رۋحانيات • 31 ناۋرىز، 2020

قۇبىلىس

319 رەتكورسەتىلدى

ءانۋار دەگەندە – ىزدەنۋمەن وتكەن عۇمىر-اي دەگىڭ كەلەدى... تەاتر سىنشىسى اشىربەك سىعايدىڭ جۇرەك تۇكپىرىنەن ەرەكشە تولعانىسپەن شىققان وسى ءبىر ساعىنىش تۇنعان ءسوزى ءانۋار الەمىنە بويلاساق دەپ قولعا قالام العان ءبىزدىڭ دە ويىمىزعا ورالىپ، سانامىزدان كولبەڭدەپ وتە بەردى... ويتكەنى، ءانۋار مولدابەكوۆ ناپاقاسىن ونەردەن تاپسام، كۇنىمدى كورىپ، وتباسىمدى اسىراسام دەگەن كوپ ورىنداۋشىنىڭ ءبىرى ەمەس ەدى. ول – اكتەر دەيتىن اياۋلى ماماندىقتىڭ شىن مانىندەگى سينونيمىندەي اسەر بەرەدى ءار كوڭىلگە... 

شەگە – شەبەرلىك

رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆتىڭ ايگىلى «قىز جىبەك» فيلمىندە ءانۋار مولدابەكوۆ شەگە رولىمەن جارقىراي كورىنەدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءانۋار دەسە، ەڭ ءبىرىنشى كوز الدىنا بىردە بالا مىنەزدى، قۋاقى دا اقكوڭىل، بىردە جولبارىس جۇرەكتى، جومارت پەيىلدى سال شەگە، سەرى شەگە ەلەستەي بەرەتىندىگىنىڭ دە نەگىزگى سەبەبى وسى بولار. ءيا، «قىز جىبەكتەن» كەيىن حالقى ونى ءانۋار ەمەس، شەگە دەپ اتاپ كەتتى. دەمەك، بۇل – وبرازدىڭ شىنايىلىعى، ءرولدىڭ جۇرەككە جەتكەندىگى. كينو كوريفەيىنىڭ سومداۋىنداعى شەگە بەينەسى – شوقتىقتى وبراز، شەبەرلىكتىڭ شىڭى. «قىز جىبەكتىڭ» ءتۇسىرىلۋ جۇمىستارى كەزىندە ءانۋار مولدابەكوۆتى الدىمەن تولەگەننىڭ، ىلە بەكەجان رولىنە بەكىتەدى. كەيىن شەگەگە لايىق اكتەر تابىلماعان سوڭ، تاڭداۋ اقىنجاندى، جانى نازىك، جۇرەگى كەڭ انۋارعا تۇسەدى. اكتەر ءانۋار اتالمىش ءرولدى شەبەرلىك شىڭىنا شىعارىپ، رەجيسسەر تاڭداۋىنىڭ ءمۇلت كەتپەگەنىن دالەلدەپ بەردى. جارى بايان يماشەۆانىڭ ايتۋىنشا، ءانۋار اعامىز شەگەنىڭ كەيپىنە ەنگەنى سونشالىق، دايىندىق بارىسىندا دومبىرا ۇيرەنەمىن دەپ سابالاپ، ءتورت بىردەي دومبىرانى سىندىرىپتى. تۇك شىعارا الماعان سوڭ، دايىندىققا نۇرعيسا تىلەنديەۆ ارالاسىپ، دومبىرالاردىڭ «جانى قالعان» كورىنەدى.  

اكىم تارازي، جازۋشى، دراماتۋرگ:

– ...«قىز جىبەكتى» قايتا-قايتا كورسەڭىز، ءانۋاردىڭ تەمپەرامەنتى شەگەگە سىيماي جۇرگەنى بايقالادى. شەگە – وبراز رەتىندە باتىردىڭ قاسىندا جۇرگەن جاي عانا جىرشىسى. ال كينوداعى شەگە تولەگەندى، بەكەجاندى ويناپ جۇرگەن ارتيس­تەرمەن باسەكەلەس. ءار ءسوزىنىڭ وزىندە كۇيىنىپ كەتىپ، ىزا بوپ كەتىپ، وقيعاداعى باستى كەيىپكەر سول سياقتى العا ءتۇسىپ كەتىپ، ءوزىن-ءوزى اۋىزدىقتاي الماي قالىپ، بەرىلە وينايدى. كورەرمەننىڭ ەسىندە بولسا، تولەگەن اكەسىنىڭ رۇقساتىن الا الماي، بازاربا­ي باتا بەرمەي قويعان كەزدەگى شەگەنى ءانۋار سونشالىقتى عاجاپ سومدايدى. ونىڭ ارتيست ەكەنىن ۇمىتىپ كەتەسىڭ. شەگە بوپ حالىقتىڭ اتىنان، جىرشىنىڭ، اقىننىڭ اتىنان كۇيىنەسىڭ. سەبەبى بۇل جەردە شەگە مىڭداعان كورەرمەننىڭ وكىلىنە اينالادى. 

1

«وتەلمەگەن پارىز» ءھام ءانۋار

ءانۋار مولدابەكوۆتىڭ اكتەرلىك مۇمكىندىگىن مۇلدەم جاڭا قىرىنان كورسەتەتىن كەلەسى ءرولى – سەرىك جارمۇحامەدوۆتىڭ «وتەلمەگەن پارىز» فيلمىندەگى قوجابەك قاريا بەينەسى. الپىستان اسقان اقساقالدىڭ نانىمدى قيمىلى مەن شىنايى شەشىمدەرىن كورىپ، ءرولدى بار بولعانى 46 جاستاعى جىگىت اعاسى ويناپ جاتىر دەپ، ءتىپتى دە ويلامايسىز. اكتەر تابيعاتىنىڭ قاريا بولمىسىمەن استاسىپ، بىتە قايناسىپ كەتكەنى سونشالىق، كوز الدىڭىزداعى ءانۋارىڭىز ءبىر-اق ساتتە قوجابەك اقساقالعا اينالىپ جۇرە بەرەدى. مۇنى ەندى شەبەرلىك دەمەي كورىڭىز! فيلم رەجيسسەرى سەرىك جارمۇحامەدوۆتىڭ ايتۋىنشا، «وتەلمەگەن پارىزدا» ءانۋار مولدابەكوۆتىڭ تاپقىرلىق تانىتىپ، وزىندىك شەشىمدەر قوسقان تۇسى وتە كوپ. ماسەلەن، رەجيسسەردىڭ ەڭ ءساتتى شىققان كورىنىس دەپ باعالايتىن ەپيزودى – قوجابەك قاريانىڭ داستارقانداعى ناننىڭ قيقىمىن اسىقپاي قولىمەن سىپىرىپ الىپ، اۋزىنا سالاتىن تۇسى. وسى كورىنىس  ءانۋار اعامىزدىڭ ءوز شەشىمى كورىنەدى. «انۋارمەن جۇمىس ىستەۋ وتە قىزىق بولاتىن. ويتكەنى ءانۋار ەكراننان وزىنە لايىقتى دەتالدار تاۋىپ وتىراتىن. ول دەتال قۋعىش، انىقتاعىش، دەتال سەزگىش اكتەر بولاتىن» – دەيدى رەجيسسەر. ال جارى بايان اپايدىڭ اڭگىمەسىنەن تۇيگەنىمىز، ءانۋار اعامىز اتالمىش فيلمدە قايىن اتاسىن سومداپ شىعىپتى. ءتۇسىرىلىم جۇمىسى كەزىندە اۋىلعا بىرنەشە كۇنگە كەتىپ قالىپ، اكەسىنىڭ تابيعاتىن ءجىتى زەرتتەپ، قوجابەك ءرولىن تىڭ دەتالدار مەن توسىن شتريحتارعا بايىتقان ەكەن. اسىرەسە، اۋىلدان كەلىپ، قالانىڭ قىتىمىر تىرلىگىنە توسىرقاي قاراعان قاريانىڭ بالكونعا شىعىپ، تومەنگە ۇرەيلەنە قارايتىن جەرى اۋىل ادامدارىنىڭ تابيعاتىن ءدوپ باساتىن اسا ءساتتى كورىنىسى ەدى دەيدى. بىراق، وكىنىشكە قاراي، ول ەپيزود فيلمگە ەنبەي قالىپتى.


