1987 جىلدىڭ جازى ەدى. كونسەرۆاتوريادا قىزمەت ىستەيمىن. سول جىلى جاڭادان اشىلعان حالىق ءانى كافەدراسىنا العاشقى تالاپكەرلەر قابىلداندى. جاڭا كافەدرانىڭ جارناماسى كەش جاريالانعاندىقتان بۇكىل رەسپۋبليكادان ەكى-اق ابيتۋريەنت كەلىپتى. سول ەكەۋدىڭ ءبىرى – بالا جىراۋ بەرىك ءجۇسىپوۆ ەدى.
سول جىلى كۇزدە كونسەرۆاتوريادا وتكەن كونتسەرتتەردىڭ بىرىندە بەرىكتىڭ ونەرىنە العاش كۋا بولدىق. ارينە, ۇيرەنۋ, قانىعۋ ۇستىندە جۇرگەن جاس جىراۋدىڭ ورىنداۋ مانەرى, ءتىپتى, داۋىس بوياۋى, ءالى ءوزى كورگەن ۇلگىلەرگە ەلىكتەۋ-سولىقتاۋ ۇستىندە ەدى. بىراق سول كەزدىڭ وزىندە-اق بەرىك جىر الەمىندە وزىندىك جولى بار جىراۋ ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. سودان بەرى جيىرما التى جىل ءوتىپتى. بەرىك ءتۇرلى ءومىر تالقىسىن كوردى, وقۋدان ءبىراز ۋاقىت قول ۇزگەن, ساحنادان الىستاپ كەتكەن كەزدەرى دە بولدى. الايدا, جىردان ەشقاشان قول ۇزگەن ەمەس. ونەرلى ءىنىمىز بۇگىندە بەلگىلى ساحنا شەبەرى جانە جىر سالاسىنداعى ءوزىنىڭ سىندارلى زەرتتەۋلەرىمەن تانىلعان عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
1987 جىلدىڭ جازى ەدى. كونسەرۆاتوريادا قىزمەت ىستەيمىن. سول جىلى جاڭادان اشىلعان حالىق ءانى كافەدراسىنا العاشقى تالاپكەرلەر قابىلداندى. جاڭا كافەدرانىڭ جارناماسى كەش جاريالانعاندىقتان بۇكىل رەسپۋبليكادان ەكى-اق ابيتۋريەنت كەلىپتى. سول ەكەۋدىڭ ءبىرى – بالا جىراۋ بەرىك ءجۇسىپوۆ ەدى.
سول جىلى كۇزدە كونسەرۆاتوريادا وتكەن كونتسەرتتەردىڭ بىرىندە بەرىكتىڭ ونەرىنە العاش كۋا بولدىق. ارينە, ۇيرەنۋ, قانىعۋ ۇستىندە جۇرگەن جاس جىراۋدىڭ ورىنداۋ مانەرى, ءتىپتى, داۋىس بوياۋى, ءالى ءوزى كورگەن ۇلگىلەرگە ەلىكتەۋ-سولىقتاۋ ۇستىندە ەدى. بىراق سول كەزدىڭ وزىندە-اق بەرىك جىر الەمىندە وزىندىك جولى بار جىراۋ ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. سودان بەرى جيىرما التى جىل ءوتىپتى. بەرىك ءتۇرلى ءومىر تالقىسىن كوردى, وقۋدان ءبىراز ۋاقىت قول ۇزگەن, ساحنادان الىستاپ كەتكەن كەزدەرى دە بولدى. الايدا, جىردان ەشقاشان قول ۇزگەن ەمەس. ونەرلى ءىنىمىز بۇگىندە بەلگىلى ساحنا شەبەرى جانە جىر سالاسىنداعى ءوزىنىڭ سىندارلى زەرتتەۋلەرىمەن تانىلعان عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
و باستا ەسكى استانا الماتىعا جىر كوشىن تارتقان كوشەنەي رۇستەمبەكوۆ پەن ءشامشات اپامىز ەدى. بىراق كوشەنەي دۇنيەدەن قايتتى. سودان سوڭ ارادا ءبىراز ۋاقىت جىر ۋاعىزى توقتاپ قالدى. 80-ءشى جىلداردىڭ باسىندا جىردىڭ تۋى قايتا كوتەرىلدى. بۇل جولعى شەرۋدى باستاعان جىراۋ الماس الماتوۆ بولاتىن. تالماي جۇرگىزىلگەن كونتسەرت پەن ناسيحاتتىڭ ارقاسىندا, بۇرىنعى نومەنكلاتۋرالىق كونتسەرتتەرگە قاتىستىرىلماي شەتتەلىپ كەلگەن كونە جىر قايتادان ساحنانىڭ كوركىنە اينالدى.
بەرىك ءجۇسىپوۆ دۋلى جيىندا قوشەمەتكە بولەنگەن, ءبىر باسىنا اتاق-داڭق ىزدەگەن جاداعاي تالانت ەمەس. قوشەمەت ىزدەي دە الماس ەدى. سەبەبى, بۇل – جىر ونەرىنىڭ تابيعاتىنا قايشى مىنەز. بەرىكتىڭ ورىنداۋىندا ەففەكتتىڭ بولمايتىندىعى وسىدان. قازىرگى كەزدە ەتەك الىپ وتىرعان, جارقىراعان ساحنالىق تەحنيكانىڭ بىردە-ءبىر بەلگىسىن بەرىكتىڭ ورىنداۋىنان تابا المايسىز.
ارينە, بۇگىنگى ساحنانىڭ ەتيكاسىندا ءتاربيەلەنگەن تىڭداۋشى, ادامدى باۋراپ الىپ كەتەتىن ايشىقتى تەحنيكا بولماسا, ونداي ورىنداۋدىڭ نە كەرەگى بار دەگەن ءۋاج ايتۋى ءمۇمكىن. ورىندى ءۋاج. بۇعان ايتارىمىز – جىر ونەرى ءبىزدىڭ ۇعىمىمىزداعى ساحنالىق ونەرگە جاتپايدى. جالپى, كونتسەرتتىك ونەرگە جىردىڭ ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايدى. سەبەبى, ادام كونتسەرتكە قىزىق كورۋ ءۇشىن بارادى. ول جەردە «تىڭداۋشى – ورىنداۋشى» وپپوزيتسياسى بار. ال جىر تىڭداۋعا بارعان ادام مۇلدەم باسقا دۇنيەگە تەلىنەدى. جىر – ۋاقىت وتكىزەتىن ەرمەك ەمەس. جىرعا ارنايى ۋاقىت بولىنەدى. ءبىز بىلەتىن داۋلەسكەر جىرشىلاردىڭ بىردە-بىرەۋى ساحنانىڭ مايتالمان شەبەرىنە اينالا الماعاندىعى وسىدان.
بەرىكتىڭ داۋسى زور. بىراق بۇل دا جىراۋدىڭ جەكە باسىنىڭ قاسيەتى ەمەس. جىراۋدىڭ داۋىسى تۋمىسىندا زور بولۋى كەرەك. بۇل ونىڭ اۋلەتىنىڭ, سويىنىڭ بەلگىسى. ياعني بەرىكتىڭ داۋسىنىڭ بيىك بولۋى اتالارىنا ۇقساپ تۋعاندىقتان. داۋىلداي سۇراپىل جىر مەن دومبىرانىڭ كۇندەي كۇركىرەگەن كۇيى استاسقاندا ادام ەرەكشە احۋالعا بولەنەدى.
جىر تەكستەرىمەن جاقسى تانىس ادام باسقاشا ورىنداۋدى ەلەستەتە الماس ەدى.
ارۋانا شالقۇيرىق,
بىردەن دە بىرگە كەلەدى.
بالداعى التىن اقيرەك,
ەردەن دە ەرگە كونەردى.
وسى جولدارعا ءبىزدىڭ ۇعىمىمىزداعى «بوياۋدى» قوسىپ ايتىپ كورىڭىزشى. ارينە, ابەستىك بولار ەدى. سەبەبى, ءان ونەرىندەگى كولوراتۋرا جىرعا قونىمسىز. ارينە, جىردىڭ وزىنە عانا ءتان داۋىس قۇبىلتۋ داعدىلارى بار. بۇل, اسىرەسە, «ماڭىرامالاردان» جاقسى كورىنەدى. الاي دا, بۇل باسقا جاراتىلىس, باسقا بىتىمنەن كەلگەن قاسيەت.
بەرىكتىڭ جىرىن تىڭداپ وتىرعاندا, ساحارانى ەن جايلاعان ەرجۇرەك قاۋىمنىڭ و باستاعى قالپىن, ودان كەيىنگى تايعاق كەشۋلى تاعدىرىن ەلەستەتەسىز. سودان كەيىن جۇرەگىڭىزگە تەلىنگەن جىر بۇگىنگى ءومىردىڭ كەز كەلگەن بەلگىسىنىڭ جانىنا بارىپ بوي ولشەگەندەي بولادى. «كىمدەر ەدىك, كىمدەر بولدىق» دەگەندى ءۇنسىز ۇعىندىرعانداي بولادى.
جىردى, اسىرەسە, بەرىكتىڭ ورىنداۋىنداعى جىردى كوپ تىڭداعان ادام, تانىمنىڭ جاڭا ءبىر ساتىسىنا كوتەرىلگەندەي, تۇيسىكتىڭ جاڭا ءبىر ورىنە شىققانداي بولادى. ۇلكەن ماعىنانى تۇسىنە العان ادامعا ءبارى انىق جانە ءبارى قايعى. بىراق, بۇل – ادامدى قاپاسقا اپارىپ تىعاتىن قاراتۇنەك قايعى ەمەس – ادامنىڭ ادامدىق تابيعاتىن ءسات سايىن جاڭعىرتىپ وتىراتىن, ونى باسقا ءتىرى جاننىڭ بارىنەن ارتىق ەتكەن بيىك قايعى. ولىمگە ەمەس – ومىرگە, نۇرلى تىرشىلىككە باستايتىن تەكتى دەرت.
باياعىدا ءبىر دانىشپان «تەڭىزدەي قان توككەن – ەرلىك ەمەس, جەتىم مەن جەسىردىڭ ءبىر تامشى جاسىن قۇرعاتقان – ەرلىك» دەگەن ەكەن. بەرىكتىڭ جىرىن تىڭداعان ادام ءوزىن مازالاعان كوپ ساۋالعا بۇلتالاقسىز اشىق جاۋاپ ەستىگەندەي بولادى. سەبەبى, جىر – بابالار باستان كەشكەن ەرلىك داۋرەن, ىزگى ءومىر عانا ەمەس. جىر – سەنىڭ تۇپكى تابيعاتىڭا باعىشتالعان, بۇگىنگى ءومىردىڭ كوپ تالقىسىنىڭ, جەكە باسىمىزدىڭ پەندەلىگىنىڭ تاساسىندا قالىپ قويعان, ءبىر ءوزى كونە, ءبىر ءوزى ماڭگى جاس سەزىمگە, ەرلىك سەزىمگە باعىشتالعان ونەر. جىر – كونەدەن جەتكەن جاي عانا ۋاعىز ەمەس. جىر – ەرلىكتىڭ ەسكىرمەيتىن ماڭگى ۇلگىسى, ماڭگى وسيەتى. جىر بيىك بولعان جەردە ادام دا بيىك. كەڭەس داۋىرىندە جىراۋلار پوەزياسىنىڭ تۇيىق تاقىرىپ بولعانى دا وسىدان. سەبەبى, بيلىك باسىندا وتىرعان «پايعامبارلار» حالىقتى تومەنشىك قىلىپ تۇقىرتىپ ۇستاۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى ونىڭ رۋحىن ءولتىرۋ كەرەك ەكەنىن, ياعني ەرلىكتىڭ ۋاعىزشىسى – جىر ونەرىن جويۋ كەرەك ەكەنىن وتە جاقسى بىلگەن.
بەرىك – ەرۋديت جىراۋ. ستۋدەنت كەزىندە جانە ودان كەيىن وقۋ ءبىتىرىپ وزىمىزبەن ارىپتەس بولعان ۇزاق جىلعى اعالىق-ىنىلىك كەزىندە جىر ونەرى, جىراۋلىق شەبەرلىكتىڭ جەتىلۋ جولدارى جايىندا كوپ سۇراستىردىم. بايقاعانىم, جىراۋلىق پەدانتيزمنەن ادا ەركىن ونەر ەكەن. بۇندا دا ىزدەنىسكە كەڭ جول اشىلادى. (البەتتە, ىزدەنىس داستۇردەن الشاق كەتپەۋ كەرەك, كونە ءۇردىستىڭ اياسىندا بولعانى شارت). جىراۋلىق ونەردە مەكتەپتىڭ كوپ بولاتىنى وسىدان. سىر مەنەن ءۇستىرت, قاراقالپاق پەن وزبەكستانداعى ۇلكەن مەكتەپتەر – بۇرىنعى قالىپتى مەكتەپتەر. ال ەندى وسىنىڭ ىشىندەگى تارماق-تارماق ۇردىستەردە قيساپ جوق. بۇل جىردىڭ جاڭا زامانعا ساي تۇلەپ-تۇرلەنە الاتىن ومىرشەڭ ونەر ەكەنىن كورسەتەتىن بەلگى.
«جىراۋ بولۋدىڭ, جاقسى جىراۋ بولۋدىڭ ءبىر عانا جولى بار, ول – كوپ تىڭداۋ», دەگەن ەدى ءبىر سوزىندە بەرىك. ورىندى ءسوز. بولاشاق ونەر يەسى ەڭ اۋەلى جاقسى تىڭداۋشى بولۋى كەرەك. كىتاپتان وقىپ جىرشى, يا كۇيشى بولۋ, ارينە, مۇمكىن ەمەس. تىڭداپ وتىرسام بەرىكتىڭ شارلاماعان تۇكپىرى جوق, ءدارىس الماعان جىراۋى جوق. ءۇيىنىڭ ءبىر بۇرىشىن ارنايى ساپارلاردان جازىپ الىپ كەلگەن ۆيدەو-اۋديوكاسسەتالار, شەجىرە مەن جىر تەكستەرىن ىقتياتتاپ كوشىرگەن قالىڭ داپتەرلەر الىپ جاتىر. بۇگىندە جىردىڭ شەجىرەسىنە مەيلىنشە جەتىك ءبىر ادام بولسا, ول ادام – وسى بەرىك دەر ەدىم. كوز كورىم جەردى بىلاي قويىڭىز, قازان توڭكەرىسىنىڭ ار جاق-بەر جاعىندا قيىر قونىپ, قازاق جەرىنىڭ شەگىنەن شىعىپ يران, اۋعانستان جايلاپ كەتكەن جىراۋلارعا دەيىن بىلەدى. ءارينە, وسىنشاما مول ەرۋديتسيا ورىنداۋشىلىققا ءوزىنىڭ ىقپالىن تيگىزبەي قويمايدى. بەرىك جىر ءۇلگىلەرىن وتە كوپ مەڭگەرگەن جىراۋ.
