سوندىقتان مۇنداعى تۇرعىنداردىڭ قىسقى شىعىندارعا كەتەتىن قاراجاتتارى ەلىمىزدىڭ باسقا ايماقتارىنا قاراعاندا اناعۇرلىم كوبىرەك. ول ۇستىنەن تاستاماي كيگەندىكتەن ءجيى اۋىستىرۋعا تۋرا كەلەتىن قىمبات جىلى كيىمدەر عانا ەمەس, جىلۋعا تولەنەتىن كوممۋنالدىق تولەمدەردىڭ دە ارتىپ كەتۋى. اۋىلدىق جەرلەردە وتىن-كومىر شىعىندارىنىڭ ءوسۋى. باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا ۇزاققا سوزىلاتىن قىستىق مال ازىعىن كوپتەپ ساتىپ الۋدىڭ شىعىندارى دا اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن از بولمايدى. وسىعان بايلانىستى ۇنەمشىل كەڭەس وداعىنىڭ وزىندە دە تولەنگەن 15 پايىزدىق «سولتۇستىك» دەگەن قوسىمشا تولەمدى مۇنداعى جۇرتقا بەرۋ كەرەك دەگەندى ءبىز دە جازدىق, دەپۋتاتتاردىڭ دا ايتىپ قالاتىندارى بار, بىراق وكىمەت ونى قۇلاققا ىلمەيدى. حالىققا قانشالىقتى جاندارى اشيتىنى وسىندايدا كورىنىپ قالادى...
جىل سايىن قىس بىتكەندە جەرگىلىكتى بيلىك ەشكىمدى ءۇسىتىپ الماعانىنا, جىلۋ قازاندىقتارىن قاتىرىپ الماعاندىقتارىنا تاۋبە ەتىپ, امان وتكەندى قورىتىندىلاعان ءبىر جيىن وتكىزەدى. سونداي ۇلكەن جيىن جۋىردا وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆتىڭ الدىندا بولدى. وندا قىستىڭ قالىپتى جاعدايدا وتكەندەگى, ەشقانداي اپاتتى نەمەسە ادام ۇسىگەن, مال قىرىلعان تراگەديالىق جاعدايلاردىڭ بولماعاندىعى الدىمەن ايتىلدى.
قالا اكىمى بولات جۇمابەكوۆ جىلۋ ماۋسىمىندا ورتالىقتان جىلىتىلعان قىزىلجار قالاسىنداعى بارلىق 4,5 مىڭ نىساننىڭ قىسقى سۋىقتان امان شىققاندىعىن جەتكىزدى. «سونىڭ ىشىندە 170 نىسان الەۋمەتتىك سالانىڭ نىساندارى. ءبارىنىڭ دە قىسقا دايىندىعى الدىن الا مۇقيات تەكسەرىلگەندىكتەن ەشقانداي وقىس وقيعاعا جول بەرىلگەن جوق. ءبارى دە شتاتتى رەجىمدە جۇمىس ىستەدى», دەدى ول.
الايدا تۇرعىندار تاراپىنان كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا ءۇيدىڭ سالقىندىعىن ايتىپ ەكى جۇزدەن ارتىق قايىرىلۋلار بولعان ەكەن. مۇنداي شاعىمدار پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى باسشىلارىنىڭ جۇمىس شالالىعىنان بولىپتى. ولار دايىندىق پاسپورتتارىن ۋاقىتىندا جاساماعان, سوندىقتان مۇنداي ۇيلەرگە جىلۋ دا كەش بەرىلگەن. «ونداي ۇيلەردىڭ پيك توراعالارىن ءبىز جاقسى بىلەمىز. بيىل ولارمەن ەرتە باستان اڭگىمە وتكىزىپ, جۇمىس جۇرگىزە المايتىن بولسا باسقا ادامداردى سايلاۋ كەرەكتىگىن تۇرعىندارعا تۇسىندىرەمىز», دەدى اكىم.
تۇرعىن ۇيلەردىڭ سالقىن بولاتىندىعىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – تۇرعىنداردىڭ ءتۇرلى جولمەن ءوز پاتەرلەرلەرىنىڭ جوسپارلارىن وزگەرتۋگە رۇقسات الۋى ەكەن. اركىم بولمەلەردىڭ ورنالاسۋىن وزىنشە وزگەرتكەندە جىلۋ بەرىلۋدىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋ جۇيەسى بۇزىلاتىن كورىنەدى. سوندىقتان ۇيلەرگە جىلۋ تەڭگەرىمدى تۇردە بەرىلمەي, ءبىر بولمەلەر ىستىق, ەكىنشىلەرى سۋىپ كەتەدى. ۇلكەن جيىندا الداعى ۋاقىتتا وسى ماسەلەلەرگە دە باقىلاۋ جاسالاتىندىعى ايتىلدى.
