تاريح • 27 ناۋرىز، 2020

«ستاليندىك سۇڭقار»

41 رەتكورسەتىلدى

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا سانداعان قازاق وفيتسەر-ۇشقىشتىڭ قاتىسقانى تاريحتان بەلگىلى. ال بىزگە ولاردىڭ كوشىن باستاپ تۇرعان ايگىلى ۇشقىش تالعات بيگەلدينوۆپەن تۇستاس بىرنەشە ۇشقىشتىڭ عانا اتى-جون­دەرى تانىس. كوپشىلىگىن بىلە بەرمەيمىز. ەسىم­دەرى مەن ەرلىك ىستەرى از ايتىلىپ كەلگەن ۇشقىش­تاردىڭ ءبىرى – راشيد نۇرسۇلتان ۇلى بەكەتوۆ.

جەرلەسىمىز مايداندا جاۋ توبە­سىنە جاسىن ويناتىپ، «ستالين­دىك سۇڭقار» اتانعان ۇشقىشتاردىڭ ءبىرى بولعان. ۆ.چكالوۆ اتىنداعى بوريسوگلەبسك ۇشقىشتار مەك­تەبىن بىتىرگەن ول ايگىلى گەنەرال س.رۋدەنكو باس­قارا­تىن اۋە كۇشتەرىنىڭ 16-ارمياسى قۇرامىندا تاعى ءبىر شىم­كەنتتىك ۇشقىش ميحايل پريدان­تسەۆ­پەن بىرگە شاي­­قاسادى. ەكى جەرلەستىڭ قىزمەت ەتەتىن پولكى سوعىستىڭ با­سىندا-اق كوزگە ءتۇسىپ، الەكساندر سۋۆوروۆ جانە الەك­ساندر نەۆسكي ور­دەن­دەرىن العان اسكەري پولك بولا­تىن. قازاقتىڭ قىران جىگىتى ال­عاش­قى ۇرىستاردىڭ وزىندە-اق نەمىس­تىڭ «حەنكەل» بومبالاۋشى ۇشا­عىن اتىپ ءتۇسىرىپ، وزىمەن قاتار، پولك ۇش­قىش­تارىنىڭ دا داڭقىن ەسە­لەيد­ى. ودان كەيىنگى شايقاستاردا دا كوپ­تەگەن ەر­لىك جاساپ، كوزگە تۇ­سەدى. ءتىپ­تى ءوزىنىڭ دە ۇشاعى وتقا ورا­­نىپ، جارالى كۇيىندە پاراشيۋتپەن سەكىرىپ، امان قال­عان ساتتەرى دە كەز­دەس­كەن. الايدا راشيد جاراقاتى جازى­لا سالا كوككە قايتا كوتەرىلىپ، جاۋ­­مەن جان اياماي شايقاسقان. ەرلىك ەس­­كەرى­لىپ، قازاق قىرانىنا العاش­قى نا­گرادا – جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ ور­دەنى بەرى­لەدى. وسىن­داي قىم-قي­­عاش ۇرىس ءجۇرىپ جاتقان كۇندەر­دىڭ بى­رىندە اۋە كۇشتەرىنە قاراستى 16-ار­­ميانىڭ قولباس­شىسى گەنەرال-مايور س.رۋدەنكوعا 1-بەلارۋس ماي­­­دانى­نىڭ قولباسشىسى گەورگي كونس­­­تانتينوۆيچ جۋكوۆ تەلەفون سوعىپ:

– ارمياڭدا قازاقستاندىق ۇشقىشتار بار ما؟ – دەپ سۇرايدى.

– ارينە بار، جولداس قول­باس­شى! – دەيدى گەنەرال.

– بولعاندا دا ول ناعىز قىران جانە قازاق بولۋى ءتيىس! كانە، اتى-ءجونىن ايت، – دەيدى مايدان قولباس­شىسى.

– ونداي قازاق بار. ول – راشيد بەكەتوۆ. ناعىز ستاليندىك سۇڭقار! – دەپ ساڭق ەتە قالادى گەنەرال.

– ولاي بولسا، ءبىزدىڭ مايدانعا قازاقستان جۇمىس­شى­لارى جىبەرگەن جاڭا ۇشاقتى سالتاناتتى جاعدايدا سوعان تارتۋ ەتىڭىز، – دەپ ءامىر بەرەدى مايدان قولباس­شىسى.

ءيا، بۇل ۇشاق سەمەي جۇمىس­شىلارىنىڭ جەكە قار­جىسىنا جاسالعان بولاتىن. سوندىقتان ولار ماي­دان قولباسشىلىعىنان قايتكەن كۇندە دە بۇل ۇشاقتى قازاق ۇشقىشىنا تابىستاۋدى وتىنەدى. ماي­دان قولباسشىسىنىڭ بۇل بۇيرىعى ەرتەسىنە-اق ورىن­دا­لادى. ارميا شتابىنان جەتكىزىلگەن سۋ جاڭا ۇشاق بۇكىل پولك الدىندا سالتاناتتى جاعدايدا قازاق ۇش­­قى­شىنا، ياعني راشيد بەكەتوۆكە تاپسىرىلادى. باتىر ۇشقىش بۇل ۇشاقپەن ودان كەيىن دە جاۋ توبە­سى­­نەن سان مارتە جاسىن ويناتىپ، كۇيرەتە سوققى بەرە­دى. «ستا­ليندىك سۇڭقار» اتانعان ۇشقىش راشيد بە­كەتوۆ جەڭىس كۇنىنە دە امان جەتىپ، مايدان جولىن گەر­ما­نيادا اياق­تايدى. ونىڭ ەرلىك ىستەرى ءى جانە ءىى دارە­جەلى وتان سوعى­سى مەن جاۋىن­گەرلىك قىزىل تۋ، قىزىل جۇلدىز وردەن­دەرى­مەن ماراپاتتالادى. ءبىراز ۋاقىت گەر­مانيا­دا قىز­مەتتە بولىپ، كەيىن تۋعان جەرى شىمكەنتكە ورالادى.

قازاقتىڭ ەرجۇرەك ۇلانى­مەن ءبىر مايداندا بولعان ۇشقىش­تاردىڭ ەستەلىگىندە ءراشيدتىڭ ناعىز قاھارمان ۇشقىش بولعاندىعى جايلى كوپ ايتىلادى. ءتىپتى ۋكراينا اسپانىنداعى شايقاسىنان كەيىن ونىڭ پولكىندا «بەكەتوۆشە ۇشىپ، بەكەتوۆشە شايقاسۋ» دەگەن تەر­­مين قالىپتاسقان ەكەن. بۇل مايدان­داستارىنىڭ قازاق ۇشقى­شىنا بەرگەن زور باعالارى بولسا كەرەك.

شىمكەنتتىك جۋرناليست ليۋد­ميلا كوۆالەۆا دا ۇشقىش جايىندا ءبىراز ەڭبەكتەنگەن ەكەن. ونىڭ «ستا­ليندىك سۇڭقارلار» اتتى ماقا­لاسىنان ءراشيدتىڭ اتا-انا­سى­نىڭ ەل­گە بەلگىلى ادامدار بولعا­نىن با­عام­دادىق. ال ەرجۇرەك ۇشقىش جاي­لى جالپى مالىمەتتەر ازىرگە وسى عانا.

 

مۇحتار اتابەك،

جۋرناليست

 

شىمكەنت

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى: جولاۋشىلار اعىنى مەن كولىك سانى ازايدى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 18:10

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 6

قوعام • بۇگىن، 17:09

د دارۋمەنى - ينفەكتسيالاردىڭ «جاۋى»

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:47

شىمكەنت: تسيفرلى وتباسىنىڭ ءبىر كۇنى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 15:58

ازيانىڭ احۋالى قانداي بولماق

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:23

ۇقساس جاڭالىقتار