇن سايىن ارتىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەت قازاقستاننىڭ باسقا ايماقتارىندا – اقتوبە, اتىراۋ, الماتى, استانا, پاۆلودار, قىزىلوردا, قوستاناي, ريددەر, سەمەي, سونداي-اق پولشا, تۇركيا, بولگاريا, گەرمانيا, سانكت-پەتەربۋرگ, اقش-تا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن قاشىقتىقتان وقىتۋ باعدارلامالارىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋدا.
قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق, ۇشتىلدىلىك
جاڭا وقۋلىقتاردى وقۋ ۇردىسىندە ساپالى جانە كەشەندى تۇردە پايدالانۋ ماقساتىندا جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ جول كارتاسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىنا 65 اتالىم بويىنشا 7727 كىتاپ ءتۇستى. جول كارتاسىنا سايكەس جوبا اياسىندا وقۋ ورنىمىزعا تۇسكەن جاڭا كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرى ۇيىمداستىرىلىپ, جاڭا وقۋلىقتاردى قولدانۋدى وڭتايلاندىرۋ بويىنشا ادىستەمەلىك سەمينارلار, ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ اشىق ساباقتارى تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ تۇرادى. بارلىق جاڭا وقۋلىقتار وقۋ پروتسەسىنە بەلسەندى تۇردە قولدانىلۋدا. وسى ماقساتتا «فيلوسوفيا», «الەۋمەتتانۋ», «پسيحولوگيا», «لينگۆيستيكا», «مەنەدجمەنت», «ەكونوميكا» جانە «كاسىپكەرلىك» پاندەرىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. وقۋ پروتسەسىندە جاڭا وقۋلىقتاردى قولدانۋ بويىنشا ادىستەمەلىك قۇرالدار جاسالدى. قىزمەتكەرلەردىڭ تىلدىك قۇزىرەتتىلىكتەرىن ارتتىرۋ جانە ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىكتەرىن دامىتۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەت ء«ۇش تىلدىلىك – جەتىستىك فورمۋلاسى» جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. جوبا اياسىندا ءۇش تىلدە 12 باعدارلاما مەن اعىلشىن تىلىندە 6 باعدارلاما ازىرلەندى. اعىلشىن تىلىندە 46 پروفەسسور-وقىتۋشى ساباق جۇرگىزەدى جانە تىلدىك ۇيىرمەلەرگە 93 ستۋدەنت قاتىسادى. ۋنيۆەرسيتەتتە اعىلشىن ءتىلىن دەڭگەيلەپ وقىتۋ جانە TOEFL-گە دايىندىق كۋرستارى, اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋدىڭ اۆتورلىق باعدارلامالارى بويىنشا يننوۆاتسيالىق جانە كوممۋنيكاتيۆتى ترەنينگتەر مەن سەمينارلار ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى.
اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەرىنە, ماگيسترانتتارى مەن دوكتورانتتارىنا اكادەميالىق موبيلدىلىك باعدارلامالارىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەردى. ماسەلەن, 2018-2019 جىلدارى پولشا, گەرمانيا جانە چەحيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە «كومپيۋتەرلىك تەحنيكا جانە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ», «اۆتوماتيكا جانە باسقارۋ», «مەتاللۋرگيا» جانە «اسپاپ جاساۋ» ماماندىقتارى بويىنشا 15 ادام اكادەميالىق موبيلدىك باعدارلامالارىنا قاتىستى. «مەتاللۋرگيا» ماماندىعى بويىنشا 2 ماگيسترانت جاپونيا ۋنيۆەرسيتەتىندە تاجىريبەدەن ءوتتى.
«قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسى
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسى ءبىلىم-عىلىمى تولىسقان, ۇزدىك مامان, ناعىز ۇلگى بولارلىق جاستاردى كوپشىلىككە ناسيحاتتايتىن ايتۋلى جوبالاردىڭ بىرىنە اينالدى. وسىعان وراي جاستارىمىزدى جاڭا جەڭىستەرگە جىگەرلەندىرۋ, اقىلىمەن, دارىنىمەن زاماناۋي قازاقستاندىق قوعامدى قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسقان تۇلعالاردى تانىستىرۋ, پىكىر الماسۋ ماقساتىندا «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم»: تابىسقا جەتۋدىڭ قۇپياسى نەدە؟» اتتى بەينەكونفەرەنتسيا ءوتتى. كەزدەسۋ قوناقتارى قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازدارى اقىن, جازۋشىلار جانە جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, اۋدارماشى ماقپال تاجماعامبەتوۆا مەن اقىن, "سەرپەر" جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرى ەرجان جۇمابەك.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, "دارىن" مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اقىن مۇحامەدجان تازابەكوۆ, الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى, ەۋرازيانىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى ارداق نازاروۆ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسىپ, جاستاردى وي-سانالارىن ۇلتتىق دەڭگەيگە كوتەرۋگە, سونداي-اق مەملەكەتتىك سانانى قالىپتاستىرۋعا شاقىردى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كىتاپحاناسىندا وتكەن كەزدەسۋدە بەلگىلى جازۋشى, جۋرناليست, پۋبليتسيست الىبەك قاڭتارباەۆ ءوز شىعارماشىلىعىمەن ءبولىستى. سونىمەن قاتار, سەمەيدەگى «الاشتانۋ» عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, تاريح جانە دۇنيەتانۋ عىلىمىنىڭ اكادەميگى تۇردىقۇل شاڭباي, فوتوگراف سەرگەي سۋروۆپەن كەزدەسۋ ستۋدەنتتەرگە ەرەكشە اسەر قالدىردى.
التاي – تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى «ۇلكەن التاي مۇراجايى» جوباسى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى جاسۇلان شايماردانوۆتىڭ ۇسىنىسىمەن باستاۋ الدى. 2017 جىلدان باستاپ ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتىنىڭ بۇل باعىتى «تۋعان جەر» ايماقتىق سالالىق باعدارلاماسىنا ەندى. جوبا شەڭبەرىندە ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرىلدى. بىرنەشە كۇن بويى قولا ءداۋىرىنىڭ ەجەلگى شاحتالارى, اقباۋىردىڭ پەتروگليفتەرى مەن سارتىنبەت گروتتارى زەرتتەلدى. گەولوگيا پروفەسسورى ا.بۋبنياك شاحتالاردىڭ جاعدايىن, تاۋ قاباتتاردىڭ ورنالاسۋ قۇرىلىمىن زەرتتەپ, ەجەلگى ەسكەرتكىشتەردىڭ 3D-مودەلىن جاسادى.
2019 جىلدىڭ شىلدە ايىندا «التاي – تۇركى وركەنيەتىنىڭ بەسىگى» تاريحي-مادەني كەشەنىن يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇراسىنىڭ تىزىمىنە ەنگىزۋ ماسەلەسىن زەرتتەۋ ءۇشىن بەرەل قورىمىمەن تولىق تانىسۋ ماقساتىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنا يۋنەسكو عىلىمي ەكسپەديتسيا ساراپشىلارى كەلدى. ەكسپەديتسيا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە « ۇلى دالا تاريحى مەن مادەنيەتىندەگى التاي» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. شاراعا ەلىمىزدىڭ جانە جاپونيا, بەلگيا, رەسەي سىندى مەملەكەتتەردىڭ اكادەميالىق جانە جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارى ماماندارى قاتىستى.
اباي تويى
بيىلعى جىل – مەملەكەتىمىز ءۇشىن ەرەكشە جىل. ەرەكشە بولاتىنى, ويشىل, اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعى. بۇل مەرەيلى داتاعا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىز دە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. وقۋ ورنىمىز «اباي جاققان الاۋ» اتتى تاقىرىپپەن اباي جىلىنىڭ اشىلۋىن سالتاناتتى تۇردە وتكىزدى. ابايدىڭ مۇراسى – پاراساتتى ءپاتريوتيزمنىڭ مەكتەبى, ەلدىكتى قادىرلەۋدىڭ نەگىزى. وقۋ ورنىمىزدىڭ باستى مىندەتى – اباي مۇراسىن, ەڭبەكتەرىن ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرۋ. وسى ورايدا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە كوپتەگەن جوبالار قولعا الىنۋدا. سونىڭ ءبىرى – «ادام بول» اكادەمياسى. بۇل جوبا ستۋدەنتتەردىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان. ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى قانداي ورتادا بولسىن باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءتيىس. وقۋ ورنىمىزدا ء«ححى عاسىرداعى اباي» كۋرسى وقىتىلادى. قاڭتار ايىندا ۋنيۆەرسيتەت ءبىزدىڭ وبلىسپەن ىرگەلەس رەسەيدىڭ بارناۋل قالاسىنداعى التاي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە جانە ي.پولزۋنوۆ اتىنداعى التاي مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا وراي كورمە وتكىزدى. بۇل كورمە اتالعان وقۋ ورنىندا «ورتالىق ازياداعى ءبىلىم-عىلىم جانە مادەني كەڭىستىكتەگى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ» تاقىرىبىندا وتكەن ستراتەگيالىق سەسسيا بارىسىندا اشىلدى. اقىن مەرەيتويىنا وراي جىل بويى ءارتۇرلى ءىس-شارالار وتكىزۋ جوسپارىمىزدا بار.
ۋنيۆەرسيتەت ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى مەن « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا بەلسەندى تۇردە اتسالىسادى. الداعى ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى مەن ءبىلىم الۋشىلار رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ, وزىق وي-سانانىڭ, ۇلتتىق رۋح پەن ءپاتريوتيزمدى ناسيحاتتايتىن جارقىن ىستەردىڭ كوشباسىندا جۇرەدى دەپ سەنەمىز. سەبەبى اتالعان باعدارلامالىق ماقالالاردىڭ جۇزەگە اسۋى ەلىمىزدىڭ دامۋىنا, ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ ىلگەرىلەۋىنە جول اشادى.
ساۋلە راحمەتۋللينا,
د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى
وسكەمەن
