قىتاي مەن اقش قارىم-قاتىناسىنىڭ بۇزىلعانى بۇگىن ەمەس. بۇعان دەيىن «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا سوعىسى تۋرالى, ونىڭ ەكونوميكالىق اسەرى جونىندە تالاي مارتە جازدىق. كوروناۆيرۋستان تۋعان داۋ دا سونىڭ جالعاسى ىسپەتتى.
ەكى تاراپتىڭ ىندەتكە ءبىر-ءبىرىن ءجيى ايىپتاعانى سونشالىق, بۇل الاۋىزدىقتى كىم باستاعانىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن. ايتسە دە, قىتاي سىرتى ىستەر ءمينيسترىنىڭ وكىلى چجاو ليتسزيان امەريكالىقتاردى كىنالادى. ول تۋيتتەردەگى پاراقشاسىندا بىرنەشە مارتە ۆيرۋستىڭ شىعۋ تەگىنە كۇمانمەن قارايتىنىن جازعان-دى.
«اقش-تا العاشقى ناۋقاس قاشان تىركەلدى؟ قانشا ادامعا ۆيرۋس جۇققان؟ ناۋقاستار جاتاتىن اۋرۋحانا قالاي اتالادى. ۋحانعا ەپيدەميا اكەلگەن امەريكالىق ساربازدار سەكىلدى. اشىقتىق ساقتاڭدار! دەرەكتەرىڭدى كورسەتىڭدەر! اقش بىزگە تۇسىنىكتەمە بەرۋى ءتيىس!» دەپ جازدى چ. ليتسزيان.
بۇدان بولەك, قىتايدىڭ شەتەلدەردەگى ەلشىلەرى دە ۆيرۋستىڭ تارالۋىنا اقش-تى كىنالاعان سىڭايدا پىكىر ءبىلدىردى. ماسەلەن, وسى ەلدىڭ وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى تۋيتتەردەگى پاراقشاسىنا «ەپيدەميا قىتايدا باستالسا دا, ۆيرۋستىڭ قىتايدان شىققانىن كورسەتپەيدى» دەپ جازدى.
مۇندايدا امەريكالىقتار قاراپ قالا ما؟ اسىرەسە, تۋيتتەردى جەتىك مەڭگەرگەن اق ءۇي باسشىسى دونالد ترامپ تا ۆيرۋسقا قاتىستى بىرنەشە جازبا سالىپ, شۋ شىعارىپ ۇلگەردى. ماسەلەن, اقش پرەزيدەنتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا جاساعان مالىمدەمەسىندە كوروناۆيرۋستى «قىتايلىق ۆيرۋس» دەپ اتادى. اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەو دا ۆيرۋستىڭ تارالۋىنا بەيجىڭدى كىنالايتىنىن جەتكىزدى.
قىتايلىق ديپلوماتتاردىڭ امەريكالىقتاردى ايىپتاۋى وزدىگىنەن پايدا بولعان جوق. اقش-تىڭ ىندەتتى باقىلاۋ جانە تاراتپاۋ ورتالىعى (CDC) ديرەكتورى روبەرت رەدفيلد كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە بۇعان دەيىن امەريكادا كوروناۆيرۋستىڭ سيمپتومىنا ۇقساس جاعدايلار تىركەلگەنىن ايتقان-تۇعىن. قىتايلىق شەنەۋنىكتەر ر.رەدفيلدتىڭ وسى سوزىنە سۇيەنىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ونىڭ ءسوزى قىتايلىق جەلى Weibo-دا كەڭ تارالىپ, قولدانۋشىلار كوپتەپ ءبولىسىپ جاتىر.
بۇعان قوسا, اقپاننىڭ اياعىندا وتكەن ءباسپاسوز جيىنىنىڭ بىرىندە تانىمال ەپيدەميولوگ جونگ نانچان ۆيرۋستىڭ العاش قىتايدان شىقپاۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان. بۇل دا وتقا ماي قۇيعانداي بولدى. ايتسە دە, ەپيدەميولوگ كەيىنىرەك ءوز سوزىنە تۇسىنىكتەمە بەرىپ, ۆيرۋستىڭ سىرتتان كەلگەنىن كەسىپ-ءپىشىپ ايتۋ قاتەلىك ەكەنىن, ناقتى شىعۋ تەگىن انىقتاۋعا ۋاقىت كەتەتىنىن مالىمدەدى. الايدا كونسپيرولوگياعا سەنەتىندەر بۇعان ءمان بەرگەن جوق.
«جەل تۇرماسا, ءشوپتىڭ باسى قيمىلدامايتىنى» بەلگىلى. جالپى, Covid-19 ۆيرۋسىنىڭ وزدىگىنەن پايدا بولماعانىنا سەنەتىندەر كوپ. وسىدان 5 جىل بۇرىن Nature Medicine جۋرنالىندا كوروناۆيرۋسقا جاسالعان تاجىريبە تۋرالى عىلىمي ماقالا جاريالاندى. سول ماقالاعا سۇيەنسەك, عالىمدار جارقاناتتا كەزدەسەتىن SHC014 كوروناۆيرۋسىن گەندىك تۇرعىدا وزگەرتىپ كورگەن ەكەن. ناتيجەسىندە اتالعان ۆيرۋس ادامنىڭ تىنىس الۋ جولدارىن زاقىمدايتىنى, جارقاناتتان تىكەلەي ادامعا جۇعا بەرەتىنى انىقتالعان.
ءبىر قىزىعى, بۇل زەرتتەۋدى سولتۇستىك كارولينا ۋنيۆەرسيتەتى مەن ۋحانداعى بيولوگيالىق ينستيتۋت عالىمدارى بىرلەسىپ جۇرگىزىپتى. بەس جىل بۇرىن جاسالعان تاجىريبە دە ۆيرۋستىڭ شىعۋ تەگىنە كۇمانمەن قارايتىندار سانىن ارتتىرا تۇسپەسە, كەمىتكەن جوق. ەندى شە, Covid-19 العاش ۋحاندا تارالعان-دى.
الايدا 2015 جىلى جاسالعان ۆيرۋستىڭ قازىرگى كوروناۆيرۋسقا قاتىسى شامالى. عالىمدار Covid-19-دىڭ SHC014-كە مۇلدەم ۇقسامايتىنىن, كەرىسىنشە جارقاناتتاعى كوروناۆيرۋستىڭ باسقا تۇرىنە ۇقساس ەكەنىن انىقتاعان. سونداي-اق ۆيرۋستىڭ گەندىك تىزىلىمىنە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ دە ونىڭ قولدان جاسالماعانىن, تابيعي جولمەن پايدا بولعانىن كورسەتىپ وتىر.
قورىتا ايتقاندا, جاڭا كوروناۆيرۋستىڭ شىعۋ تەگى بىرازعا دەيىن داۋ بولماق. جوعارىدا عالىمداردىڭ جۇرگىزگەن زەرتتەۋى تۋرالى ايتتىق. ولاردىڭ زەرتتەۋى قازىرگى Covid-19-عا قاتىسى شامالى بولسا دا, كوروناۆيرۋس توبىنا جاتاتىن ۆيرۋستاردىڭ ادامعا قاۋىپتى ەكەنىن دالەلدەگەنى انىق. بىراق ادەتتەگىدەي عالىمداردىڭ ءسوزىن دەر كەزىندە ەشكىم تىڭداماعان سەكىلدى...
