رۋحانيات • 26 ناۋرىز، 2020

جاڭا جارىننىڭ باسى – تەمىر تىشقان

270 رەت كورسەتىلدى

جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي، ءبىر مۇشەلگە جاتاتىن جىل اتتارىنىڭ العاشقىسى – تىشقان. كونە تۇركى جازبالارىندا «تابىعاسىن» دەگەن اتپەن بەلگىلى بۇل جانۋار «جارىن» ەسەبىنىڭ ءبىرىنشى جىلى. ەجەلگى تۇركىلەر ءبىر جارىندا، ياعني 60 جىلدا 12 جىل اتاۋى بەس دۇركىن قايتالاناتىندىقتان، قاتەلەسىپ كەتپەس ءۇشىن ولارعا بەس ءتۇرلى ءتۇس جانە بەس ءتۇرلى ماتەريالدىق زات اتاۋىن بەرگەن.  

مىسالى، اق، سارى، قىزىل، قارا، كوك دەگەن بەس ءتۇرلى ءتۇس اتاۋىمەن قاتار،  تەمىر، اعاش، توپىراق، وت، سۋ سياقتى ماتەريالدىق اتاۋلاردى ەسەپكە العان.  بۇل اتاۋلار جارىن ەسەبىن جۇرگىزگەندە جاڭالىسپاۋ ءۇشىن قاجەت بولعان سىڭايلى. جوعارىداعى ەسەپ بويىنشا بيىل تەمىر تىشقان جىلى كىرىپ جاتىر.  

جالپى تىشقان جىلىنىڭ ەرەكشەلىگى جايلى ەجەلگى جازبالاردا، فولكلوردا كوپتەگەن جورامال-بولجامدار ايتىلادى. كەرەكۋلىك مولدا اتامىز ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ جازبالارىندا، تىشقان جىلى ەگىنشىلىك كاسىپكە قولايلى، وسى جىلى تۋعاندار كور-جەردى جيناعىش، ەڭبەكقور بولادى دەسە، تانىمال ەتنوگراف بيقۇمار كامالاش ۇلى 2013 جىلى جارىق كورگەن «قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى» اتتى كولەمدى ەڭبەگىندە: «تىشقان جىلى تۋعان ادامداردىڭ قىلىعى جىل جانۋارىنا ۇقساس بولادى. بۇلار «تىشقان تىرلىككە» قۇمار، دۇنيە جيناعىش، ۇنەمشىل، ۇقىپتى جاندار. ءبىر باسىنا جەتەرلىك دۇنيە جيناپ، جاقسى ءومىر سۇرەدى. بۇل جىلى تۋعاندار ۇلۋ، قويان، قوي، مەشىن جىلى تۋعان ادامدارمەن جاراسىمدى ءومىر سۇرە الادى. بارىس، يت، جىلان جىلعىلارمەن جاراسىمى جاقسى بولمايدى» دەگەن ەكەن.

سول سياقتى، بيىل كىرگەن تەمىر تىشقان جىلى بۇدان 60 جىل بۇرىن 1960 جىلى ءبىر دۇركىن كەلگەن ەكەن. وسى جىلى تۋعاندار بيىل «الپىستا بار اسىلىڭ تۇگەل جايناپ، ماڭىڭا سəۋلە شاشقان شىراقتايسىڭ» دەپ ايگىلى ءانشى بالۋان شولاق اتامىز ايتقانداي 60-تىڭ اسقارالى بيىگىنە شىعىپ وتىر.

بيىلعى تەمىر تىشقان جىلىنىڭ باسقا تىشقانداردان ەرەكشەلىگى جايلى موڭعول باسپاسوزدەرىندە جاريالانعان بولجامدارعا جۇگىنسەك، بۇل جىل جامان بولمايتىن سياقتى. «بيىل جاڭا جارىن باستالعاندىقتان جاماندىق بولماۋى ءتيىس. كونە كوشپەندىلەر ۇعىمىندا «تىرلىگى مىعىم ادام – تىشقان جىلى تۋادى» دەگەن ءتامسىل بار. بەرەكەگە باي، بەلدىگى بەكەم، توقىمى تەرسىز، ءتۇتىنى ءتۇزۋ، تىرلىگى توق جىل بولۋعا لايىق»دەپ جازعان ەكەن News.MH سايتى جۇلدىزشىلار جورامالىنا سۇيەنىپ.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار