اللەرگياسى بارلار اباي بولۋى قاجەت
الماتى قالاسىنداعى كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ رەسپۋبليكالىق اللەرگولوگيالىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, جوعارعى ساناتتاعى دارىگەر دينارا تالعاتبەكوۆا ماۋسىمدىق جانە تىنىس جولدارىنىڭ سوزىلمالى اللەرگيالىق اۋرۋلارىنا شالدىققان ادامدارعا كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا بايلانىستى جوعارى قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدى. دينارا جەڭىسبەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا, مۇرىن-جۇتقىنشاق – ۆيرۋستار مەن اللەرگەندەردىڭ نەگىزگى كىرەتىن قاقپاسى. قاۋىپتى اگەنتتەردىڭ العاشقى توسقاۋىلى سانالاتىن مۇرىن-جۇتقىنشاقتىڭ سىلەمەيلى قابىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. تىنىس جولدارىنىڭ سوزىلمالى اللەرگيالىق قابىنۋى پاتسيەنتتىڭ سىلەمەيلى قابىعىن ۆيرۋستارعا اسەر ەتەدى. سوندىقتان كوكتەم مەزگىلىندە, اسىرەسە ءساۋىر مەن مامىردا اعاشتار شاڭ باسا باستاعاندا مەگاپوليس تۇرعىندارى ساق بولۋى ءتيىس.
مۇرىن قۋىسى سىلەمەيلى قابىعىمەن ۇنەمى ۆيرۋستارمەن كۇرەسىپ, مۇرىن ارقىلى وتەتىن اۋانى تازارتىپ وتىرادى. وعان ءارتۇرلى باكتەريالار, ۆيرۋستار, شاڭ-توزاڭدار جينالادى. ۆيرۋستىق ينفەكتسيا اعزاعا تىنىس الۋ جولىمەن ەنىپ, تىنىس الۋ جولدارىنىڭ جاسۋشالارىندا – كومەي, تراحەيا, برونحتاردا جينالادى. بۇل اللەرگەننىڭ سىلەمەيلى قابىققا وڭاي ەنەتىنىن بىلدىرەدى. يممۋنيتەت السىرەگەن كەزدە زاقىمدالعان سىلەمەيلى قابىقتار ارقىلى ۆيرۋستار مەن اللەرگەندەر اعزاعا زيان كەلتىرەدى. ەگەر ۆيرۋسقا كوكتەمدەگى وسىمدىكتەردىڭ گۇلدەنۋىنە بايلانىستى اللەرگيا قوسىلسا, ناۋقاستىڭ جاعدايىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
سوندىقتان ينفەكتسيا اللەرگيانىڭ بارىسىن, ال اللەرگيا ۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ اعىمىن جىلدامداتادى. اۋرۋدىڭ الدىن الۋ وتە ماڭىزدى. ەڭ قاراپايىمى – تاڭەرتەڭ ءتىستى تازالاۋ سياقتى, مۇرىندى, اۋىزدى جانە تاماقتى تۇزدى سۋمەن شايۋ. ءبىز ءتىسىمىزدى تاڭەرتەڭ-كەشكە تازالايمىز, قولىمىزدى كۇنىنە بىرنەشە رەت جۋامىز, مۇرىننىڭ سىلەمەيلى قابىعىنا دا سولاي جاساۋ كەرەك. ۆيرۋستىق ينفەكتسيا كەزىندە مۇرىن-جۇتقىنشاقتىڭ ۋاقتىلى ەمدەلمەگەن اۋرۋلارى (سينۋسيتتەر, فارينگيت) اۋىر اسقىنۋعا اكەلۋى مۇمكىن. اللەرگياسى بار ناۋقاس, اسىرەسە قازىر وسىمدىكتەر گۇلدەپ جاتقاندا اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى مەن اۋىرلىعىن باقىلاۋ ءۇشىن دارىگەردىڭ تاعايىنداعان تەراپياسىن قابىلداۋى ءتيىس. ۆيرۋستار ءاردايىم اللەرگيالىق اۋرۋلاردىڭ, اسىرەسە برونح دەمىكپەسىنىڭ ءورشۋىنىڭ ارانداتۋشىسى سياقتى ارەكەت ەتەدى. برونح دەمىكپەسى بولعان جاعدايدا, پاتسيەنت دارىگەر تاعايىنداعان نەگىزگى قابىنۋعا قارسى تەراپيانى الۋى كەرەك, سونىمەن قاتار ۆيرۋستىق/باكتەريالدى ينفەكتسياسىنىڭ قوسىلۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ەمدەۋدە ۆيرۋس پەن باكتەرياعا قارسى يممۋنومودۋلياتورلىق ءدارى-دارمەكتەردى قولدانۋعا بولادى.
قانت ديابەتى بارلارعا قاۋىپتى
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, COVID-19 جۇقتىرۋ قاۋپى اسىرەسە قانت ديابەتى, گيپەرتونيا, جۇرەك-قانتامىر جۇيەسى مەن سوزىلمالى وكپە جانە قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارى بار ەگدە ادامدارعا ءتونۋى مۇمكىن.
الماتى قالاسىنداعى كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ەندوكرينولوگيا كۋرسىنىڭ جەتەكشىسى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتى لاۋرا دانياروۆانىڭ ايتۋىنشا, وسى ساناتتاعى ناۋقاستاردىڭ اۋرۋدىڭ دەكومپەنساتسياسى سالدارىنان اعزانىڭ يممۋنولوگيالىق رەاكتيۆتىلىگى تومەندەۋى مۇمكىن. سوزىلمالى گيپەرگليكەميا (قانداعى قانتتىڭ كوبەيۋى) كەز كەلگەن ينفەكتسيالىق اگەنتتەردىڭ, سونىڭ ىشىندە ۆيرۋستىڭ ءوسۋى مەن دامۋىنا «قولايلى» قورەكتىك ورتا سانالادى. قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ادامدار دا ۆيرۋستىق ينفەكتسيا ورشىگەن كەزدە, ونىڭ ءجۇرۋ بارىسى قانداعى گليۋكوزا دەڭگەيىنىڭ اۋىتقۋى جانە قانت ديابەتى سالدارىنان اسقىناتىنى بەلگىلى.
«قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ادامدارعا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرۋ قاۋپىن ازايتۋ ءۇشىن ساقتىق شارالارىن ساقتاۋ قاجەت», دەيدى لاۋرا باقىتجانقىزى.
ءوز كەزەگىندە حالىقارالىق قانت ديابەتى فەدەراتسياسى قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ادامداردا كوروناۆيرۋستىڭ الدىن الۋ جونىندە ۇسىنىستار جاريالاعان بولاتىن. ەڭ باستىسى, ءوزىن ءوزى باقىلاۋ بولعاندىقتان, قانداعى گليۋكوزا دەڭگەيىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. تۇراقتى تۇردە باقىلاۋ – قانداعى جوعارى نەمەسە تومەن گليۋكوزا دەڭگەيىنەن تۋىندايتىن اسقىنۋلاردىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى دەيدى ماماندار.
سونىمەن مامانداردىڭ كەڭەسىنە سايكەس, تۇماۋ بەلگىلەرى بولعان جاعدايدا (دەنەنىڭ قىزۋى, جوتەل, ەنتىگۋ), مىندەتتى تۇردە دارىگەرگە قارالۋ كەرەك. كەز كەلگەن ينفەكتسيا قانداعى گليۋكوزا دەڭگەيىن جوعارىلاتادى جانە سۇيىقتىققا دەگەن قاجەتتىلىكتى ارتتىرادى, سوندىقتان جەتكىلىكتى مولشەردە سۋ ءىشىڭىز. ديابەتكە قارسى قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەر جەتكىلىكتى ەكەنىنە كوز جەتكىزىڭىز. ەگەر بىرنەشە اپتا بويى وقشاۋلانۋ كەرەك بولسا, سىزگە نە قاجەت ەكەنىن ويلاڭىز. جالعىز تۇراتىن بولساڭىز, سىزدە قانت ديابەتى بار ەكەنىن بىلەتىن, سەنىم ارتۋعا بولاتىن ادامنىڭ بار ەكەنىنە كوز جەتكىزىڭىز, ويتكەنى اۋىرىپ قالساڭىز, سىزگە كومەك قاجەت بولۋى مۇمكىن. سونداي-اق دۇرىس تاماقتانىپ, دەنە قيمىلىنىڭ كوپ بولۋىنا دا نازار اۋدارۋ كەرەك, سوندىقتان گليكەميالىق يندەكسى تومەن تاعامداردى تاڭداپ, قۋىرىلعان, مايلى تاعامداردى تۇتىنباۋعا تىرىسۋ دا وتە ماڭىزدى.
جۇرەك-قان تامىرلارى دەرتتەرىن تەز اسقىندىرادى
الدىن الا مالىمەتتەر بويىنشا, COVID-19-عا شالدىققان پاتسيەنتتەردىڭ 25%-دان 50%-عا دەيىن جاپسارلاس اۋرۋلارى بار. جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى, قاتەرلى ىسىك, سوزىلمالى رەسپيراتورلىق اۋرۋلار جانە قانت ديابەتى سياقتى پاتولوگيالارى بار كوموربيدتى ناۋقاستار ءۇشىن قولايسىز ناتيجەلەر قاۋپى حالىقتىڭ ورتاشا دەڭگەيىنە قاراعاندا ەداۋىر جوعارى.
كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى كارديولوگيا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتى كۇلزيدا قوشۋمباەۆا پوپۋلياتسيادا ءجيى كەزدەسەتىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى بار ناۋقاستار ەرەكشە قاۋىپ توبىن قۇرايدى دەيدى.
«جۇرەگى اۋىراتىندار ناۋقاستاردىڭ قاتارىن كوبەيتپەۋ ءۇشىن قاراپايىم الدىن الۋ شارالارى مەن دارىگەردىڭ ۇسىنىستارىن ۇستانۋ كەرەك. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان ۇيعارىلعان كارانتيندىك شارالارىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋى. سوندىقتان الدىمەن كوپشىلىكپەن بايلانىستى ايتارلىقتاي شەكتەۋ, ۇيدە بولۋ, ادامدار كوپ جينالاتىن ورىندارعا شىقپاۋ, ءارتۇرلى كولىكپەن جۇرمەۋ, نەمەرەلەردىڭ اتا-اجەلەرىمەن بايلانىسىن ۋاقىتشا ازايتۋ ماڭىزدى, ويتكەنى بالالار اسيمپتوماتيكالىق ۆيرۋس تاسىمالداۋشىلارى بولۋى مۇمكىن», دەيدى كۇلزيدا قوشۋمباەۆا.
قوعامدىق ورىندارعا امالسىز بارعان كەزدە, باسقا ادامدارعا قاتىستى (1,0 - 1,5 مەتردەن استام) قاۋىپسىز قاشىقتىقتى ساقتاۋ كەرەك, مەديتسينالىق ماسكا كيىپ, قول الىسۋدان باس تارتىپ, بەتىڭىزگە, كوزىڭىزگە, مۇرنىڭىزعا جانە اۋزىڭىزعا قولىڭىزدى تيگىزبەڭىز, قولدى مۇمكىندىگىنشە ءجيى جۋىپ, سابىن جانە قۇرامىندا سپيرت بار دەزينفەكتسيالىق سۇيىقتىقتى قولدانىڭىز. ماماندار دارىگەرلەردىڭ بارلىق ۇسىنىسىن قاتاڭ ساقتاپ, تاعايىندالعان ءدارى-دارمەكتەردى قابىلداۋدى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى. پاتسيەنتتەردىڭ بۇل ساناتى پاندەميا ۋاقىتشا ەكەنىن سەزىنىپ, ۇرەيگە بوي الدىرماي, اقىل-پاراساتپەن ءوزىن ساقتاۋ ارقىلى قورعايدى. كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا شالدىققان جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى بار پاتسيەنتتەردىڭ 90%-ى ساۋىعىپ كەتكەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم.
سونىمەن قاتار دارىگەرلەر ىستىق ۆاننالار مەن مونشالار COVID-19-دان قورعامايتىنىن ەسكەرتەدى. كەرىسىنشە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى بار ناۋقاستار ءۇشىن قاۋىپتى بولۋى مۇمكىن. بۇل پىكىردى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن الكوگولمەن «ەمدەۋ» ارەكەتىنە دە قاتىستى ايتۋعا بولادى.
الماتى
