تانىم • 09 ءساۋىر، 2020

اقيرەكتە – ارىستان باب...

81 رەتكورسەتىلدى

سىر ءوڭىرىنىڭ ارال تەڭىزى ماڭايىنداعى كونەكوز قاريالاردىڭ اقجولتاي ىسكە تىلەك قوسىپ، باتا بەرگەندە لەبىزىن «اقيرەكتە ارىستان باب..» دەپ باستايتىنى بار. ۇلى دالاعا مۇسىلمان ءدىنىن تاراتۋشى ارىستان باب كەسەنەسىنىڭ تاريحي قاتپارى قالىڭ وتىرار جەرىندە جاتقانىن بىلەمىز. ال اقيرەك دەگەن قاي تۇس؟ ايگىلى قوجا احمەت ياساۋيگە ۇستاز بولعان بابتىڭ باتادا ايتىلاتىن اقيرەككە قانداي قاتىسى بار؟ وسى ساۋالدىڭ ءتىنى سوڭعى جىلدارى تارقاتىلا ءتۇسىپ، ارىستان بابقا قاتىستى تاعى ءبىر كونە ءسوزدىڭ سورابى ايقىندالدى.

اقيرەك – قازالى مەن ارال اۋدانى شەكاراسىنداعى جاتاعان تاۋ. انتالاعان جاۋدان جۇرتىن قورعاعان جانقوجا باتىردىڭ اتويلاپ كىرگەن تالاي مايدانىنا كۋا بولعان قاسيەتتى ءوڭىر. «وسى تاۋدا ايگىلى ارىستان بابتىڭ جۇمىر جەردەگى جەتى جايىنىڭ ءبىرى ورىن تەپكەن» دەگەن اڭىز ايتادى جەرگىلىكتى جۇرت. وسى دەرەك قىزىقتىرىپ، بىلتىر ارالعا بارعان ساپارىمىزدا تاۋعا ارنايى سوقتىق.

جاتاعان تاۋ باسىنا قاراي ورمەلەپ كەلەمىز. سىرتتاي قاراعاندا جايداق كورىنەتىن اقيرەكتىڭ توبەسى جەتكىزەر ەمەس. سالدەن سوڭ الدىمىزدان ەسكى قورىم كورىندى. ءبىزدى باستاپ جۇرگەن جەرگىلىكتى ازاماتتار قاسيەتتى ورىنعا كەلەتىندەر قاتارى كوپ ەكەنىن ايتادى. اسىرەسە، بەيسەنبى، جۇما كۇندەرى ادام اياعى ۇزىلمەيتىن كورىنەدى. قورىم باسىنا وسى ەلدەن شىققان كاسىپكەر ازاماتتار تۇنەۋحانا سالىپ، كەلەتىندەرگە قولدان كەلگەنشە جاعداي جاساپ قويىپتى.

الەمدە «ارىستان بابتىڭ كەسەنەسى ورنالاستى» دەگەن جەرلەر بارشىلىق. سولاردىڭ قاتارىندا يران، ساۋد ارابياسى، قىرعىزستان، يزرايل جانە ءبىزدىڭ ەلىمىز بار. كورشىلەس تۇركىستان وبلىسى اۋماعىنداعى باب كەسەنەسى جايلى اركىم-اق بىلەدى. ال ارالداعى مىنا كەسەنە كوپ ۋاقىتقا دەيىن بەيمالىم بولىپ كەلگەن.

