قوعام • 09 ءساۋىر، 2020

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 7

186 رەتكورسەتىلدى

كۇشەيتىلگەن كارانتين.  ساۋىردە جاۋعان قار سۋىنعان سەزىمگە ۇقسايدى. وقىستان ايتىلعان سۋىق سوزدەي. كوكتەمنىڭ العاشقى قارلىعاشتارى – ورىك پەن شيە گۇلدەرى ۇسىككە ۇرىندى. ءبىز ونى تەرەزەدەن كوردىك. جالپى، ءبىز تەرەزەنىڭ بەرگى جاعىندا قالاي بولدىق، ءبىز قالاي ءۇي ادامىنا اينالدىق؟

ادام ءوزىن ىزدەپ ءجۇرىپ، ءبىر كۇنى مايمىلدى تاۋىپ العانى قىزىق. ادامزات بالاسى ءوزىنىڭ العاشقى باستاۋلارىن، جاراتىلىس جۇمباعىن، جاراتۋشىنى، تۇپكى ءماندى مىڭجىلدار بويى ىزدەپ، اقىر سوڭىندا، دارۆين تۇجىرىمىنا سايكەس، مايمىلدان شىقتىق دەگەن عىلىمي قيسىنعا توقتاعانى ءتىپتى قىزىق.

ارعى اتاسى ارحانتروپ دەلىنگەن ادامزات بالاسى ءالى جول باسىندا تۇر. ءدارۆيننىڭ ديپلومدىق جۇمىسى نەگىزىندە تارقاتقاندا، Homo habilis، Homo rudolfensis، Homo ergaster، Homo erectus تىزبەگىندەگى ەپتى ادام، تىك ءجۇرۋشى ادام، جۇمىس ىستەۋشى ادامنان وتە كەلىپ، Homo sapiens sapiens-كە ياعني اسا سانالى ادامعا كەلەمىز. وسى ەۆوليۋتسيا تىزبەگىندە ۇيرەتىلۋ جانە بەيىمدەلۋ دەگەن وتە ماڭىزدى ەكى كەزەڭ بار ەكەن. ءبىز جان-جانۋارلاردى قولعا ۇيرەتۋ بارىسىندا ءوزىمىزدى ءوزىمىز دە قولعا ۇيرەتكەن ەكەنبىز. گەنەتيك عالىمدار ادامدار مەن ادامدار قولعا ۇيرەتكەن جانۋارلاردىڭ گەنىن زەرتتەۋ بارىسىندا ەكى قىزىقتى جاعداياتقا تاپ بولدى: كونبىستىك جانە كەسكىن-كەلبەتتىڭ اسەمدىگى. بۇل ەكى جاعدايات ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك مىنەز-قۇلقىمىز بەن ءىس-ارەكەتىمىزدى باسقارادى ەكەن. دەمەك، ادامدار دا وزدەرىن ءۇي جانۋارى سەكىلدى ءۇي ادامىنا اينالدىرىپ العان. ونى ءبىز مىنەز-ق ۇلىق نورماتيۆتەرى، ەتيكا، ەستەتيكا سەكىلدى ۇعىمدارمەن اتايمىز.

الماكەزەك اۋىسقان ماتريارحات پەن پاتريارحاتتىق كەزەڭدەردى وتكەرە وتىرىپ، ايەل – ءۇي ادامى، ەركەك – ءتۇز ادامى دەگەن تۇجىرىم جاسادىق. بۇل ادەتتە الەۋمەتتىك ەڭبەك بولىنىسىنە سايكەس كەلەدى. بىراق، وسىنىڭ استارىنا ۇڭىلسەك، «ەركەك – ءتۇز ادامى» دەگەن اكسيومانىڭ ارعى جاعىندا ەر ادامنىڭ مىنەز-قۇلقى مەن تابيعاتىنداعى ەرەكشەلىكتەر قىلتيىپ توبە كورسەتە باستايدى. ايتەۋىر، ەر ادامنان ءبىر جابايىلىق پەن اساۋلىق انىق سەزىلەدى. بۇدان شىعاتىنى، العاشقى قاۋىمدىق قۇرىلىستان باستاپ ايەل ادامنىڭ بالا كۇتىمىنە بايلانىستى ءومىرىنىڭ باسىم بولىگىن ءۇي جاعدايىندا وتكىزگەندىكتەن، ونىڭ ءۇي ادامىنا اينالۋ پروتسەسى تەزىرەك جۇرگەنىن، ءۇي ادامى مىنەز-قۇلقىنىڭ ايقىن باسىمدىققا يە بولعانىن اڭدايمىز. ءبىز ورالدىق. ۇيدەگى ادام بىزدەن بۇرىن بايقاي بەرمەگەن مىنەز-ق ۇلىقتاردى كورىپ، قايران قالاتىنداي. اش ارىستان سەكىلدى ەسىك پەن ءتوردىڭ اراسىندا ەرسىلى-قارسىلى ءجۇرمىز.

ءيا، ءبىز ۇيگە ورالدىق. ەرىكتى ءارى ەرىكسىز تۇردە. مامونتتى نايزامەن سۇلاتىپ سالىپ، تۇمەن-تۇمەن جاۋدى تۇرە قۋىپ، جەڭىمپاز بولىپ ورالدىق پا، الدە، الدەنەدەن قاشىپ كەلىپ تىعىلدىق پا ەكەن؟

بەتپەردە كيگەن كوكتەم. ۇسىككە ۇرىنعان ورىك پەن شيە گۇلدەرى سەكىلدى تالاي ويلارىمىز بەن جوسپارلارىمىزدى سۋىق شالدى. بىراق، ءبىزدىڭ ۇمىتتەر ءالى گۇلدەيدى. بىزگە دەيىنگى ۇرپاقتار ەڭسەرگەن قيىندىق پەن ءجۇرىپ وتكەن جولدى ءبىز دە وتكەرىپ، كوكتەمگە ك ۇلىپ شىعامىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

پاۆلوداردا ەكوبازار اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 17:09

ۇقساس جاڭالىقتار