100 • 12 ناۋرىز، 2020

«سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى: ق.بايدوسوۆ – سسسر چەمپيونى

140 رەت كورسەتىلدى

1957 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە س. تورەبەكوۆتىڭ «ق.بايدوسوۆ – سسسر چەمپيونى» اتتى ماقالاسى شىققان بولاتىن. 

قازاقستان سپورتشىلارى اراسىندا ەركىن كۇرەس سپورتى كەڭى­نەن ءورىس الدى. سپورت ونەرىنىڭ بۇل تۇرى­مەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن جۇ­مىسشى، دارىگەر مەن مۇعالىم، ستۋدەنت پەن وقۋشى رەسپۋبليكا­مىزدا كوپتەپ سا­­نالادى. ولار ۇنەمى جات­تىعىپ، شەبەرلىگىن شىڭ­داي تۇسۋدە. ءسويتىپ ەركىن كۇرەسپەن ششۇعىلدانۋشىلار وداقتىق، رەسپۋبليكالىق تا­لاي جارىستارعا قاتىسىپ ءجۇر. بۇل ءىرى-ءىرى سىننان مۇ­دىرمەي ءوتىپ جۇرگەن پا­لۋاندار توبىندا: ج.ىسقا­قوۆ، ا.جالما­عانبەتوۆ، ق.باي­دوسوۆ، ل.موسكالەۆ، ك.مۋساەۆ، ۆ.زيف­تەريدي، ل.سوتسكوۆ تاعى باس­قا ونداعان تاجىريبەلى سپورتشىلار بار.

تالدىقورعان وبلىسىنداعى ەڭ تاڭداۋلى پالۋاننىڭ ءبىرى – ۆ.مولچانوۆ شوفەر بولىپ ىستەيدى. ول ەڭبەكتە تابىسقا جەتۋمەن بىرگە سپورتتا دا وزىپ ءجۇر. بۇعان ۆ.مولچانوۆتىڭ وتكەن جىلى اۋىر سالماقتى پالۋانداردى تۇگەلدەي جەڭىپ، رەسپۋبليكامىزدىڭ چەمپيونى اتاعىنا يە بولعاندىعى تولىق دالەل. جامبىل وبلىسىنىڭ سپورتشىسى ك.مۋساەۆ پالۋان-مۇعالىم. ونىڭ پالۋان اتنۋى وڭاي­لىققا تۇسكەن جوق. ك.مۋساەۆ شاكىرتتەرىنىڭ ساباقتى جاقسى وقۋىنا ءاردايىم كوڭىل بولە وتىرىپ، ءوزى جان-جاقتى جاتتىقتى. ول سونىمەن بىرگە جارىسقا قاتىسىپ، كۇشتى ءادىس-ايلاسىنا نازار اۋداردى، ۇيرەندى. مىنە سونىڭ ناتيجەسىندە ك.مۋساەۆ بىلتىر وتكەن بۇكىلقازاقستاندىق VIII سپارتاكيادا كەزىندە وزىپ شىقتى. ول سودان سوڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ ماڭدايالدى پالۋاندارىمەن بىرگە سسسر حالىقتارىنىڭ سپارتاكياداسىنا دا قاتىستى.

وتكەن جىلى موسكۆادا بولعان سپارتاكياداعا قازاقستاندىق ەڭ جەڭىل سالماقتى جۇرەس ىسقاقوۆ پەن جارتىلاي جەڭىل سال­ماقتى قابدەن بايدوسوۆ تا قاتىستى. الماتىداعى فيزكۋلتۋرا ينستيتۋتىن بىيىل بىتىرەتىن ول ەكەۋى جارىستىڭ العاشقى كۇنىنەن-اق جاقسى دايىندىعىن كورسەتتى. بۇل ەكى ستۋدەنت تە سپارتاكيادا قورىتىندىسىندا وزىپ شىعىپ، ديپلوم الدى. ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى جارىسقا قاتىسقان ج.ىسقاقوۆ پەن قابدەن بايدوسوۆ وداقتاعى تاڭداۋلى سپورتشىلار قاتارىنا قوسىلىپ قايتقان سوڭ دا جاتتىعۋىن باسەڭسىتپەدى. قايتا ول ەكى پالۋان بۇرىنعىدان گورى دە مۇكىيات جاتتىعىپ، بۇرىنعى بەلدەسۋلەر كەزىندەگى اسىعىپ-اپتىققان كەمشى­لىگىن قايتالاماۋعا باسا نازار اۋداردى. سول سەبەپتى بۇل ەكى سپورت­شىنىڭ شەبەرلىگى بۇرىنعىدان دا ارتا ءتۇستى. بۇعان مىسال رەتىندە جاقىندا موسكۆادا بولعان «بۋرەۆەستنيك» ەرىكتى سپورت قوعامى سپورتشىلارىنىڭ جارىسىندا قابدەن بايدوسوۆتىڭ ءبىرىنشى ورىنعا، جۇرەس ىسقاقوۆتىڭ ءۇشىنشى ورىنعا يە بولعاندىعىن ايتۋعا بولادى.

پالۋانداردىڭ بۇكىلوداقتىق بۇل كۇش سىناسۋىندا قازاقستان­دىقتار تاماشا جەڭىسكە جەتتى. ول جونىندە سول جارىسقا قاتىسقان ج.ىسقاقوۆ بىلاي دەيدى:

– قازاق سسر-ءىنىڭ كومانداسى ەكىنشى توپتا بولدى. ال وسى توپتا سەگىز كوماندانىڭ وزبەكستان، قىرعىزستان، تاتار اسسر-ءى، مولداۆيا سسر-ءى، يركۋتسك وبلىسى جانە باسقا رەسپۋبليكالاردىڭ پالۋاندارى كەزدەسۋ وتكىزدى. سوندا قازاقستاندىق 8 سپورتشىنىڭ ارقايسىسى ءوزىنىڭ سالماقتاس پالۋانىنىڭ جاۋىرىنىن جەرگە تيگىزدى، كوماندالىق ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدى.

...موسكۆاداعى قۇرىلىسشىلاردىڭ سپورت زالى. فينالدىق جارىس ءوتىپ جاتقان كەز. ءبىر ۋاقىتتا ديكتور:

– ازەربايجان پالۋانى مامەدبەكوۆ پەن قازاقستاندىق بايدوسوۆ كىلەم ۇستىنە شىعادى، – دەپ حابارلادى سسسر سپورت ماستەرى. مامەد­بەكوۆ مۇنداي ءىرى جارىستارعا بىرنەشە جىلدان بەرى ۇزدىكسىز قاتىسىپ جۇرگەن پالۋان. ول – وداقتاعى ەڭ كۇشتى، ەڭ تاڭداۋ­لىلاردىڭ ءبىرى. ءبىرىنشى رازريادتى بايدوسوۆ بولسا فينالدىق بەلدەسۋگە تۇڭعىش رەت شىعىپ وتىر. سوندىقتان جاس سپورتشى تاجىريبەلى پالۋانعا قانداي قارسىلىق كورسەتەر ەكەن دەگەن ويدا بولعان زالعا جىينالعانداردىڭ نازارى دا، كوزى دە سول ەكى سپورتشى­نىڭ ءاربىر قىيمىلىندا بولدى.

شىمىر دەنەلى، ورتا بويلى بايدوسوۆ ۇستاسا كەتكەن ساتتە-اق، مامەدبەكوۆتى قاپسىرا قۇشاقتاپ الدى. ول سودان كەيىن ونى جوعارى كوتەرىپ، جامباسىنا الا لاقتىرىپ جىبەردى. بىراق ونىڭ مۇنىسى ءساتتى بولمادى. مامەدبەكوۆ تىزەلەي جىعىلىپ، تۇرىپ كەتتى. ەكەۋى قايتا بەلدەستى. بۇل جولى ازەربايجاندىق پالۋان قازاقستاندىق سپورتشىنىڭ ىرقىنا ءتىپتى كونبەدى. ونى تەز اڭعارا قويعان بايدوسوۆ العاشقى مينۋتتاعىداي كۇشىن بوس سارپ ەتپەۋ ءۇشىن دەمالۋدىڭ امالىن ويلاستىردى. ول قارسى پالۋاننىڭ ءاربىر قيمىلىنا قارسىلىق كورسەتىپ، ءوزى شابۋىلعا شىقپادى. وسىلايشا 2 مينۋت ۋاقىت ءوتتى. بايدوسوۆ ودان كەيىن مامەدبەكوۆتى قالاي دا جىعۋدىڭ ايلاسىن جاساپ، باتىل كىرىستى. ءسويتىپ، ول ازەربايجاندىق پالۋاننىڭ جاۋىرىنىن جەرگە تيگىزىپ، كەزدەسۋدى ءوز پايداسىنا شەشتى.

«بۋرەۆەستنيك» ەرىكتى سپورت قوعامى بويىنشا قابدەن بايدوسوۆ – سسسر چەمپيونى اتاعىنا يە بولدى. ول وسى جارىستا سپورت ماستەرى نورماسىن ورىنداپ شىقتى. رەسپۋبليكامىزداعى قازاق جاستارى اراسىنان ەركىن كۇرەس جونىنەن تۇڭعىش رەت ماستەر بولعان ول ەندى پالۋانداردىڭ بۇكىلوداقتىق جارىسىنا قاتىسۋ ءۇشىن موسكۆادا جاتتىعىپ ءجۇر. وداقتىق جارىسقا ق.بايدوسوۆپەن بىرگە قازاقستاندىق 4-5 پالۋان قاتىسادى.

س. تورەبەكوۆ

«سوتسياليستىك قازاقستان»، 1957 جىل، 14 ءساۋىر

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىداعى احۋال كۇردەلى

ايماقتار • بۇگىن، 19:45

بالالار Ashyq جۇيەسىنە ەنگىزىلە مە؟

قازاقستان • بۇگىن، 19:20

شىمكەنتتە كارانتين كۇشەيتىلەدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:47

اتوم كولگە ساپار

ايماقتار • بۇگىن، 15:37

قازاقستاندا جاڭا تەلەارنا اشىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 11:55

ۇقساس جاڭالىقتار