اڭگىمەسىن «اباي قازاق مۋزىكاسىنان ەرەكشە ورىن الادى. اباي اندەرىنىڭ مەلوديكاسى, ىرعاعى, فورماسى وزىنە دەيىنگى كەلگەن قازاق اندەرىنە ۇقسامادى. اباي اندەرىنىڭ ارقايسىسىنىڭ وزىنە مەنشىكتى ولەڭى بولدى. بۇل ءجاي – مۋزىكا مەن ءسوزدىڭ كاسىپقويلىق دارەجەدە قوسىلۋى بولدى. وسىنىڭ ءوزى ايتا قالعانداي جاڭالىق. اباي مۋزىكا شىعارۋعا ءسوز ارقىلى كەلدى» دەپ اكادەميك احمەت جۇبانوۆتىڭ سوزىمەن وربىتكەن مۋزەي قىزمەتكەرى اباي دومبىراسىنىڭ تاريحىن ارىدەن باستادى. بۇل دومبىرانى كەزىندە ابايدىڭ ءوزى جانە اقىننىڭ ۇلى اقىلبايدىڭ قولدانعانى بەلگىلى. كەيىننەن اقىلبايدىڭ ۇلى يسرايلعا مۇرا بولىپ قالعان دومبىرا تالاي وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى بايقاۋلاردا يەسىنە سەرىك بولعان. ال يسرايل 1959 جىلى دۇنيە سالعاننان كەيىن قىزدارى جادىگەردى سەمەيدەگى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ادەبي-مەموريالدىق مۋزەيىنە تاپسىرعانى جايىنداعى دەرەكتەر دومبىرانىڭ تاريحىن تەرەڭدەتە تۇسەتىنى انىق. دومبىرا ىقىلاس اتىنداعى حالىق مۋزىكالىق اسپاپتار مۋزەيىنىڭ قورىنا 1981 جىلى الىنعان. اسپاپتىڭ ەرەكشەلىگى ءۇش ىشەكتى بولىپ كەلۋىندە. قاراعايدان جاسالعان 12 پەرنەلى اسپاپتىڭ ۇزىندىعى 88 سم. ال مويىن ۇزىندىعى 50 سانتيمەتر بولاتىن ءۇش قۇلاقتى قوڭىر دومبىرانىڭ شاناعىندا 10 دىبىس ساڭلاۋى بار.
ء«ۇش ىشەكتى دومبىرالار شىعىس قازاقستان وڭىرىندە كەڭىنەن تارالعان. مۇنداي اسپاپتا ويناۋ شەبەرلەرىنىڭ ءبىرى اباي اتامىز بولعان. بىراق بۇل اسپاپتى جاساعان ۇستانىڭ ەسىمى جانە قاي جىلدارى جاسالعاندىعى جايلى ەشبىر دەرەك جوق. ۇلى اقىننىڭ ءوزى شىعارعان «ماي ءتۇنى», «مايدا قوڭىر», «تورى جورعا», «ابايدىڭ جەلدىرمەسى» كۇيلەرى وسى ءۇش ىشەكتى دومبىراعا ارنالعان»,- دەيدى ا.سۇلەيمەنوۆ.
ىقىلاس اتىنداعى حالىق مۋزىكالىق اسپاپتار مۋزەيى قازىرگى تاڭدا مۋزەيدىڭ تۋريزمدەگى ماڭىزىن ارتتىرا وتىرىپ, قوردا ساقتالعان الەم حالىقتارىنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىن تولىقتىرۋ ماقساتىندا قازاقستانداعى وزگە ەلدەردىڭ ەلشىلىكتەرىمەن دە تىعىز بايلانىستار ورناتىپ كەلەدى. بۇعان مۋزەي قورىنىڭ سوڭعى كەزدەردە الەم حالىقتارىنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىمەن تولىعا تۇسكەندىگى دالەل بولا الادى. وسىعان وراي, جاقىندا مۋزەيدە «ازيا حالىقتارىنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارى» جانە «ەۋروپا حالىقتارىنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارى» قوسىمشا زالدارى اشىلدى. وندا 1980 جىلدارى مۋزەي قورىنا الىنىپ, ەكسپوزيتسياعا قويىلماعان جانە دە قازاقستانداعى وزگە ەلدەر ەلشىلىكتەرى سىيعا بەرگەن اسپاپتار بار. ەكسپوناتتار جاڭا ەۋروپالىق ستاندارتتارعا ساي ورنالاسقان. مۋزەيگە كەلۋشىلەردى ءار ەكسپونات جايىندا تولىققاندى اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋدە زاماناۋي اقپاراتتىق كيوسك جانە بەينەكونتەنتتىك پروەكتورلارمەن جابدىقتالىپ وتىر. كيوسكتار ارقىلى قازاق جانە الەم حالىقتارىنا تيەسىلى مۋزەي ەكسپوزيتسياسىندا تۇرعان ءاربىر جادىگەر جايىندا 3 تىلدە تولىققاندى اقپارات الىپ, مۋزىكالىق اسپاپتىڭ دىبىستالۋىن تىڭداۋعا بولادى.
سونىمەن قاتار, جۋىردا مۋزەي قورىندا ساقتالعان مەموريالدىق مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ دىبىسىن قايتا جاڭعىرتۋ ماقساتىندا «جادىگەر» مۋزىكالىق انتولوگياسى تانىستىرىلعان بولاتىن. انتولوگيادا مۋزەي قورىندا ساقتالعان تاريحتا «التىن عاسىر» اتانعان ءحىح عاسىردىڭ ءىرى تۇلعالارى كۇي اتاسى – قۇرمانعازىدان باستاپ, ماحامبەت, ەسباي, اقان سەرى, جامبىل, دينا, قازانعاپ, ت.ب. كۇي تارلاندارى مەن كۇمىس-كومەي انشىلەردىڭ دومبىرالارىنىڭ دىبىستارى جازىلىپ, تسيفرلىق فورماتتا ديسك تۇرىندە باسىلىپ شىقتى. ال مۋزەيدىڭ مەموريالدىق مۋزىكالىق اسپاپتار زالىندا تۇرعان جوعارىدا اتالعان تۇلعالاردىڭ اسپاپتارى جايلى تاريحي دەرەكتەرمەن قاتار اسپاپتىڭ جاسالۋ تەحنولوگياسى جايلى شەبەردىڭ پىكىرىن ءبىلىپ, اسپاپ تيەسىلى بولعان ونەرپازدىڭ شىعارماسىن ء دال سول اسپاپتا تىڭداۋعا بولادى. مۋزەي قورىنان سونداي-اق, باندۋرا, قۋراي, سياميسەن, تسيترا, حومۋس, مورينحۋر, ۆينا, ساساندو, دۋدۋك, تار, پيپا, دويرا, كاياگىم, گيدجاك, ۋد, ساز, تانبۋر سياقتى كوپتەگەن حالىقتار اسپاپتارىنىڭ وينالۋىنا قاتىستى بەينەجازبالار ۇسىنىلعان.
الماتى