سونىمەن قاتار بىلتىر «بەرەكە» مەن «تەمىرجول ۆوكزالى» اۋداندارىندا تم-3 وتكىزگىشتەرى ورناتىلعانىن, سونىڭ ارقاسىندا تۇرعىنداردىڭ شاعىمدارى دا, اپاتتار دا ەكى ەسە ازايعاندىعى ايتىلدى. قۇمار اقساقالوۆ وسىنداي وزىق تەحنولوگيالاردى كوپتەپ ورناتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار ول جىلۋ جۇيەسىن, جالپى كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى قارجىلاندىرۋ جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. وبلىستا جىلۋ ماۋسىمىنىڭ شىعىندارى بيىل ءۇش ەسە ارتىپ, 600 ملن تەڭگەگە جەتكىزىلگەن. «جەكەمەنشىك جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق كومپانيالارى دا بۇرىنعىداي ەسكىنى جاماپ-جاسقاپ, تەك تابىس تابۋدى عانا ويلاماي, قازىر جاڭا تەحنولوگيالار ساتىپ الۋعا ىقىلاس تانىتۋدا. ماسەلەن, «سەۆكازەنەرگو» كاسىپورنى سوڭعى ءۇش جىلدا عانا وندىرىسكە 24 ملرد تەڭگە ءبولدى. 48 شاقىرىم جەردىڭ ەلەكتر وتكىزگىش جۇيەلەرىن جاڭالادى. بيىلعا ولار تاعى دا 9 ملرد تەڭگەنىڭ شىعىنىن جۇمساۋدى جوسپارلاپ وتىر», دەدى وبلىس اكىمى.
قۇمار اقساقالوۆ جيىندا قالا كوشەلەرىن ءجيى قازىپ, ودان كەيىن ورنىن تالاپ دەڭگەيىندە تەگىستەمەيتىن كومپانيالار تۋرالى قىنجىلىس ءبىلدىردى. «بىلتىر قالا كوشەلەرىن قازۋعا 254 وردەر الىنعان ەكەن, سونىڭ تەك 145 عانا ورنىن ويداعىداي تەگىستەگەن. قالعاندارىندا ءتۇرلى قوقىستار, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قالدىقتارى شاشىلىپ قالعان. كوشە دە تەگىستەلمەگەن. تۇرعىنداردىڭ وتۋىنە كەدەرگىلەر جاسالعان. بۇل قالالىقتار تاراپىنان نارازىلىقتار تۋدىرادى», دەي كەلىپ قالا اكىمىنە وسى ماسەلەگە مۇقيات بولۋدى ىقتياتتاپ تاپسىردى. قازۋعا رۇقسات وردەرىن العان كومپانيالار كورسەتكەن ۋاقىتىندا جۇمىسىن اياقتاماسا نەمەسە جۇمىسىن بىتىرگەن سوڭ كوشەنى قالپىنا كەلتىرمەسە ايىپپۇلدى اياماي سالۋ كەرەكتىگىن دە قاتتى ەسكەرتتى.
بيىل قازىرگى جانە بۇرىن اۋدان ورتالىقتارى بولعان سەلولارداعى ورتالىقتاندىرىلعان جۇيەمەن جىلىتىلعان ۇيلەردىڭ ءبىرازى قايتادان جىلۋعا قوسىلاتىندىعى بەلگىلى بولدى. ول ءۇشىن جاڭادان جىلۋ قازاندىقتارى ورناتىلادى. قازىر وندايدىڭ جەتىلگەن تۇرلەرى كوبەيتىلگەن, ەشقانداي پروبلەماسىز ساتىپ الۋعا بولادى. ءسويتىپ, بيىل بۇرىنعى جانە قازىرگى اۋدان ورتالىقتارى – مامليۋتكا, ارىقبالىق, ياۆلەنكا جانە تاعى باسقالارىندا 53 ءۇي ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلىپ, 3 مىڭداي ادام قۋانىشقا كەنەلەدى.
سونداي-اق ەلەكترمەن جىلىتىلىپ كەلگەن مەكتەپتەر دە وسىنداي قازاندىقتارعا قوسىلماقشى. بۇل ءارى اقشاعا ۇنەمدى, ءارى جىلۋى دا ارتادى. بيوقازاندىقتار ورناتىلۋ دا جوسپاردا بار ەكەن. بارلىعى 9 اۋداندا 19 قازاندىق ورناتۋ كوزدەلگەن.
«قىستىڭ قامىن جاز ويلا» دەگەندەي شىلدە ايىنان باستاپ بارلىق قازاندىقتارعا كومىر جەتكىزىلە باستايدى. ءسويتىپ تەرىستىك الدىمىزداعى قىسقا وسى باستان قامدانا باستادى. امال قانشا, «باسقان ءىزى سىقىرلاعان» قىستىڭ مۇنداعى الەگى وراسان.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