اڭىز بويىنشا ارىستان باب دۇنيە­دەن وتكەن ۋاقىتتا ونىڭ دەنەسىن ءوز جە­رى­نە قويماق بولعان مۇسىلمان بالاسى ارا­سىندا كەلىسپەۋشىلىك بولعان دەسەدى. داۋ-دامايدىڭ وڭايلىقپەن وڭ شەشىمىن تابا قويمايتىنى انىق بولىپ، بابانىڭ مۇردەسىن تۇيەلەر كەرۋەنىنە ارتىپ جولعا شىعادى. ولاردىڭ بارلىعىنىڭ ءتۇر-ءتۇسى ءبىر-بىرىنەن اۋمايدى ەكەن. مۇردە قاي تۇيەنىڭ ۇستىندە ەكەنىن ەشكىم دە بىلمەيدى. تۇيەلەر ارابيا، يران، ازەربايجان، وزبەكستان، قىرعىزستان جانە قازاقستان ايماقتارىن باسىپ وتەدى. ونىڭ ارقايسىسىندا ءبىر-ءبىر تۇيەدەن شوگىپتى. سوڭعى ەكەۋى قازاق دالاسىنا دەيىن جەتكەن كورىنەدى. ءبىرى وتىرار القابىنداعى قازىرگى ارىستانباب كەسەنەسى ورىن تەپكەن جەرگە شوكسە، سوڭعىسى ارال توپىراعىنداعى وسى اقيرەككە دەيىن كەلگەن.

ەسكى قورىم باسىندا ونىڭ مەملەكەتتىك قورعاۋعا الىنعانىن بىلدىرەتىن تاقتايشا ورناتىلىپتى. مۇنداعى بۇلاق تا ەستە جوق ەسكى زاماننان بەرى اعىپ جاتىر. تاۋ باسىنان ەتەككە جىلعالانىپ تۇسكەن سۋى كەي جىلدارى اجەپتاۋىر كولگە اينالادى.

اۋليە باسىنداعى تاسقا تۇسكەن ءسابيدىڭ ءىزى، تاراق تاڭباسى كوزگە تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورىنىپ تۇر. وسى وڭىردە بالا اۋليە، قىز اۋليەگە قاتىستى ايتىلاتىن اڭىز بەن قويىلعان بەلگى تاۋ توبەسىندە تالاي قازىنا كومىلىپ جاتقانىن ايعاقتايدى. وسىنىڭ ءوزى وسى وڭىردەگى قاريالار باتاسىندا ايتىلاتىن «اقيرەكتە ارىستان باب...» ءسوزىنىڭ تەكتەن-تەك شىقپاعانىن دالەلدەپ تۇرعانداي.

جەكەلەگەن ازاماتتار ەشكىمگە جال­تا­ق­تاماي-اق قورىم باسىنا جيىلاتىن جۇر­تقا جاعداي جاساپ جاتىر. بىراق كۇرە جولعا ءتيىپ تۇرعان كەشەننىڭ ينفرا­قۇ­رىل­ىمىن رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن ۇلكەن كۇش كەرەك. بىلتىر «رۋحاني جاڭعىرۋ» بو­يىنشا قاسيەتتى جەرلەرگە ەكسپەدي­تسيا ۇيىمداستىرعان «سىر مەديا» سەرىك­تەس­تى­گىندەگى ارىپتەستەرىمىز دە كەشەنگە كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن جەرگىلىكتى باس­شى­لىق نازارىنا تاعى سالدى.

ارال اۋدانىنداعى اقباي ەلدى مەكە­نىن­ەن نەبارى 9 شاقىرىم جەردەگى تاۋ توبە­سىنە زاماناۋي كەسەنە تۇرعىزىپ، جول تارتۋ، سۋ جەتكىزىپ، جارىق جۇرگىزۋ بابا رۋ­حىنا كورسەتىلگەن ۇلكەن قۇرمەت قانا ەمەس، ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ باستاۋى بولار ەدى. بۇل كونە زامان كۇمبىرىندەي بولعان اڭىز­دىڭ كەيىنگىگە ارقاۋى ۇزىلمەي جەتۋى ءۇشىن دە كەرەك.

 

قىزىلوردا

 

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىر زۇلماتى

قوعام • كەشە

قۇردىم (تورتتاعان)

ادەبيەت • كەشە

جاڭا فورماتتاعى جىر كەشى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار