ءبىر انىعى, ۇلتتىق بۋرجۋازيانىڭ بەلى قاتىپ, قالتاسى قالىڭداي باستاعاننان-اق الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋگە دەگەن ىنتاسى ويانعانى حاق. مۇنى ەلىمىزدە جىلدار بويى قالىپتاسقان مەتساناتتىق ءداستۇرىنىڭ باي تاريحىنا قاراپ باعامداۋىمىز كەرەك. الىسقا بارماي-اق, كوكپ بالالى انالار ماسەلەسى باس تاقىرىپقا شىققان سوڭعى ءبىر جىل ىشىندە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە قاتىستى, قايىرىم مەن قايتارىمسىز كومەك ءداستۇرىنىڭ قايتا جاڭعىرىپ, ءجيى قايتالانعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. مىسالى, الماتى وبلىسىنىڭ شاعىن جانە ورتا كاسىپ يەلەرى وتكەن جىلدان بەرى ەكى جۇزگە جۋىق وتباسىنا ءۇي ساتىپ الىپ بەرگەن ەكەن.
- وبلىستاعى كاسىپكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى وتە جوعارى دەڭگەيدەن كورىنۋدە. اسىرسەسە, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلار مەن كوپ بالالى اۋلەتتەردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋدا جىگىتتەر ۇنەمى ۇلگى بولىپ ءجۇر. وتكەن جىلى مەتساناتتاردىڭ مۇقتاج وتباسىنا باسپانا ساتىپ الۋ بەرۋىن رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى بولىپ ءبىز باستاعان ەدىك. تۋرا ءبىر جىل بۇرىن تالعار اۋدانىنا بارعان ساپارىمدا كوپبالالى وتباسىنىڭ ەسكى مونشانى پانالاپ وتىرعانىن ەستىپ, ەت-جۇرەگىم ەزىلدى. بىزدە تۇرعىن ءۇيدى كەزەكسىز الۋعا زاڭدىق تۇرعىدان مۇمكىندىك از عوي, بىراق, مىنا وتباسىنىڭ ماسەلەسىن قالايدا شەشۋ كەرەك بولدى. جينالىستا اۋداننىڭ ىسكەر ازاماتتارىنا «قازاقتىڭ بالاسىمىز عوي, ءبىر مۇقتاج وتباسىنا كومەك بەرە الماساق, نەسىنە ات ۇستىندە ءجۇرمىز؟» دەپ قولقا سالدىم. الگى جەردە قايىرىمدى ازامات تابىلا كەتىپ, وتباسىنا ءۇي ساتىپ الىپ بەرەتىنىن, ءتىپتى وتاعاسىن جۇمىسقا الىپ, كومەك بەرەتىنىن ايتتى. بۇل جاقسى ءۇردىستى ەلگە تاراتىپ, باسقا دا جومارت جىگىتتەردى ۇيىمداستىرۋ كەرەك دەگەن ويعا كەلدىم. ناتيجەسىندە, وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىندا قايىرىمىلىق اكتسياسى جالعاسىپ, كوپبالالى وتباسىلارعا ءوز قارجىسىنا ءۇي الىپ بەرۋشىلەر قاتارى كوبەيدى. بۇگىنگە دەيىن كاسىپكەرلەردىڭ قاراجاتىنا ساتىپ الىنعان باسپانا سانى ەكى جۇزدەن استى. ياعني, وسىنشا وتباسى جەكە شاڭىراقتارىنا كىردى, - دەيدى وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ.
تالعار دەمەكشى, جاقىندا عانا وسى اۋداندا تاعدىر تالقىسىنا تۇسكەن تاعى ءبىر وتباسىنا قايىرىمدى ازاماتتار بىرىگىپ باسپانا سىيلاعان بولاتىن. كوكتەمنىڭ قارا سۋىعى كۇشىنە مىنگەن كۇندە پانفيلوۆ اۋىلىندا جالدامالى ۇيدە تۇراتىن شەڭگەلباەۆتار وتباسىنىڭ باسپاناسىن وت شالعان ەدى. ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى 7 بالا ءوسىرىپ وتىرعان اۋلەت اياق استى دالادا قالادى. بۇل وقيعا الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى جەدەل تارالىپ, قايىرىمدى ادامدار بەردەن كومەككە قولىن سوزىپ, اقشالاي, زاتتاي قولداۋ جاسادى. جاعدايدى بىلگەن وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ كاسىپكەرلەرگە ۇندەۋ جاساپ, قيىن جاعدايدا قالعان وتباسىنا ءۇي الىپ بەرۋگە شاقىردى. ۇندەۋگە ايماقتاعى «وركەنيەت كونستراكشن» سەرىكتەستىگى جەدەل ءۇن قاتىپ, 2 كۇن ىشىندە كوپ بالالى وتباسىنىڭ باسپانا مəسەلەسىن شەشۋگە كىرىسكەن ەكەن. جەكە ادامدار جيناعان قارجىعا قوسىمشا قاراجات قوسقان سەرىكتەستىك باسشىلارى, اعايىندى ايبەك پەن دۋلات شəكەروۆتەر پانفيلوۆ اۋىلىنان اۋماعى 91 شارشى مەتر بولاتىن كەڭ سارايداي ءۇيدى ساتىپ الدى. جاقىندا كوپ بالالى وتباسىنا ءۇيدىڭ كىلتىن تاپسىرۋ سالتاناتى ءوتىپ, وعان تالعار اۋدانىنىڭ اكىمى جولان وماروۆ پەن سەرىكتەستىك وكىلدەرى جانە اۋدان جۇرتشىلىعى قاتىستى.
- ءبىز əكىمدىكتىڭ جەتى بالانىڭ تاعدىرىنا الاڭداپ, جاساعان ۇندەۋىنە العاشقى بولىپ ۇسىنىس بىلدىردىك. وسى اۋىلدا ساتىلاتىن 10 شاقتى ءۇيدىڭ ىشىنەن ساپالى, بارلىق قولايلى جاعدايى بار ەڭ جاقسىسىن تاڭدادىق. ماڭايىنا قامقورلىق جاساۋ, كوپكە قول ۇشىن سوزۋ - قارجىسى بار قالتالى ازاماتتاردىڭ پارىزى دەپ بىلەمىن. وسى شاڭىراقتىڭ بالالارى قازاقستاننىڭ ەڭ مىقتى ازاماتتارى بولسىن, - دەدى ءۇيدىڭ قۇجاتتارىن يەسىنە تاپسىرعان ساتتە «وركەنيەت كونستراكشن» سەرىكتەستىگىنىڭ وكىلى جومارت رايىمجانوۆ.
ايتپاقشى, اقپان ايىندا وسىنداي جاعداي قاراساي اۋدانىندا دا بولعان ەدى.وبلىسقا تانىمال قوعام بەلسەندىسى, ەرىكتى زارينا شۋماەۆانىڭ ءۇيى دە اياق استىنان ورتەنگەن ەدى.زارينا حانىم اتا-اناسىز قالعان بالالاردى قامقورلىعىنا الىپ, 22 جەتكىنشەكتى تاربيەلەپ وتىرعان ىسىمەن بۇكىل ايماققا ۇلگى بولىپ جۇرگەن جان. سۇيىنەرلىگى, ولاردىڭ شالعنا وتتان ەشكىم زارباپ شەككەن جوق. ءورت سوندىرۋشىلەر دە قىزىل جالىندى دەر كەزىندە دەر كەزىندە اۋىزدىقتادى. جاعدايدى بىلگەن قاراساي اۋدانىنىڭ اكىمدىگى ورتتەن زارداپ شەككەندەردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شۇعىل شارالار قابىلداپتى.
- ءبىز وقيعادان كەيىن كوپ بالالى وتباسىنا ۋاقىتشا قوناقۇيدە تۇرۋدى ۇسىندىق, ولار باس تارتتىپ كورشىلەرىنىڭ ۇيىندە قالدى. سوسىن مەتسەناتتاردىڭ قولداۋىمەن ولاردى ۋاقىتشا باسپانامەن قامتاماسىز ەتتىك. بىراق, بۇل قونىس بالا سانى كوپ اۋلەتكە قولايسىز. جاقىندا تۇرعىن جان سانىن ەسكەرىپ, اۋماعى كەم دەگەندە 150-180 شارشى مەتر بولاتىن جەكەجاي تاۋىپ, 22 بالانى قۋانتامىز. بۇعان اۋداننىڭ اتىمتاي جومارت ازاماتتارى قول ۇزىن سوزادى, ياعني, مەتسەناتتار ءتىلسىز جاۋدان زارداپ شەككەن وتباسى ءۇشىن ۇلكەن ءۇي ساتىپ الۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن ايتتى. ەل ازاماتتارىنا العىسىمىز شەكسىز, - دەيدى قاراساي اۋدانىنىڭ اكىمى جانداربەك دالاباەۆ.
ايتپاقشى, وسى قاراساي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قاسكەلەڭ قالاسىندا تاعى 10 كوپ بالالى وتباسى قونىس تويىن تويلاعان بولاتىن. ولارعا جاڭادان بوي كوتەرگەن «قارلىعاش» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنەن ساتىپ الىنعان پاتەر بۇيىرعان ەدى. باسپانا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا پايدالانۋعا بەرىلگەن.
ال وتكەن ايدا قاپشاعاي قالاسىندا «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان «Teniz Towers» تۇرعىن ءۇي كەشەنى قولدانىسقا بەرىلدى. جەتپىس پاتەردەن تۇراتىن جاڭا كەشەن وڭىردەگى باسپانا مۇقتاجدىعىن شەشۋگە باعىتتالعان ەڭبەكتىڭ جەمىسى. بۇل جولى ءوز شاڭىراعىنا قول جەتكىزگەن ادامداردىڭ قۋانىشى تىپتەن بولەك بولدى. وسى تۇرعىن ءۇي كەشىنەن 30 پاتەردى جەكە قارجىسىنا ساتىپ العان بەلگىلى كاسىپكەرلەر – بولات ابىلەۆ پەن وراز جاندوسوۆ جاڭا ۇيلەردى مۇقتاج جاندارعا سىيعا تارتقان-دى.
مۇقتاج جانداردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىندا ءجۇرىپ جاتىر دەپ ايتۋعا تولىق قۇقىمىز بار. مىسالى پانفيلوۆ اۋدانىندا وتكەن جىلى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان كوپبالالى 13 وتباسى باسپانالى بولعان. ال «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا تاعى 16 وتباسىنا جالدامالى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الىپ بەرۋ ءۇشىن 154,5 ملن تەڭگە بيۋدجەت قارجىسى جۇمسالىپتى. بۇدان بولەك, دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن كوپ بالالى جانە از قامتىلعان 14 وتباسى دا جەكە باسپاناعا قول جەتكىزىپتى. بۇيىرسا, بۇل ءۇردىس بيىل دا جالعاسىپ,«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 48 وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتىلماقشى. جالپى بۇل اۋداندا 4392 وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الىپ, وتكەن جىلى جالپى سانى 20 772 ادامعا قۇنى 2,7 ملرد تەڭگەگە بولاتىن جاردەماقى تولەنگەن. جاڭا جىلدان باستاپ جاڭاشا تاسىلمەن تولەنە باستاعان اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الاتىندار قاتارىندا 3186 كوپبالالى وتباسى بار. قاڭتار ايىندا عانا كوپبالالى وتباسىلاردىڭ 13 926 مۇشەسىنە 147,3 ملن تەڭگە قازىنا قارجىسى بولىنگەن ەكەن.
جالپى, وبلىستا تۇرعىن ءۇي الۋ كەزەگىندە 51 000 ادام تۇرعان بولسا, ونىڭ ىشىندە كوپبالالى وتباسىلار سانى – 6039 شاماسىندا. وتكەن جىلى بارلىق باعىتتار بويىنشا 1 447 كوپبالالى وتباسىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانسا, جىل اياعىنا دەيىن 1093 وتباسى ءۇيلى بولعان. بۇل ورايدا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ ۇلەسى ۇلكەن. وسى باعدارلاما بويىنشا 151 وتباسى باسپانالى بولسا, ساتىپ الۋ ەسەبىنەن 346 وتباسى, مەتسەناتتار ەسەبىنەن 169 وتباسى جانە «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسىمەن 427 وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتىلىپتى.
ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ءبىزدىڭ تىكەلەي مىندەتىمىز. اسىرەسە, مەملەكەت قولداۋىنا مۇقتاج جانداردى قامقورلىقسىز قالدىرمايمىز. وتكەن جىلى الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن تۇرعىندار مەن كوپ بالالى وتباسىلارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن وبلىستىڭ الەۋمەتتىك كارتاسىن جاسادىق. ول بويىنشا ارنايى ساناتقا جاتاتىن ادامدار ناقتى كومەك الدى, - دەيدى وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ.
الماتى وبلىسى