دوسحان جولجاقسىنوۆ، قازاقستان حالىق ءارتىسى:

– انۋاربەك اعانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – كەز كەلگەن ءرولدى بىردەن وزىنە ولشەپ-ءپىشىپ الاتىن تابيعاتىنان العىرلىعى. ويشا وبرازىن جاساپ العان اكتەر دايىندىق بارىسىندا ودان ءارى جەتىلدىرىپ، كەم-كەتىگىن تولتىرىپ، كەيىپتەمەك كەيىپكەرىنىڭ جىقپىل-جىقپىلىنىڭ بارىنە جەتەدى. «وتەلمەگەن پارىزدى» ءتۇسىرۋ كەزىندە انۋاربەك اعانىڭ وسى قاسيەتىنە ەرەكشە ءتانتى بولدىم. ماسەلەن، ۇلىنىڭ ومىرگە تىم جەڭىل قاراعانىنا كۇيزەلگەن قاريا سول ىشكى جان دۇنيە ارپالىسىن جۇرىسىمەن-اق  قالاي شەبەر جەتكىزەدى. ءار قيمىلىنا ۇلكەن ماعىنا سىيدىرۋعا جانىن سالا ىزدەنگەن اكتەردىڭ قاسىنا ەرىپ ءجۇرۋدىڭ ءوزى – بىرىنشىدەن، جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەسە، ەكىنشىدەن، ۇلكەن مەكتەپ. شىڭدالىپ شىققانداي بولدىم. بۇل كىسىنىڭ جانىندا ءجۇرىپ ارتىق ءسوز قوسۋ، ورىنسىز اسىرەلەپ، جاساندىلىققا بارۋ، قيسىنسىز قيمىل جاساۋ، بولماسا ويناپ تۇرىپ، باسقا ءبىر نارسەگە كوڭىل اۋدارۋ مۇمكىن ەمەس. ءوزىنىڭ ساحنالىق سەرىگىمەن كادىمگى ادامي تىلدەسىپ تۇرعانىمەن، ار جاعىندا وڭمەنىڭدى سۋىرىپ الاتىنداي ءبىر وتكىرلىك، جان بالاسى ءتۇسىنىپ بولماس ءبىر قۇپيا قاتقىلدىق جاتادى. سول كۇشتىڭ اسەرى بولسا كەرەك، جانىندا تۇرعان سەن دە جىلانعا اربالعان تورعايداي، سەرىگىڭنىڭ سوزىنە سەنىپ، ءوزىڭ دە سول دەڭگەيدە كورىنۋگە تىرىساسىڭ. سول جولدا ىزدەنەسىڭ.  

«قان مەن تەر»

قايتالانباس وزىندىك بوياۋ ناقىشىمەن كوڭىلگە بەرىك ورنىققان شەگە – ءانۋار ەندى بىردە ەلامان بولىپ ەكراننان جالت بەرگەندە، ءبىر-بىرىنە مۇلدەم كەرەعار، كونتراستى بەينەلەردىڭ قالايشا ءبىر اكتەردىڭ بويىنان نوپىردەي توگىلىپ جاتقانىنا تاڭ قالاسىز. الاپات سەزىم مەن شەكتەۋى جوق شەبەرلىككە ەرىكسىز باس يەسىز. قاي جانرعا سالسا دا مۇقالمايتىن اكتەرلىك مول قۋاتتى، كەز كەلگەن رولدە زاپىرانداي اقتارىلىپ تۇسەتىن ىشكى قۇناردىڭ مولدىعىنا ءتانتى بولىپ،  تانىم مەن تالعام تەرەڭدىگىن مويىندايسىز. جالپى، ونەرگە كەلگەندە ءوزىن-ءوزى اياماۋ، جانىن سالىپ ەڭبەكتەنۋ – ءانۋار مولدابەكوۆتىڭ تابيعاتىنا ءتان دارالىق. ارىپتەستەرىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ءانۋار مولدابەكوۆ قانداي رولگە بەكىتىلسە دە، سونى جەرىنە جەتكىزبەي قويماتىن كورىنەدى. ءاربىر كەيىپكەرىنە جۇرەگىنىڭ ءبىر بولشەگىن ءۇزىپ بەرەر اكتەردىڭ كەيىپكەر بولمىسىن اشۋداعى جانىن اياماۋىمەن قاتار، ءتانىن دە اياماۋى ول كىسىنىڭ ومىردەن ەرتە كەتۋىنە اسەر ەتكەنى دە ايتىلىپ قالادى ءسوز اراسىندا. اسىرەسە، ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان «قان مەن تەر» فيلمىندەگى ەلامان رولىنە دايىندىق كەزىندە ءانۋار اعامىزدىڭ دەنساۋلىعى كۇرت تومەندەپ كەتەدى. رولگە اۋەلدە باسقا اكتەر بەكىتىلەدى دە، تۇسىرىلىمگە ەكى كۇن قالعاندا ماسكەۋلىك رەجيسسەر ماستيۋگين «مولدابەكوۆتى شاقىرىڭدار» دەپ، ارنايى شاقىرتىپ الىپتى. بۇل كەزدى بايان اپاي بىلايشا ەسكە الادى: «ساقىلداعان سارى ايازدا قاپشاعاي جاعاسىندا ءتۇنى بويى بايقاۋدان ءوتتى دە، ەرتەڭىندە رولگە بەكىتىلدى. بۇل جاڭالىقتى وزگە اكتەرلەر قازاق كينوسىنداعى توڭكەرىسكە باعالادى. ءانۋار فيلم اياقتالعاندا قۇر سۇلدەرى عانا قالىپ، قاتتى جۇدەدى. دەنساۋلىعى دا سودان كەيىن سىر بەرە باستادى».

2

«قان مەن تەردەن» كەيىن دە اكتەر دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەر تالاي تاۋەكەلگە بارادى. ماسەلەن، رەسەيلىك ءبىر فيلمدە حاننىڭ ءرولىن ويناۋ ءۇشىن 10 كەلى سالماق قوسسا، ىلە بەكىتىلگەن كەلەسى رولگە دايىندىق بىردەن بىرنەشە كەلىگە ارىقتاۋدى مىندەتتەگەن. سونىڭ سالدارى دەنساۋلىعىندا سىر بەرەدى. ءومىرىنىڭ سوڭعى ون جىلىندا سۋسامىر دەرتىنە شالدىققان اكتەر، اقتىق كۇشىن دە كينو الاڭىندا سارپ ەتەدى. دەرتىنە ونەر الەمىنىڭ نەبىر ادىلەتسىزدىكتەرى قوسىلىپ، اقىرى الاپات اكتەردى نەبارى 47 جاسىندا الىپ تىندى. تازالىقپەن تۇمشالانىپ، مولدىرلىكپەن ماتالعان نازىك جۇرەك وعان شىدامادى. ءسويتىپ، ونەردى ومىرىنەن جوعارى قويعان ساحنانىڭ ساڭلاعى ءانۋار م­ولدابەكوۆ ءوز وتىنا ءوزى ورتەنىپ، قاپيادا كۇيىپ كەتتى... ەسىل جۇرەك سولاي توقتادى...

ءتۇيىن

 «مامبەتوۆتىك ماسشتابتان ايمانوۆتىق ارەناعا كوتەرىلگەن» مولدابەكوۆتىڭ ونەردەگى جولى، ساحنالىق تاعدىرى، اكتەرلىك قولتاڭباسى ەشكىمگە ۇقسامايدى، وزىنشە وقشاۋ، وزىنشە دارا. «قىز جىبەكتەگى» – شەگە، «قان مەن تەردەگى» – ەلامان، ء«ان قاناتىنداعى» – مۇسا، «وتەلمەگەن پارىزداعى» – قوجابەك قاريا بەينەلەرى ويىمىزعا دالەل. «...جىلدار جىلجي بەرەر. سان بۋىن وزگەرەر، ۇرپاقتار ورىن الماسار. بىراق ۇلى اكتەر ءانۋار مولدابەكوۆ، سەنىڭ ورنىڭنىڭ  تولار-تولماسى ەكىتالاي. البەتتە، تالاي جاستار كورىنەر، ونەر جارىستىرار، دەگەنمەن، ءدال سونىڭ ءوزى دەيتىندەي، ءاي قايدام... ويتكەنى، مولدابەكوۆ – ۇلتتىق ساحنا ونەرىمىزدەگى سيرەك قۇبىلىس، جارقىن دا دارا تۇلعا» – دەيدى ايگىلى رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆ. ءيا، ول شىن مانىندەگى، قازاق ونەرىندەگى قۇبىلىس ەدى...

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار