تانىم • 27 اقپان، 2020

زاكي ءۋاليدي توعان. «ەستەلىكتەر»

385 رەتكورسەتىلدى

بيىل باشقۇرت حالقىنىڭ داڭقتى پەرزەنتى، باشقۇرت اۆتونومياسىن جاريالاعان جانە باسقارعان قايراتكەر، عالىم زاكي ءۋاليدي توعاننىڭ 130 جىلدىعى. پاتشالىق رەسەيدىڭ قولاستىنداعى تۇرك حالىقتارىنىڭ بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەسكەن ز.توعان الاشتىڭ ازاتتىعى، تۇركىستاننىڭ تۇتاستىعى جولىنداعى ۇلت قايراتكەرلەرىمەن تىزە قوسقان بولاتىن. ءبىز بۇگىن ونىڭ «ەستەلىكتەر» كىتابىنان الاشقا قاتىستى تۇستارىنان ءۇزىندى بەرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.

باتىس ءسىبىر جانە الاشوردا ۇكىمەتتەرىمەن بايلانىسىمىز

2 شىلدە كۇنى ۇكىمەتىمىزدىڭ مۇشەسى ءارى اسكەر باسشىلارىنىڭ ءبىرى ابدۋلحاق ابيدوۆتى سول كەزدەرى ومبى قالاسىندا قۇرىلعان «باتىس ءسىبىر دەموكراتيالىق ۇكى­مەت­تىڭ» باسشىسى پولكوۆنيك گريشين المازوۆقا اتتاندىردىق. ءبىز ودان قۇرىپ جاتقان اسكەري جاساقتارىمىز ءۇشىن قارۋ-جاراق، قاراجات جانە باسقا دا كومەك سۇراعان ەدىك. كەڭەس وداعى مەنىڭ گريشين المازوۆقا جازعان حاتىمدى جاريالادى. بۇل حاتتا مەن اكىمشىلىك باسقارۋ جايىندا: «باشقۇرتستاننىڭ باسشىلىعى دەموكراتيالىق سيپاتتا بولادى، دەگەنمەن ول كوميتەتسىز دەموكراتيا (بەزكوميتەتنايا دەموك­را­تيا) رەتىندە قۇرىلادى» دەپ جازعان ەدىم. مەنىڭ مەڭزەپ وتىر­عا­نىم – كوپ تالقىعا سالىنبايتىن، تەز شەشىم قابىلدايتىن، ورتالىقتاندىرىلعان دەموكراتيا بولاتىن. الايدا كەڭەستىك تاريحشىلار «قىزىل ارحيۆ» باسىلىمىندا مەنىڭ حاتتارىمدى جاريالاپ وتىرىپ، مۇنى «كەڭەسسىز دەموكراتيا» دەپ بەرگەن ەكەن. اراعا بىرنەشە كۇن سالىپ مەن جا­نىما ۇكىمەت مۇشەلەرىنەن سەيىت­كەرەي ماعازوۆتى الىپ، ومبى قالاسىنا كەلىپ جەتتىم. جول­دا ءبىز مىنگەن پويىزدا ءتۇن ورتا­­­­­سىندا ۆاگونداردا تىعۋلى جات­­قان بوم­بالار جارىلدى. ءبىز تەز پويىزدان ءتۇسىپ، اۋلا­ققا بارىپ، وتقا ورانعان ۆاگوندارعا قا­راپ تۇر­دىق. ءبىزدى ومبى قالاسىنان ارنايى جىبەرىلگەن پويىز الىپ كەتتى. گريشين المازوۆپەن سول كۇنى جولىقتىق، ول ءبىزدىڭ بار­­لىق تالاپتارىمىزدى قا­بىل­­­­داي وتىرىپ ءبىر عانا شارت قويدى. ول شارتى دا باشقۇرت جا­ساق­تارىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىز­­­دىلىعىنا وراي ءسىبىر ۇكى­مە­تى­نىڭ باسقولباسشىلىعىنا با­عى­­نىشتى بولۋى ەدى. ءبىزدىڭ ءبىر ايدىڭ كولەمىندە جاساعان ىستە­رى­مىزگە كوڭىلى تولعان گەنەرال پارمەن شىعارىپ، ماعان پول­كوۆنيك اتاعىن بەرگىسى كەلدى. مەن دە اسكەري مەكتەپتە وقى­ماع­ان­دىقتان، مۇنداي اسكەري شەنگە لايىق ەمەس ەكەنىم­دى العا تارتتىم. گەنەرالدىڭ ۇسىنىسىن قابىل الۋعا ۇگىتتەگەندەردىڭ ءبىرى دوسىم سەيىتكەرەي ماعاز بولاتىن. ول ومبى قا­لاسىنان سەمەيدەگى قازاق ۇلتتىق ۇكى­مەتى الاشورداعا بارىپ، ءبىزدىڭ ۇسى­­نى­سىمىز بويىنشا 18-21 شىل­دە كۇندەرى اراسىندا جينا­لا­تىن ماجىلىسكە قا­تى­سا­تىن ەدى. الاشوردا كوسەمدەرىمەن بو­لاتىن كەلىسسوزدەر مەن قول قويى­لاتىن قۇجاتتاردىڭ جوباسىن ومبىدا دايىن­دا­دىق. الاش قالاسىنا كەلگەندە، ءاليحان بوكەيحان مەن قوقانداعى تۇر­كىس­تان اۆتونومياسىنىڭ بۇ­رىن­عى باسشىسى مۇحامەتجان تى­نىش­باەۆ باستاعان توپ جينالىپ قالعان ەكەن. مىنە، وسى ءماجى­لىس الاشوردا، قوقان اۆتونو­مياسى جانە باشقۇرتستان ارا­سىن­داعى العاشقى قۇرىلتاي بولدى. قۇرىلتايدا 12 باپتان تۇرا­تىن شەشىم قابىلداندى. شە­شىمدەر اراسىندا سول كەزدەرى ۋكراينانى باسىپ العان جانە استراحانداعى قازاقتارمەن باي­لانىس ورناتۋعا ارەكەت جاساپ جۇر­گەن المانيامەن كەلىسىمگە كەلمەۋ، رە­سەي­دىڭ وداقتاسى سيپاتىنداعى جاپو­نيا­نىڭ سىبىر­دە­گى جانە قۇلجاداعى وكىل­­دەرىمەن بايلانىس ورناتۋ، ۇلت-ازات­تىق قوزعالىسىمىزدى رەسەيدىڭ ىشىن­دە جۇرگىزۋ سياقتى ماسەلەلەر بولدى. بۇل پىكىرلەردى الاشورداشىلار دا قابىل الدى. ارادا ەكى جىل وتكەننەن كەيىن (1920 جىلى) بولشەۆيكتەر استرا­حاننىڭ قازاعى مۇحامەتجان تۇن­عا­شين دەگەن زيالىنىڭ قۇجاتتارى ارا­سى­­نان ءبىزدىڭ الاشوردا ۇكىمەتىمەن بىرگە قابىلداعان 12 باپتان تۇراتىن ورتاق مامى­لەنىڭ ءماتىنىن تاۋىپ الىپتى. بۇل شەشىمدەردەگى ۇلت-ازاتتىق كۇرەستى رەسەيدىڭ ىشىندە جۇرگىزۋ تۋرالى قارارىمىز كە­ڭ­ەس­ت­ىك باسشىلارعا ءبىز تۋرالى جىلى تۇسىنىك قالىپتاستىرىپتى. ويت­كەنى بولشەۆيكتەردىڭ دە پات­شانىڭ قىزمەتكەرلەرى سياق­تى ورىس ۇلتشىلدارى ەكەنىن كەيىننەن چيچەرين ارقىلى ءبىل­دىم. قازاق تىلىندە جاقسى ولەڭ جازاتىن سەيىتكەرەي ماعاز قازاق­تاردىڭ استا­نا­سىن­­دا ۇلكەن ىلتي­پات­قا يە بولدى. ول «الاش وردا» دەگەن باسىلىمعا مەن تۋرالى جانە باشقۇرت قوزعالىسى جايىن­دا ماقالالار مەن ءبىر ولەڭ جاريا­لادى. تۇرىكشە جازىلىپ، قول قويىلعان قۇجاتتى ول چەليابى قالاسىنا الىپ كەلدى.

وڭتۇستىك ورالدىڭ قىزىلداردان ازات بولۋى

قىزىلدار 6 شىلدە كۇنى ۋفا­نى جانە 8 شىلدە كۇنى ورىن­بور­دى تاستاپ شىعۋعا ءماجبۇر بولدى. سوڭعى اتالعان قالا ورىنبور كازاچيلەرىنىڭ اتامانى اتامان دۋتوۆتىڭ بيلىگىنە كوشتى. باشقۇرتستان ۇكىمەتى مەن چەليابىدە جاساقتالعان باش­قۇرت اسكەري جاساقتارى كوپ كەشىكپەي چەليا­بىدەن ورىنبورعا كوشە باستادى. ءبىز باشقۇرتتاردىڭ كونەدەن كەلە جات­قان ۇلتتىق مۇراسى كەرۋەنسارايعا ورنا­لاس­تىق. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باتىس ايماعىنىڭ وكىلى سەيىت­ا­زىم قىدىرباەۆ ەدى. ول ەسكى تورعاي ءۋاليىنىڭ ۇيىنە ورنالاس­تى. وسىلايشا ورىنبوردا ءۇش ۇكىمەت پايدا بولدى: كازا­چي­لەردىڭ ۇكىمەتى، باش­قۇرت­ستان ۇكىمەتى جانە باتىس قازاق­ستان وكىلدىگى. قالانىڭ باس­شى­لى­عى كازاچيلەردىڭ قولىندا بولدى. ءبىز سول سات­تەن باستاپ باش­قۇرتستاننىڭ بار­لىق ايماق­تا­رىندا ازاماتتىق بيلىك ينستي­تۋت­­تارىن ورناتۋعا كىرىستىك. اسكەري مەك­تەپ اشتىق. ءوزىمىز ورىن­بورعا كوشىپ جاتقان كەزدە چەليا­بى­دە قالاتىن زيالىلار ءۇشىن فەتحۋلقادير سۇلەيمان مەن تاقي يسمەتيدىڭ باسشىلىعىندا وقۋ-اعارتۋ جانە باسپا ءىسىن ۇيىم­داستىراتىن توپتى تاستاپ كەت­تىك. فەتحۋلقادير – قازىر انكا­رادا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان دوسىم پروفەسسور ابدۋلقادير ينان. ول وسىندا شىعىپ جاتقان «باشقۇرت» گازەتىنىڭ باس رەداك­تو­رى بولاتىن. بۇل گازەت ءبىز ورىن­بورعا كوشىپ كەتكەننەن كەيىن دە توقتاۋسىز شىعا بەردى. ءبىز سامارادا قۇ­رىل­عان رەسەي قۇرىلتاي ءماجى­لىسى ۇكىمەتىمەن (كومۋچ) بايلانىس ورناتتىق. چەليابىدەن الىپ كەلگەن اسكەري جاساقتارىمىزدى ۇشكە ءبولىپ، ولاردىڭ ءبىر توبىن تاشكەنت پەن ورىنبور اراسىندا سول كەزگە دەيىن قىزىلداردىڭ قولىندا بولعان اقتوبەگە، ەندى ءبىر توبىن ورسك مايدانىنا جانە ءۇشىنشى توپ­تى وڭتۇستىك ورالدى ازات ەتۋگە اتتان­دىردىق. بۇلار كاشاريندەردىڭ كوزىن جويدى. بەلورەتسكىدەگى ءبىرىنشى جاياۋ اسكەر روتاسى مەن ەكىنشى اتتى اسكەر پولكى دا ورىنبورعا كەلىپ جەتتى. ولار دا وڭتۇستىك ورالداعى ورىس فابري­كا­لارى مەن اۋىلدارىنا بەكىنگەن بول­شە­ۆيك­تەر­دى ىعىستىرا باستادى.

