ارقانىڭ ۇيتقىپ سوققان كۇزگى جەلى جولاۋشىلاردىڭ ادىمىن كەڭ اشتىرماي, تاسباقا جۇرىسپەن جىلجىپ كەلەدى. ەكىنشى تاۋلىكتە شۇبىرعان توپ اقمولا قالاسىنا كەلىپ كىرەدى. اتالاس اعايىننىڭ اۋلاسىنا ارباسىن دوعارىپ, اتىن قاڭتارىپ, بايىز تاپقان يمام قوناقاسىن جەپ قوڭىر شايعا قانعان سوڭ, دارەتىن الىپ كەشكى نامازىن وتەپ بولىپ جاينامازدان كوتەرىلگەنى سول ەدى, ەسىكتەن ءتۇسى سۋىق قىزىل جاعالى ميلليتسيالار كىرىپ كەلەدى. كەلدى دە, اي-شاي جوق يمامدى تۇتقىندايدى.
اقمولا تۇرمەسى. يمامنىڭ تاس قابىرعاعا قامالعانىنا ەكى جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ۇزاق تەرگەۋدەن سوڭ «مەشىت-مەدىرەسە ۇستاعان جاڭا ۇكىمەت ساياساتىنا قارسى ۇگىت جۇرگىزگەن» دەيتىن باب بويىنشا اتۋ جازاسىنا ۇكىم ەتىلدى. بۇنداي ۇكىمدى ەستىگەن يمام سابىر ساقتاپ:ء «اي, مۇمىندەر! قاشان ءبىر (جاۋ) توپپەن قارسىلاسساڭىزدار مىقتى بولىڭدار دا اللانى كوپ ەسكە الىڭدار, ارينە قۇتىلاسىڭدار» دەگەن قۇراننىڭ ء«انفال» سۇرەسىنىڭ 45-ءشى اياتىن وقىپ وتىرا بەردى. ويتكەنى, بۇل پەندە تاعدىرعا تولىق يمان كەلتىرۋشىلەر ساپىنان بولاتىن.
يمامنىڭ مۇنشالىق سابىرى مەن كوركەم مىنەزىنە تاڭ قالعان تۇرمە كۇزەتشىلەرى ول كىسىنى ەرىكسىز قۇرمەت تۇتاتىن بولادى. ءبىر كامەرا دا يماممەن بىرگە قاماۋدا تاعى ءبىر ادام بار ەدى. ونىڭ اتى-ءجونى – ابدىكارىم ء مۇسىلىموۆ بولاتىن. ءوزى دىمكاس اۋرۋشاڭ جان ەدى. يمامعا تاعىلعان ۇكىم ورىندالاتىن كۇننىڭ تۇنىندە قاسىنداعى جولداسى ابدىكارىم قازا تابادى. تۇرمە كۇزەتشىلەرى نۇر ءجۇزدى يمامدى ولىمگە قيماي, «مولدەكە ءسىز اللا تاعالاعا شىن بەرىلگەن ادام ەكەنسىز, ءدىن مۇسىلمانعا پايداڭىز ءتيسىن, ءبىز ءسىزدى ء«ولىپ قالدى» دەپ قاعاز تولتىرامىز دا, مىنا ولگەن ادامنىڭ قۇجاتىن سىزگە بەرىپ, تۇرمەدەن شىعارىپ جىبەرەمىز» دەيدى.
ءدال وسىلاي جاسايدى. ابدىكارىم ءمۇسىلىموۆ دەگەن اتپەن تۇرمەدەن بوساپ شىققان يمام ءوز ەلىنەن تۇراق تاپپاي ومبى اسىپ كەتەدى. بۇل كىسى ارتىنان قازاقستاننىڭ باس قازيى ء(مۇفتيى) بولعان, اتەيستىك جايلاعان زاماندا ءدىن ءۇشىن كۇرەسكەن, ۇلكەن عالىم, وقىمىستى تۇلعا – سادۋاقاس عىلماني بولاتىن
سادۋاقاس عىلمان ۇلى – 1890 جىلى اقمولا وبلىسىنا قاراستى ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ مالتابار اۋىلىندا تۋعان ەكەن. سادۋاقاس العاشىندا اۋىل مولداسىنان ساباق العان. ارىقاراي اقمولا ماڭىندا اقتاماق حالفە مەدرەسەسىنە 17 جاسىندا كەلىپ 6 جىل بويى سوندا وقىپ, 1912 جىلى مولدا اتىن الىپ, اۋىلىنا كەلىپ, مەدرەسە اشىپ بالا وقىتقان. 1929 جىلعا دەيىن وسى ءىسىن جالعاستىرعان.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي 1931 جىلى تۇرمەدەن شىعىپ ومبى وڭىرىنە بارعان سوڭ, 1946 جىلعا دەيىن قارا جۇمىس ىستەپ كۇن كورگەن. سوعىستان كەيىن وكىمەت مەشىت اشۋعا ۇلىقسات بەردى دەگەندى ەستىپ اقمولاعا كەلەدى. سودان 1952 جىلعا دەيىن اقمولادا يمام بولىپ تۇردى. 1953 جىلى الماتى قالاسى مەشىتىنىڭ قازيى حابدىعافار ءشامشيددينوۆ اۋىر ناۋقاستانىپ قالعاندىقتان سول كىسىنىڭ ورنىنا قازيلىققا تاعايىندالدى.
قازي سايلانعاننان كەيىنگى ءومىرى يسلام ءدىنىن قورعاۋمەن, ءدىن عىلىمىن دامىتۋمەن وتكەن. اتەيستەر داۋىرلەپ تۇرعان سوناۋ 1970 جىلدارى ولارعا قارسى: «قۇران تۋرالى جالا مەن وتىرىكتەر» اتتى كىتاپ جازادى. بۇل كىتابى «يسلام ءدىنىنىڭ نەگىزى – ەكى نارسە», ء«دىن جاراتىلىستان با, جوق پا؟», «يسلامدى كىم باستادى؟», «يسلام بارلىق پايعامباردىڭ ءدىنى بولعان» دەگەن سەكىلدى 114 تاقىرىپتان قۇرالعان.
ەكىنشى ءبىر ۇلكەن ەڭبەگى – 980 بەت ءھام 5 تومنان تۇراتىن ارابشا-قازاقشا سوزدىگى. وسى سوزدىكتى 1946 جىلى باستاپ, 1966 جىلعا دەيىن جازادى. بۇعان 108 مىڭ 208 ءسوز قامتىلعان. بۇل ءبىر ادامنىڭ ەمەس, ءبىر ينستيتۋتقا جۇك بولارلىق ەڭبەك. تاعى ءبىر ەڭبەگى - بيلەردىڭ شەشەندىك سوزدەرى, ەل ىشىندەگى اتاقتى اقىنداردىڭ ولەڭدەرى, تاريحي ادامداردىڭ ومىردەرەكتەرىن قامتىعان جازباسى. وسىندا 59 تۇلعانىڭ كەيبىرىنىڭ سۋرەتتەرىن دە قوسا ساقتاعان. سونىمەن قاتار قىرۋار ولەڭ جازعان. «كاليلا مەن ديمنا» سەكىلدى ارابشادان اۋدارعان ولەڭدەرى دە بارشىلىق.
اتاقتى ارابتانۋشى اقجان ماشاني ءوزىنىڭ «اباي مەن ءال-فارابي» اتتى كىتابىندا س.عىلماني تۋرالى جۇرەكجاردى ءسوزىن ايتقان. وندا ءوزىنىڭ اراب ءتىلىن ۇيرەنۋىنە وسى كىسىنىڭ ۇستازدىق ەتكەنىن ايتادى.
سابەت زامانىنىڭ ءدىنسىز, قۇدايسىز قوعام بولعانىن قازىر ەلەستەتۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس. ونداي قوعامدا ءدىندار ادام بولىپ ءومىر ءسۇرۋدىڭ قانداي قيىن بولعانى تۇسىنىكتى. ال سونداي ورتادا قاپتاعان اتەيستەردەن حاق ءدىندى قورعاپ, ارا تۇسۋگە اسقان قايرات پەن قاھارماندىق قاجەت ەكەنىن پايىمداۋ قيىن ەمەس.
اللانىڭ قۇدىرەتىمەن ولىمنەن امان قالىپ, ونىمەن قويماي بۇكىل عۇمىرىن يسلام ءدىنىن ناسيحاتتاۋ جولىنا ارناعان, ارتىنا مول ەڭبەك قالدىرعان اتامىز 1972 جىلى دۇنيەدەن ءوتىپتى.
