الميرا توقتاربەكوۆا, شقو-داعى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى:
– الميرا توقتاعازىقىزى, «مەيىرىم» اكتسياسى تۇڭعىش رەت شىعىس وڭىرىندە جۇزەگە اسىرىلدى. اتالعان اكتسيانىڭ ماڭىزى نەدە؟
– وبلىستا 3500-دەن استام جەتىم بالا مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار تۇرىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىنەن, 2300-گە جۋىعى – وتباسىلاردا, 1400-دەن استامى ينتەرناتتىق مەكەمەلەردە تۇرادى. بۇل ساناتتاعى بالالاردىڭ 11 پايىزى عانا باسپاناعا يە.
الميرا توقتاربەكوۆا, شقو-داعى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى:
«مەيىرىم» – بالالارعا جىلۋ سىيلايدى
– الميرا توقتاعازىقىزى, «مەيىرىم» اكتسياسى تۇڭعىش رەت شىعىس وڭىرىندە جۇزەگە اسىرىلدى. اتالعان اكتسيانىڭ ماڭىزى نەدە؟
– وبلىستا 3500-دەن استام جەتىم بالا مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار تۇرىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىنەن, 2300-گە جۋىعى – وتباسىلاردا, 1400-دەن استامى ينتەرناتتىق مەكەمەلەردە تۇرادى. بۇل ساناتتاعى بالالاردىڭ 11 پايىزى عانا باسپاناعا يە.
وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن شىعىس قازاقستان وبلىسى رەسپۋبليكادا العاش رەت جەتىم بالالارعا جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا قولداۋ كورسەتۋ جونىندەگى 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپاردى ازىرلەدى. كەشەندى جوسپاردىڭ ماقساتى – اتالعان ساناتتاعى بالالاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن الەۋمەتتىك جانە قۇقىقتىق كەپىلدىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ جولىمەن جاقسارتۋ. ياعني, بارلىق ساناتتاعى بالالاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋ, مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى پايدالانۋىنا جاعداي جاساۋ, اۋىر تۇرمىستىق جاعدايداعى بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, بالالاردى ويداعىداي الەۋمەتتىك بەيىمدەۋگە جاعداي جاساۋ جانە جۇمىسپەن, تۇرعىن ءۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر.
– كەشەندى جوسپاردى ازىرلەۋ ارقىلى قانداي جۇمىستار اتقارىلدى؟
– كەشەندى جوسپار قولعا الىنعان 2 جىل ىشىندە وبلىستا قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. ءبىرىنشى كەزەڭدە, 2011 جىلدان باستاپ, بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءوڭىردىڭ ۇيىمدارى, شاعىن, ورتا جانە ءىرى كاسىپورىندارعا الەۋمەتتىك-پاتروناتتىق قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن بەكىتىلدى.
وتباسىلاردا تاربيەلەنىپ جاتقان جەتىم بالالار دا شەتتە قالمادى. بارلىق قالالار مەن اۋدانداردا «مەيىرىم» قايىرىمدىلىق اكتسيالارى ۇيىمداستىرىلدى. ناتيجەسىندە, مەملەكەتتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدار, بيزنەس قۇرىلىمدار وكىلدەرىمەن الەۋمەتتىك كەلىسىمشارتتار جاسالدى.
بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇيىمدار, جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى, بانكتەر, ءىرى كاسىپورىنداردان باستاپ, شاعىن شارۋا قوجالىقتارىنا دەيىن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, بارلىعى 1770 پاتروناتتىق ۇيىم 1700 جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى قامقورلىعىنا الدى.
بالالاردىڭ شوتتارىنا 90 ميلليونعا جۋىق اقشا اۋدارىلدى. بۇل قارجىعا ولار تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناق جۇيەسى ارقىلى تومەندەتىلگەن پايىزبەن تۇرعىن ءۇي الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
پاتروناتتىق ۇيىمدار اقشا اۋدارىپ قانا قويماي, بالالارعا تاربيە بەرۋدە, بالالار ءۇيى تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ قوعامدا الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋىنە بەلسەندى قاتىسىپ, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋىنە كومەكتەسەدى, جازعى لاگەرلەرگە جولداما ۇسىنۋ ارقىلى بالالاردىڭ دەمالىسى مەن بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋعا قولعابىس ەتەدى. سونداي-اق, رۋحاني-ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان تاربيەلەۋگە قاتىسادى.
مىسالى, كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءشۇلبى اۋىلىندا ورنالاسقان وبلىستىق بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىن كۋرچاتوۆ قالاسى بويىنشا سەرۋەندەتىپ, «جاعالاۋ» جازعى ساۋىقتىرۋ لاگەرىندە دەمالىس ۇيىمداستىردى. اباي اۋدانىنىڭ پاتروناتتىق ۇيىمدارى حاكىمنىڭ سوڭعى ون جىل عۇمىرى وتكەن جيدەبايعا ساياحات ۇيىمداستىرسا, بورودۋليحا اۋدانى ءجاڭاشۇلبى بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىن استانا, سەمەي قالالارىندا سەرۋەندەتتى. سەمەي, كۋرچاتوۆ قالالارى مەن كۇرشىم, تارباعاتاي, زايسان اۋداندارىنىڭ پاتروناتتىق ۇيىمدارى تۇرعىن ءۇي الۋعا جاردەمدەستى.
سونىمەن قاتار, كەشەندى جوسپارعا قاتىسقان جانە پاتروناتتىق ۇيىمدارعا بەكىتىلگەن بالالار تۋرالى مالىمەتتەر بازاسى قۇرىلدى. الداعى ۋاقىتتا مالىمەتتەر بازاسىن جاڭارتا وتىرىپ, بالالاردىڭ ءومىرىن باقىلاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
اڭگىمەلەسكەن
دۋمان اناش,
جۋرناليست.
وسكەمەن.