سامارا جانە ۋفاداعى ماجىلىستەر

30 تامىز – 7 قىركۇيەك كۇندەرى باشقۇرتستان، قازاقستان جانە كۇشتەپ تاراتىلعان تۇركىستان اۆتونومياسى ۇكى­مەت­تەرى اراسىندا ورىنبور جانە ساما­را قالاسىندا ماڭىزدى كەلىسسوزدەر بول­دى. بۇل دا باشقۇرتستان، قازاقستان جانە تاراتىلعان قوقان ۇكىمەتى اراسىندا جاسال­عان ەكىنشى قۇرىلتاي بولدى (العاشقى قۇرىلتاي شىلدە ايىندا سەمەي قالاسىندا وتكەن ەدى). بۇل ماجىلىسكە الاش وردادان ءاليحان بوكەيحان، احمەت بايتۇر­سىنوۆ، مىرجاقىپ دۋلاتوۆ جانە تاعى باسقا كوپتەگەن وكىلدەر، قوقان ۇكىمەتىنەن ۇكىمەت باسشى­سى مۇحامەتجان تىنىشباەۆ پەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇستافا شوقاي، ۋبايدۋللا حوجاەۆ جانە تاعى باسقا كىسى قاتى­سىپ وتىردى. بۇل جەردە دە ۇكىمەتتەردىڭ «وڭتۇستىك-شى­عىس مۇسىلمان ولكەلەر فەدە­راتسياسىن» قۇرۋ، باشقۇرت جانە­ قاز­اق اسكەري جاساقتارىن ءبىر ارمياعا بىرىكتىرۋ، ءسى­بىر، ساما­را ۇكىمەتتەرىمەن، ورال جانە ورىنبور كازاچيلەرىمەن بىرگە «شى­­عىس رەسەي وداعى» نەگىزىندە كەڭ اۋقىمدى فەدەراتسيا قۇرۋ ءۇشىن ورىس ۇيىم­دارىنا ۇسىنىستار بەرۋ سياقتى كوپتە­گەن ماسەلە قارالىپ، شەشىم­دەر قا­بىل­­­داندى. ءبىز بۇل جەردەگى كەلىس­سوز­دەر­دەن كەيىن باشقۇرتستان ۇكىمەتىنىڭ مەنشىگىندەگى ۆاگوندارعا ءمىنىپ، ۋفادا 8 قىركۇيەك كۇنى باستالاتىن «رەسەي مەملەكەتتىك ماجى­لىسىنە» (روسسيسكوە گوسۋ­دارس­تۆەننوە سوۆەششانيە) قاتى­سۋ ءۇشىن جولعا شىقتىق. ۋفادا ءبارى­مىز ء«سىبىر» قوناقۇيىندە تۇردىق. ورىس­تار­دىڭ ەسەر، سوتسيال-دەموكرات، كادەت جانە تاعى باسقا پارتيالارىنىڭ وكىلدەرى، سول جىلى رەسەيدىڭ شىعىسىندا پايدا بولعان ۇكىمەتتەردىڭ رەسمي وكىلدەرى مەن گەنەرالدارى قاتىسقان بۇل قۇرىلتاي جينالىسىندا ءبىز كوبىنە ەسەرلەر مەن سامارا ۇكىمەتىنىڭ شەشىمدەرىمەن بىرگە قيمىلدادىق. رەسەيدىڭ توڭ­كەرىس تاريحىنا قاتىستى ەڭبەك­تەردە ماڭىزدى ورىن الاتىن بۇل قۇرىلتايدا گەنەرال بولدىرەۆتىڭ باسشىلىعىمەن كوالي­تسيا­لىق ۇكىمەت قۇرىلدى. دەگەنمەن، بۇل ۇكىمەتتى ادميرال كولچاك قۇلاتىپ تىندى. ونىڭ ۇستىنە، وڭشىل پارتيالار مەن مونارحيست گەنەرالدار قۇرىلتايدىڭ باس كەزىندە-اق وزدەرىنىڭ ديك­تاتورلىق جۇ­يە­­نى قالايتىنىن جاسىرماي ايتىپ، دەموكراتيا تۋرالى پى­كىر­لەردى مازاق قىلا باستاعان ەدى. بۇل قۇرىلتايدا ءبىز ءوز ماسە­لە­لەرىمىزبەن، ياعني دالىرەك ايت­قان­دا، مۇسىلمان تۇرىكتەردىڭ ىستەرى­مەن شۇعىلداندىق. سول ءسىبىر قوناقۇيىندە تاتارلاردىڭ زيا­­لى­­­لارىمەن باس قوستىق. ولار­­­دىڭ اراسىندا جازۋشى اياز يسحا­كي، ەسكى دۋمانىڭ مۇشەسى ەكرەم بەگلوۆ پەن اسكەري شەندى ەسكەندىر يشمۇحاممەدوۆ اۆتونوميا جانە جەكە ارميا قۇرۋ ىسىنە قاتتى قارسىلىق ءبىلدى­رىپ، رەسەي مۇسىلماندارىنىڭ ءدىنى مەن وقۋ ءىسىن قولدايتىن اكىمشىلىك جۇيە­نىڭ جالعاسۋىن، سونداي-اق ءسىبىر اسكە­ري باسقار­ما­سىندا مۇسىلمان اسكەر­لەر­دىڭ ءدىني ىستەرىن قاداعا­لايتىن جاڭا بولىمشەنىڭ قۇرى­لۋىن جانە تاتار، باشقۇرت، قازاق جانە بۇكىل ورتا ازيا حالىق­تارىنىڭ وسى «ازيا بولىمشەسىنە» كىرۋىن قولدايتىندىقتارىن اشىپ ايتتى. ولار وسىنداي پىكىرمەن شەكتەلەتىن ەدى.

مەن شىعىستاعى تۇرىك حا­لىق­تا­رىنىڭ تاعدىرىنا قا­تىس­­تى ويلارىم مەن پىكىر­لە­رىم­دى ورىس توڭكەرىسىنىڭ العاشقى جىلدارىندا، 8 قىركۇيەك كۇنى كەشقۇرىم ءسىبىر قوناقۇيىندە بولعان ما­جى­لىستە جانە 9 قىركۇيەك كۇنى باشقۇرت اسكەر باسشىلارى مەن قوناققا كەلگەن تاتار اسكەري­لە­رى­نىڭ الدىندا «اعاش قىشلا» دەگەن جەردە جەرىنە جەتكىزىپ ايتتىم. بۇل جەردە ماعان سول كۇندەرى تۇركىستان مەن ەدىل بو­يى مۇسىلمان زيالىلارىنىڭ، ات­تارىن جوعارىدا اتاپ وتكەن جاقسى ادامداردىڭ ۇلى كۇرەستى جالعاستىرۋعا دەگەن سەنىمى ۇل­كەن ىقپال ەتتى. 1917 جىلى ما­مىر ايىندا وتكەن ماسكەۋ قۇرىل­تا­يىن­دا جانە سول جىلى جاز بەن كۇز ايلارىندا تاشكەنت پەن ورىنبوردا، ۋفا مەن قازاندا وتكەن شىعىس تۇرىك حالىقتارى قۇ­رىل­تايلارىندا كۇماننان ارىلا قويماعان مۇسىلمان زيا­لى­­لارى اراسىندا كوپتەگەن تۇيت­كىل­دى ماسەلەلەر مەن شەشىمىن تاپ­پاعان جايتتار بار ەدى. قازىر بولسا، ءاليحان بوكەيحاننىڭ ما­ڭايىنا توپتاسقان قازاق زيالىلارى مەن تاتارلاردىڭ كوپ­شىلىگى ءتاستۇيىن بولىپ، اۆتونو­ميا جانە ۇلتتىق ارميا قۇرۋ ىسىنە قۇلشىنىپ تۇرعان ەدى، بۇعان كۇمان كەلتىرۋشىلەردىڭ سانى دا ازايىپ قالعان بولاتىن.

ەڭ قىزىق كەزدەسۋ پاتشا­­يىم ەكا­تە­ري­نانىڭ پارمەنىمەن سالىنعان «سوب­را­نيا»، دالىرەك ايتقاندا «مۇ­سىل­مان رۋحاني ءماجىلىسى – ءمۇفتيات ۇيىندە يۋسۋف اكچۋرانىڭ قاتىسۋ­مەن ءوتتى. يۋسۋف اكچۋرا تەگى بويىنشا سيمبيرسك قالاسىنان شىققان ايگىلى باي، بىرنەشە فابريكانىڭ قوجايىنى اكچۋريننىڭ بالاسى بولاتىن. ول ستامبۋلدا جانە پاريجدە ساياسات ءبىلىمى بويىنشا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ، 1905-1907 جىلدارى اراسىندا قازان مەن پەتەربوردا سايا­سي ىستەرمەن شۇعىلدانعان، كەيىن­نەن تۇركياعا كەتىپ، تۇركيا ۋني­ۆەرسيتەتتەرىندە ساياساتتانۋ پروفەسسورى بولىپ قىزمەت اتقار­عان، وسىلايشا اتاتۇرىكتىڭ سەنىمىنە كىرگەن عالىم ءارى ويشىل بولاتىن. كەيىنگى جىلدارى تۇركيا تاريح قۇرىلىمىنىڭ باسشىسى بولدى. ءوزى تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ەدى. وسى كىسى 1917 جىلى توڭكەرىس كەزىندە دە ساياسي ىس­تەر­گە ارالاسقىسى كەلگەنىمەن، تەك 1918 جىلى عانا تۇركيا «قىزىل اي» قوعا­مى­نىڭ وكىلى رەتىندە ماسكەۋ ارقىلى ۋفاعا جەتكەن ەدى. ول ۋفادا ەسكى دوسى اليمجان ءبارۋدينىڭ مۇفتياتتاعى ۇيىن­دە قوناق بولىپ جاتقان. ءاليحان بو­كەيحان، مۇحامەتجان تىنىش­باي، مۇستافا شوقاي جانە مەن سامارادا «وڭتۇستىك-شىعىس مۇسىل­مان ولكەلەرى فەدەراتسيا­سىن» قۇرۋ ماسەلەسى بويىنشا يۋسۋف اكچۋرامەن سويلەستىك جانە فرانتسۋز ءتىلىن جەتىك بىلەتىنىن ەسكە­رە وتى­رىپ، قۇرىلاتىن بىرىك­كەن مۇ­سىل­مان ۇلتتىق ۇكىمەتىندە ونىڭ سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى بولۋىن وتىندىك. 12 قىر­كۇيەك كۇنى ءمۇفتيات ۇيىندە بو­ل­عان بۇل كەز­دەسۋدە اكچۋرا ءوزى تۇر­كيا ازا­­ماتى بولعاندىقتان، ءبىز­دىڭ ساياسي ارەكەتىمىزدە رەسمي سيپات­پەن قىز­مەت الا المايتىنىن العا تارتتى. قۇ­رىلۋى جوس­پار­لان­عان اتالعان مەم­لە­­كەتتىڭ اتى تۋرالى ءسوز بولعاندا بۇل كىسى «شىعىس تۇرىكتەرى فەدەراتسياسى» دەگەن اتاۋدى ۇسىندى. ءاليحان بولسا، ءبىزدىڭ ۇلت­تىق قوزعالىسىمىزعا ورىستاردىڭ قۇ­­لاق­تارى ۇيرەن­گەن­گە دەيىن «پان­­تۇ­رىك­شىل» اتاۋ­لار­دان مەي­لىنشە ساقتانۋ قا­جەت­تى­گىن، ۋاقىتى كەلگەندە ونداي اتتى دا قابىلدايتىنىن، قازىرشە «شىعىس رەسەي مۇسىلماندارىنىڭ فەدە­را­تسياسى» دەگەن اتاۋدىڭ جەت­كىلىكتى بولاتىنىن ايتتى. يۋسۋف اكچۋرا كەيىنىرەك ستامبۋلدا ءبىر كەزدەسكەنىمىزدە ۋفاداعى وسى كەزدەسۋ تۋرالى جاقسى ەستەلىگىن ايتتى. ءبىز تۇركىستاننان، قازاق­ستان­نان جانە قا­زان­نان كەلگەن قوناقتارىمىزعا قى­مىز بەرىپ، كۇتىپ، شىعارىپ سال­دىق. بۇل قى­مىزدى دىم وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى قان­دىراكولدەن الدىرعان ەدىك. ول جەر باشقۇرتتاردىڭ ەڭ جاقسى جىلقىلارى شىعاتىن جەر بولاتىن. اڭىز بويىنشا زاياتۇلەك اتتى ءبىر جىگىت سۋسۇلۋى دەگەن سۋ پەرىسىنە عاشىق بولىپ، وسى جىل­قى­لار سوندا قىزدىڭ ارتىنان جاساۋ رەتىندە كولدەن شىعىپ كەلگەن ەكەن. بۇل جىلقىلاردىڭ قىمىزى بال تاتيتىن. ۋفادا قوشتاسقان كىسىلەردىڭ كوبىمەن، سونىڭ ىشىندە ءاليحان بوكەيحانمەن دە بۇدان كەيىن كەزدەسە المادىق. مەن مەم­لە­كەتتىك ءماجىلىستىڭ اياقتالۋىن كۇت­­پەي جاتىپ ۋفادان كەتىپ قال­­دىم. دۋتوۆ­پەن ءبىر پويىزدا بولعانىمىزبەن، ۋفا­داعى ماجى­لىستەردە ارامىز سۋىپ قال­­عان­دىقتان، جول بويى ءلام دەپ ءتىل قا­تىس­قان جوقپىز.

ءبىز رەسەي ىشىندە سوتسياليس­تەرمەن ىن­تى­ماقتاسىپ جۇمىس ىستەيتىنىمىزدى بار­لىق ءىس-ارەكەت­تە­رىمىز ارقىلى باي­قا­تىپ جۇردىك. سول كەزدەرى ۇلت پەن سوتسياليزم نەگىزدەرىن ۇيلەستىرىپ، «ەرىك سوتسياليست پارتياسىن» قۇرۋ ىسىمەن اينالىسۋدا ەدىك. جوسپارىمىز بويىنشا بۇل پارتيا شىعىس تۇ­رىكتەرىنىڭ باسىن قوساتىن ۇيىم بولۋعا ءتيىس ەدى. قازاق زيا­لى­لارىنان ءاليحاننىڭ سول جا­عىن­دا جۇرگەندەر، وزبەك­تەردەن ني­زام­حوجاەۆ، اقىن شولپان، بۇحارالىق ابدۋلحاميت اري­فوۆ وسى پارتيانىڭ نەگىزىن قالاۋ­شىلار اراسىن­دا بولدى. وسى توپ­تىڭ وكىلدەرىنىڭ ارا­ل­­ا­­سۋىمەن باشقۇرتستان ۇكى­مەتى جەر ماسە­لەلەرىن رەت­تەي­تىن ءبىر زاڭ شىعاردى. بۇل – اۋىل­شارۋاشىلىق ءمينيسترى حاليل ەمي­روۆ­پەن بىرگە جاساعان ءىسى­مىز­دىڭ نا­تي­جەسى بولاتىن. ۇكى­مەتتىڭ تومەن­گى ما­جىلىسىندە جان-جاقتى تا­لداۋدان وت­كەن­نەن كەيىن جار­لىق شىعىپ، ول 20 قىر­كۇي­ەك كۇنى كۇشى­نە ەندى. بۇل زاڭ تۋرالى قا­ز­ىرگى باشقۇرتستان تاريحىندا دا ايتى­لىپ ءجۇر.

 

اۋدارعان

دارحان قىدىءرالى

 

(جالعاسى بار)

 

سوڭعى جاڭالىقتار

iPhone 12 Pro رەندەرى شىقتى

تەحنولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار