بۇگىندە كاسىپكەرلىكتىڭ شاعىن جانە ورتا تۇرىمەن اينالىساتىندار سانى 1,3 ملن-نان اسادى دەگەن اقپارات بار. دەسە دە, 2020 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنداعى جاعداي بويىنشا شىعارىلاتىن ونىمدەردىڭ 87 %-ى 265,8 مىڭعا جۋىق زاڭدى تۇلعا رەتىندە تىركەلگەن كاسىپكەرلەرگە عانا ءتيىسىلى ەكەن. ءدال قازىرگى كارانتين رەجىمىندەگى جاعدايدا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ جاعدايى قيىن ءارى ۋاقىت وتكەن سايىن كۇردەلەنىپ بارادى. بۇل سالادا ەكونوميكالىق تۇرعىدا بەلسەندى حالىقتىڭ 36%-ى ياعني, 3,3 ملن قىزمەتكەر بارىن ەسكەرسەك, سالانىڭ قايتادان جاندانۋى ءۇشىن مەملەكەت بارىنشا قولداۋ كورسەتۋگە نيەتتى.
كەز-كەلگەن دامىعان ەلدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن نەگىزگى درايۆەر سانالاتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشۋمەن قاتار, ەكسپورتتىق الەۋەتتىڭ ءوسۋىن جانە ىشكى رىنوكتىڭ تۇتىنۋ تاۋارلارى مەن قىزمەتىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇعان قوسا بيۋدجەتكە سالىقتىق تۇسىمدەردى ۇلعايتادى جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرادى. سوندىقتان دا ۇكىمەت شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا باسىمدىق بەرىپ, ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر مەن سۋبسيديالار كولەمىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
ەلدىڭ ءجىو-دەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى جوعارى بولعان سايىن, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى سوعۇرلىم جوعارى جانە ەكونوميكا قارقىندى داميدى. دامىعان ەلدەردە بۇل ۇلەس 50%-دان اسادى. مىسالى, ۇلىبريتانيادا 51%-دى, گەرمانيادا 53%-دى, ال جاپونيادا-75% - دى قۇرايدى. قازاقستاندا 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءجىو-دەگى شوك ۇلەسى 29,5%. ۇكىمەت 2050 جىلعا قاراي 50% - عا قول جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. 2020 جىلعى 1 اقپانداعى جاعداي بويىنشا قازاقستاندا شامامەن 1,6 ملن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتى تىركەلگەن, ولاردىڭ 1,3 ملن-ى بەلسەندى كاسىپورىندار ساناتىندا. 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا بيىل جۇمىس ىستەپ تۇرعان شوك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 4% - عا ارتقان. كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىنداردىڭ باسىم بولىگى الماتى قالاسىندا, تۇركىستان وبلىسىندا جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا شوعىرلانعان. بۇل وڭىرلەر جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ 35% -دان استامىن, بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەردىڭ 50% -دان استامىن قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىشتەن باسقا وڭىرلەردىڭ ۇلەسى از ەكەنىن كورۋگە بولادى.
بىزدەگى كەڭ تارالعان كاسىپكەرلىك قىزمەت ءتۇرى كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدا. بۇل سالادا شوك سۋبەكتىلەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرى نەمەسە 442 مىڭعا جۋىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار, اۋىل, ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعىندا 252 مىڭعا جۋىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى ەكەن. 2019 جىلدىڭ توعىز ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شوك سۋبەكتىلەرىنىڭ ءونىم شىعارۋ كولەمى 21,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ەسكەرەتىنى, بۇل رەتتە جەكە كاسىپكەرلەر ءونىمنىڭ 7,7%-ىن عانا شىعارعان. نەگىزگى 87% شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ زاڭدى تۇلعالارىنا تيەسىلى. قالعان 5,2% شارۋا قوجالىقتارىنا تيەسىلى ەكەن. ءبىز شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك دەگەندە الدىمەن شارۋا قوجالىقتارىن كوزىمىزگە ەلەستەتەمىز. بىزدە شارۋا قوجالىقتارىنان گورى نەگىزىنەن الىپ-ساتارلىقپەن اينالىساتىن كاسىپكەر رەتىندە تىركەلگەن زاڭدى تۇلعالار سانى باسىم بولىپ تۇر. سول سەبەپتى ەلدەگى شاعىن كاسىپكەرىلىكتىڭ 20% -ى, سەكتورداعى جالپى تۇسەتىن تابىستىڭ 60%-ىن تاۋىپ وتىر ەكەن. ال حالىقتى ارزان ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس شاعىن شارۋا قوجالىقتارى ولمەستىڭ كۇنىن كورىپ ءجۇر.
وسى رەتتە, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن بىرقاتار شارالار لەگىن قابىلدادى. بىرىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىنداردى توتەنشە جاعداي كەزىندە ۋاقىتشا سالىق پەن تولەمدەردەن بوساتىپ, سالىقتىق تەكسەرۋلەر توقتاتىلدى. ەكىنشىدەن, جىلدىق مولشەرلەمەسى 8% - دان اسپايتىن 1 جىلعا ارنالعان جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلمەك. بۇل باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 600 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇعان قوسا, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىن قارجىلاندىرۋ كولەمى ارتىپ, وتاندىق بيزنەستى قولداۋعا 1 ترلن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, 700 ملرد تەڭگە قايتا وڭدەۋ مەن وندىرىسكە, ال 300 ملرد تەڭگە وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن قىزمەتتەرگە باعىتتالادى دەپ جوسپارلانۋدا.
الداعى ۋاقىتتا بۇل سالانىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداپ, «الىپ-ساتارلاردىڭ» ەمەس, وتاندىق ءونىم ءوندىرىپ, حالىقتىڭ اۋزىن اسقا, قولىن ىسكە ءىلىندىرىپ وتىرعان شارۋالارعا باسىمدىق بەرۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. قىسقا كۇندە قىرىق قۇبىلعان قارجىلىق داعدارىس سىرقى ونىمگە تاۋەلدىكتەن ارىلتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتىپ وتىر.