70-ءشى جىلدارى كوشەنەي مەن ءشامشات اپامىزدىڭ تەلەديداردان وتكىزگەن ءبىر حابارى ەسىمدە قالىپتى. جىر-سۇحباتتىڭ كەزىندە كوشەنەيدىڭ تىڭداۋشى تالعامىمەن ساناساتىن, ونىڭ ىعىن بىلەتىن تاماشا ارتيست ەكەنى بايقالدى. سول العاشقى حابارىندا ولكەلىك جىر ءداستۇرىنىڭ كولدەنەڭ جۇرت تۇسىنە بەرمەيتىن قىر-سىرىنا اسا كوپ بويلاماي, التى الاشتىڭ كوڭىلىنەن ءالى كەتە قويماعان ورتاق جىر ۇلگىلەرىن عانا تولعاپ, ارا-اراسىندا سىر سۇلەيلەرىنىڭ شىعارمالارىن سىنالاپ قيىستىرعان ەدى. كوشەنەيدىڭ داۋسى تەمىردەي قاتقىل بولعانىمەن, ونىڭ تەڭدەسسىز شەبەرلىگى قاتتى اسەر ەتتى. بايقاپ وتىرسام, بەرىكتىڭ ونەرى, كوشەنەيدىڭ جىرىنان تامىر تارتادى ەكەن. اندەگى بوياۋ, كولوراتۋراعا قۇلاعى ۇيرەنگەن ادام, باسقا ونەردەن دە ەڭ اۋەلى بوياۋ ىزدەيدى.
كوشەنەيدىڭ داۋسىن ەستىگەندە بۇگىندە «رۋح» دەپ جۇرگەننىڭ نە نارسە ەكەنىن ەمىس-ەمىس شىرامىتا باستاعانداي بولاسىز. ال بەرىك سول كوشەنەي ورنەگىن ءارى قاراي جالعاستىرعان جىراۋ. جىر – تۋمىسىندا, تابيعاتىندا باياۋ, جاي ايتۋعا ارنالماعان ونەر ءتۇرى. مىنەكەي, كوشەنەيدىڭ تەمىرگە شەگە قاققانداي قاتقىل داۋسى, بەرىكتىڭ كۇنمەن تالاسىپ كۇركىرەگەن زور داۋسىنا ۇلاسىپ وتىر. كوشەنەي – بەرىكتىڭ رۋحاني اكەسى. دالىرەك ايتقاندا, كەشەگى كوشەنەي – بۇگىنگى بەرىك. بەرىكتىڭ جىرى كوشەنەي جىرىنىڭ ينتەرپرەتاتسياسى. قاپيادا قازا بولعان ۇلى ۇ ستازىنىڭ ونەرى بەرىك ارقىلى كەمەلىنە كەلىپتى.
بەرىكتىڭ مەرەيىن ۇستەم قىلعان, اتىن شىعارعان شىعارما, تورەمۇرات جىراۋدىڭ ماقامىنا ارناپ نۇرتۋعان شايىر جازعان ايگىلى «كانەكي, ءتىلىم, سويلەشى» تولعاۋى. بۇرىندارى, باسقا ورىنداۋشىلاردان تىڭداعانىمىزدا-اق ايگىلى تولعاۋ ەستەن كەتپەس اسەر قالدىرعان (بۇل تولعاۋدىڭ بەلگىلى ءانشى روزا رىمباەۆا ورىندايتىن ەسترادالىق «ۆاريانتى» دا بار, بىراق بۇل باسقا جەردە ايتىلاتىن باسقا اڭگىمە). كەيىننەن نۇرتۋعاننىڭ ءوز اۋلەتىنەن شىققان بەرىك ورىنداعاندا مۇلدەم باسقاشا سەزىم-كۇي كەشتىك. وسى نۇسقا عانا كوڭىلىمىزدە وشپەس ءىز قالدىرىپتى. ەندى قاراپ وتىرسام, باسقا ورىنداۋشىلار تولعاۋدىڭ ديناميكاسىن عانا جەتىلدىرىپ, قات-قابات سەزىم-سىرىنا اسا بويلاماعان ەكەن. ياعني تولعاۋدىڭ ىرعاقتىق سۋرەتى جايداقتالىپ كەتكەن.
بەرىكتىڭ ورىنداۋىندا, تولعاۋ ىرعاققا سونشا باي ەكەن. باسقا ورىنداۋشىلاردا شىعارما قارا ولەڭنىڭ زاڭدىلىقتارىنا باعىندىرىلعان. ال بەرىكتىڭ ورىنداۋىندا ىرعاقتىق سۋرەت, جول سىندىرۋدان تۋىنداپ وتىر. كەيدە, ءتىپتى, ءار سوزگە لوگيكالىق ەكپىن تۇسىرىلەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا, ءبىر شۋماقتاعى ىرعاقتىق سۋرەت (ريتميچەسكي ريسۋنوك) ەكىنشى شۋماقتاعىسىنان ەداۋىر الشاق بولىپ شىعادى – ەكەۋىن تۇتاستىرىپ تۇرعان اۋەن عانا.
سونداي-اق, سىر بويى جىرشىلىق ونەرىنىڭ ەڭ باستى ەكى جانرى – «گوي-گويلەر» مەن «ماڭىرامالار» دا بەرىكتىڭ رەپەرتۋارىنان كەڭ ورىن العان. وسى جەردە مىناداي ءبىر نارسەنى ەرەكشە اتاپ وتكىمىز كەلەدى. بۇگىندە ەپوس, جىر ونەرىن زەرتتەۋ ءىسى ەداۋىر دەڭگەيگە جەتتى. رەسپۋبليكا بەدەلىندە, اسىرەسە, 1990-شى جىلدارى جىر ونەرىنە ارنالعان بىرنەشە كەلەلى عىلىمي كەڭەستەردى ەسەپتەمەگەندە, «كومەيمەن جىر ايتۋ» دەگەن جالپىلاما اتپەن ۇيىمداستىرىلعان تۇركى حالىقتارىنىڭ مۋزىكالىق فەستيۆالدەرى قانشاما. مىنە, وسى عىلىمي كەڭەستەردە قازاقتىڭ كومەي جىرشىلىعىن ءسىبىر حالىقتارىنىڭ «حوومەي» دەپ اتالاتىن جىرشىلىق مەكتەبىمەن جاناستىرماق, تەكتەستىرمەك نيەتى بايقالدى. «تۇرىك-موڭعول كوشپەلى وركەنيەتى», «تۇرىك-موڭعول رۋحاني بىرلىگى» دەگەن يدەيانى, اسىرەسە, جاس وقىمىستىلاردىڭ تۋ قىلىپ كوتەرگەندىگى كورىنىپ تۇر. ەسكەرتە كەتەيىك, بۇل ەشقانداي تاريحي نەگىزى جوق كۋلتۋرولوگيالىق كونتسەپتسيا عانا. نەمەسە, قاراپايىمداپ ايتاتىن بولساق, ءسىبىر حالىقتارىنىڭ «حوومەي» ونەرى, ول, الەمدى, بولمىستى, تابيعات قۇبىلىستارىن ەندى عانا پايىمداي باستاعان سانانىڭ العاشقى بۇلقىنىستارى. «حوومەي» جارىم-جارتىلاي شاڭقوبىزبەن قوسىلىپ ورىندالاتىن, تابيعات دىبىستارىنا ەلىكتەۋدەن تۇراتىن ونەر. «حوومەيدە» شاڭقوبىزداعىداي تەك ىرعاق, ىرعاقتىق سۋرەت قانا بار, بىراق مەلوديالىق لينيا جوق. ارينە, «تۇركى-موڭعول» مادەني شارالارىنا قاتىسقان, كوپتەگەن جاڭا يدەيالارعا جەتىلگەن ءسىبىر حالىقتارىنىڭ وكىلدەرى وسى «حوومەيدى» كۇشپەن جەتىلدىرىپ دامىتقىسى كەلەتىنى بايقالادى.
ال قازاقتىڭ جىرشىلىق ونەرى, اسىلىق ايتتى دەمەڭىز, مۇلدەم باسقا قاينار بۇلاقتان ءنار الادى. دالىرەك ايتقاندا, كوشپەندى تۇرمىسقا كەيىن عانا كوندىككەن, باياعى قوندىگەر-قاڭلى, سكيف اۋلەتىنىڭ تىكەلەي مۇراگەرى بولىپ سانالاتىن قازاقتىڭ جىرشىلىق ونەرى تۇران-يران دەپ اتالاتىن ورتاق مادەني باستاۋدان جەتىلگەن. سىر بويىنىڭ جىرشىلىق ونەرىنەن بەيحابار ادەپكى ادام, اتالعان جىر ۇلگىلەرىن العاش تىڭداعاندا ءسال تىكسىنىپ قالۋى مۇمكىن. الايدا, بۇل جىر ونەرىنىڭ, بىزگە, ياعني قازاقتىڭ تابيعاتىنا جاتتىعىنىڭ بەلگىسى ەمەس – بار بولعانى قوندىگەر-قاڭلى زامانىنىڭ الىستا, سوناۋ ىقىلىم زاماندا قالعاندىعىنىڭ جانە ۋاقىت وزعان سايىن الىستاپ بارا جاتقاندىعىنىڭ بەلگىسى عانا.
مىسالعا, بەرىكتىڭ ورىنداۋىنداعى سىر بويىنىڭ ەڭ ايتۋلى شىعارماسى – «كۇمىساي» ءانىن تىڭداڭىز. العاشىندا داۋىس قۇبىلتۋلار وزبەك, تاجىك اندەرىندەگى فيوريتۋرالارعا ۇقسايتىنداي كورىنۋى مۇمكىن. الايدا, بۇل العاشقى تىڭداۋ كەزىندەگى الدامشى اسەرلەر. كۇندەردىڭ كۇنىندە, قۇلاعىڭىز ۇيرەنە كەلە ءان تابيعاتىنان تۇسىنىكسىز ءبىر ورنەكتى تاني باستايسىز. البەتتە, بۇل ورنەكتى جۇرەگىڭىز تانىعانىمەن, اقىلىڭىز بەن ساناڭىز تاني قويمايدى. بىراق بۇل دا ۋاقىتشا, الدامشى كۇي. تىڭداي كەلە, ءبىر كۇنى, بۇل اندەگى ايتىلاتىن احۋالدىڭ, باياعىدا بابالارىمىزدىڭ بويىندا بولعان, بۇگىندە بىرەۋدە عانا بار, ال بىرەۋدە مۇلدەم جوق, «بايىرعى رۋح», «بايىرعى نامىس» دەپ اتالاتىن اسقاق كوڭىل-كۇي, ءور سىپات ەكەنىن قۇلاي مويىندايسىز.
توزبايتىن, شارشامايتىن جۇرت بولمايدى. الماس قىلىش تاسقا شابىلىپ قالاي كەتىلسە, ونداعان عاسىر تىنىمسىز كۇرەس ۇستىندەگى ەل دە مۇقالىپ, جىگەرى كەميدى.
قۇرمانعازىنىڭ كۇيىندە قازاقتىڭ بايىرعى قاجىرى مەن قايراتى بار ەدى. ال داۋلەتكەرەي, قازانعاپ پەن سۇگىردىڭ كۇيىندە الدەبىر احيرەتتىك مۇڭ, الەۋمەتتىك قايعى پايدا بولعانىن كورەمىز. بۇل سوناۋ كوكجيەككە جەتەم دەپ اسىعىپ شاپقان اردا حالىقتىڭ رۋحاني شارشاۋى, سانسىز عاسىر العايدىڭ قۇبا جونىنداعى قيساپسىز قانتوگىستەردە اسىل ارمانى ولگەن اۋلەتتىڭ قاجىرىنىڭ كەمىپ, ساعىنىڭ سىنۋى.
الايدا, قاسيە
